Озак авырудан соң, танылган тәрҗемәче һәм шагыйрь Фаяз Фәиз вафат булды һәм Юдино зиратына җирләнде. Туганнарының, якыннарының авыр кайгысын уртаклашабыз. Урының оҗмахта булсын, каләмдәшебез.
Бүген, 1 гыйнварда татар әдәбияты классигы, шагыйрь, драматург Һади Такташның тууына 125 ел тулды. Әлеге уңайдан татар җәмәгатьчелеге шагыйрьнең Казанда урнашкан һәйкәле янында җыелды. Чарада Татарстан Язучылар берлеге, ТР Мәдәният министрлыгы һәм Галимҗан Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты вәкилләре катнашты.
Татарстан Республикасы мәдәният министры урынбасары Дамир Нотфуллин быел Һади Такташка багышланган бик күп чаралар узачагын белдерде.
«2026 елның беренче көнен бөек шәхесебезнең юбилее белән башлап җибәрәбез. Әлеге чара киләсе елга зур өметләр баглый. Бу елны безнең Муса Җәлил, Һади Такташ, Сара Садыйкова, Нәҗип Җиһанов, Габдулла Кариев һәм башка бик күп лаеклы шәхесләребезнең юбилейлары узачак. Бу безнең өчен зур горурлык һәм бик зур җаваплылык. Һади Такташ әдәбияты безнең тарихка алтын хәрефләр белән язылган. Бүген беренче гыйнвар иртәсе булса да, аны искә алырга күпме халык җыелды. Без аның исемен, шигырьләрен онытырга тиеш түгел. Быел аның исеменә багышлап бик күп чаралар узачак», – дип искәртте ул.
Татарстан Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдулла Һади Такташның иҗаты күпкырлы, үзенчәлекле булуын сөйләде.
«Һади Такташ бик күп шагыйрьләребез кебек катлаулы тормыш юлын уза. Кызганыч, ул әлеге якты дөньядан яшь килеш, вакытсыз китеп бара. Исән булса, ул татар әдәбиятына, халкыбызга тагын да күбрәк гүзәл әсәрләр биреп калдырган булыр иде. Шигырьләре турында әйтсәк, ул революциягә кадәр танылып, әдәбият мәйданын яуларга өлгерә. Гыйсъянчы, ирекле шагыйрь була. Ул татар әдәбияты төрле яклап камил булырга тиеш, ди. Шигърият белән генә түгел, проза белән дә, аның прозасы да бик үзенчәлекле. Аның балалар өчен язылган әсәрләре дә, публицистикасы да бар – киңкырлы әдип, иҗади шәхес булган», – дип ассызыклап узды ул.
Ркаил Зәйдулла шагыйрьнең иҗаты бүгенге көндә дә актуаль булып калуын искәртте.
«Аның иҗаты әле дә искерми, чөнки андый шагыйрьләрнең иҗаты искерә алмый. Ул иҗатка яңа өслүп алып килә, үзенең мәктәбен булдыра. Һади Такташ мәктәбе дигәндә без бик күп шагыйрьләрне саный алабыз. Аның әсәрләре бик тиз истә кала, гади генә кебек булып тоела, ләкин аларның төбендә зур фәлсәфә, мәгънә ята, шуңа күрә ул искерми», – дип сөйләде ул.
Тантана ахырында чарага җыелучылар бөек шагыйрьнең һәйкәленә чәчәкләр куйды.
https://tatar-inform.tatar/Зөлфия Шәвәлиева
Фото: © «Татар-информ», Салават Камалетдинов
Бүген, 1 гыйнварда татар җәмәгатьчелеге Казанның Яңа Татар бистәсе зиратында татар әдәбияты классигы Фатих Әмирханның тууына 140 ел тулу уңаеннан аның каберен зиярәт кылды, чәчәкләр салды. Язучының рухына багышлап Коръән укылды.
Искә алу мәрасимен Татар китабы йорты мөдире Айдар Шәйхин ачып җибәрде һәм алып барды. Чарада Татарстан Язучылар берлеге, ТР Мәдәният министрлыгы һәм Г.Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты вәкилләре катнашты.
«Яңа елны дога кылып, изге гамәл белән башлыйбыз. Рәсми булмаса да киләсе ел әдәбият елы дип әйтерлек ел. Бик күп юбилейлар көтелә. Әлеге елны язучыларыбызны, әдипләребезне искә алып, аларны кайгыртып уздырырга насыйп булсын», – дип искәртте Айдар Шәйхин.
Татарстан Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдулла Фатих Әмирханның татар әдәбияты тарихында урыны түрдә булуын белдерде.
«Фатих Әмирхан татар әдәбиятында аерым бер урын били, һәм ул урын түрдә, бик мәртәбәле. Без бит инде барлык язучыларны аерым бер әсәр белән ассоциациялибез. Фатих Әмирхан очрагында әлеге әсәр – әдәбият дәреслекләренә кергән «Фәтхулла хәзрәт» сатирик повесте. Ул анда бүгенге көндә булган нейрочелтәрләргә кадәр тасвирлый. Ләкин мин аның кеше психологиясен тасвирлау үзенчәлеген аерып күрсәтер идем, бу бөек язучыларга гына хас. «Хәят» повесте – аерым тема, анда ул татар халкының шул чорына гына түгел, киләчәгенә дә күз сала. Татар нинди булачак? Язучы, әсәрне мәхәббәт хисләре белән сугарып, фикерләрен укучыга җиткерә алган», – дип сөйләде ул.
Ркаил Зәйдулла Фатих Әмирханның язучы гына түгел, җәмәгать эшлеклесе булуын да искәртте.
«Фатих Әмирхан прозаик кына түгел, драматург та, җәмәгать эшлеклесе дә, Казанда әдәби процессны башлап җибәргән кеше. Ул үз тирәсенә әдәбиятка гашыйк, язарга теләгән яшьләрне җыя, «Әл-ислах» кулъязма газетасын чыгара башлый, аннары аны нәшер итүгә ирешә. Җитәкчелек, әдәби процесс белән идарә итү Фатих Әмирхан кулында була», – диде ул.
Татарстанның халык шагыйре Рәдиф Гаташ Фатих Әмирханның татар әдәбиятында уникаль шәхес булуын әйтте. Ул язучының язмышы бик авыр булуын, аның яшь килеш аяклары зәгыйфьләнүен искә алды.
«Фатих Әмирхан дөньяда 40 ел гына яши, 40 елының да 19ы аяклары параличланган хәлдә, гомере коляскада утырып уза. Ләкин ул үзеннән соң искиткеч зур әдәби мирас калдырды. Ул үлгәч, аның турында язылган хатирәдә Гали Рәхим аны Генрих Гейне белән чагыштыра. Чөнки аның да шактый гомере урын өстендә уза. Аның да үлемсез әсәрләре шактый. Фатих Әмирханның аяклары бәйле булса да, ул милләткә ут, яшәү көче биргән шәхес», – диде Рәдиф Гаташ.
Ислам динен кабул итүгә 1000 ел исемендәге Казан югары мөселман мәдрәсәсе ректоры Ильяс хәзрәт Җиһаншин язучы рухына Коръәннән аятьләр укыды. Соңыннан әдип каберенә чәчәкләр салдылар, рухына дога кылдылар.
Фото: © «Татар-информ», Салават Камалетдинов
Күренекле язучы Адлер Тимергалинның фәнни-популяр һәм публицистик мәкаләләре «В петле времени» исеме белән «Язучы» нәшриятында китап буларак нәшер ителде.
Татарстан Язучылар берлегенең «Язучы» нәшриятында күренекле язучы Нәби Дәүлинең «Язмышка юл» автобиографик бәяны «Путь к судьбе» исемендә рус телендә нәшер ителде.
22 декабрь көнне Р.Миңнуллин исемендәге Республика балалар китапханәсендә 2025 елда Роберт Миңнуллин исемендәге балалар һәм яшүсмерләр өчен иң яхшы әдәби әсәр бәйгесендә җиңүчеләрне бүләкләү узды.
Татарстанның халык шагыйре Роберт Миңнуллинның кызы Таңсылу килгән кунакларны сәламләде.
Җиңүчеләргә дипломнарны Татарстан мәдәният министры урынбасары Дамир Натфуллин, Татарстан Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдулла тапшырды.
Чаллы үзәк китапханәсендә танылган төрек-татар әдибе, тәрҗемәче, публицист Фатиһ Кутлуның Татарстан китап нәшриятында басылып чыккан «Кардәшлек кадере» исемле беренче китабын тәкъдир итү кичәсе үтте.
Кичәгә Казан каласыннан мәртәбәле язучылар Ркаил Зәйдулла, Зиннур Мансуров, Нәбирә Гыйматдиновалар килде. Шулай ук Чаллы шәһәрендә яшәп иҗат итүче Факил Сафин, Рәкит Аллабирде, Рәзинә Мөхияр, Зөләйха Минһаҗева, Марс Яһудин, Лилия Гыйбадуллина, Айрат Суфиянов, Рәфис Сәлимҗанов, Айгөл Әхмәтгалиева, Айрат Шәйхетдинов, Сирень Якупова, Әлфия Ситдыйкова һ.б. язучылар катнашты.
Ркаил Зәйдулла язучы Фатиһ Кутлуның оста тәрҗемәче генә түгел, ә оста менеджер да булуын билгеләп үтте. «Безгә әле аннан өйрәнәсе дә, өйрәнәсе», – диде. Факил Сафин, бу китапка кереш сүз язучы буларак, авторның ике милләт – татарлар белән төрекләрнең элемтәләрен ныгытып яшәүгә зур өлеш кертүен билгеләп үтте. Зиннур Мансуров аның чып-чын төрек баласы булса да, үз гомерен безнең татар әдәбиятына хезмәт итүгә багышлавын билгеләп үтте. Нәбирә Гыйматдинова Фатиһ Кутлуның алты яшеннән Коръән укыган уникаль шәхес булуын, һәм моның китапта да сизелүен, күңеленең китап тышлыгы кебек ак булуын ассызыклап үтте, киләчәктә язасы әсәрләре күп булуын теләде. Рәзинә Мөхияр, язучының беренче татар теле укытучысы буларак, аның студент чагыннан ук таләпчан, максатчан булуын билгеләп узды. «Ул бездән динилеге белән аерылып тора иде. Аның кечкенәдән дини тәрбия алып үсүе китабында да чыгылыш тапкан», – дип өстәде. Лилия Гыйбадуллина; « Фатиһ абый китабын укыганда, дөнья киңәеп иркенәеп китә кебек, үзгә бер җылы хис кичерәсен. Аның ихласлыгы, яшәешкә, вакытка, милләткә хикмәти бер күз белән каравы сокландыра, үзең дә шул карашка көйләнәсең һәм яшәү, кардәшлек, кешелек кадеренә ныграк төшенә башлыйсың шикелле», – дип соклануын белдерде.
Кичәдә «Ләйсән» әдәби иҗат берләшмәсе әгъзасы Рушания Гыйләҗева Фатиһ Кутлуга үзенең яңа «Мәрҗән төймә» исемле китабын бүләк итте һәм татар халык җыры «Карлыган»ны җырлап кичәне тагын да ямьләндерде.
Бу кичәне китап авторы үзе татар телендә алып барды. Кичәдә Фатиһ Кутлу, төрек музыкаль уен коралында уйнап, татар халкының «Ай былбылым» җырын, шулай ук төрек телендә җырлар һәм милли киемнән биюләр дә башкарды.
Кичәне тәмамлап, Фатиһ Кутлу китап чыгаруда ярдәм күрсәткән Татарстан Язучылар берлегенә, ТР Язучылар берлегенең Чаллы бүлегенә, Татарстан китап нәшриятына һәм кичәгә килгән тамашачыларга зур рәхмәтләрен җиткерде.
Чыганак: Үзәкләштерелгән китапханәләр системасы Яр Чаллы шәһәре
18 декабрьдә Әлмәтнең «Нефтьче» мәдәният сараеның «БиблиоНефть» мәйданчыгында традициягә әверелгән «Әдәби атнакич» проектының чираттагы чарасы узды. Ул Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге әгъзаларының Ачык утырышы форматында үтте.
Очрашуда Әлмәт муниципаль районы башкарма комитеты, «Татнефть» хәйрия фонды, Бөтендөнья татар конгрессының шәһәр бүлеге, «Кызыл каурыйлар», «Гөлстан», «Чишмә» әдәби иҗат берләшмәләре вәкилләре, Әлмәт татар дәүләт драма театры, «Ак калфак», «Туган як», «Татар гаиләсе» иҗтимагый оешмалары җитәкчеләре, журналистлар да катнашты. Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге җитәкчесе Равил Сабыр 2025 елда башкарылган эшләргә хисап тотты, иҗади елга нәтиҗәләр ясады һәм 2026 елга бурычларга тукталды.
Аның сүзләре буенча, 2024 елның 15 ноябреннән 2025 елның 15 декабренә кадәр, ягъни 13 ай эчендә 140тан артык төрледән-төрле чаралар уздырылган (уртача бер айга 11дән артык). Шуларның чама белән 60 тирәсе язучыларның үз көчләре белән, 80нән артыгы «Татнефть» хәйрия фонды, Әлмәт районы администрациясе, Әлмәт татар драмтеатры, мәгариф, мәдәният идарәләре, китапханәләр, иҗтимагый оешмалар һ.б. белән берлектә оештырылган. Бу нефть төбәгенең күренекле язучыларын искә алуга багышланган әдәби кичәләр, язучыларның мәктәп укучылары, студентлар белән очрашулары, үзләренең юбилей кичәләре, китап укучылар конференцияләре, семинарлар, фестивальләр, бәйгеләр, остазлык дәресләре, социаль учреждениеләрдәге хәйрия акцияләре һ.б.
«2025 елда Нәфисә Сабирҗанова, Зинаида Захарова, Миңзифа Әхмәтшина, Мөҗәһит Әхмәтҗановлар шаулатып матур юбилей кичәләрен үткәрделәр», — диде Равил Сабыр. Шулай ук узып баручы ел эчендә Татарстан Язучылар берлегенә Әлмәттән өч кеше әгъза булып кергән: Резеда Хәертдинова, Зөлфия Сираиева һәм Артур Ибраһимов.
Дүрт язучының иҗаты шактый югары бәяләнеп алар төрле әдәби премияләргә лаек булганнар. Рухия Ахунҗанова белән Зинаида Захаровага — балалар әдәбияте өлкәсендәге А. Алиш премиясе, Рәмзия Габделхаковага — проза өлкәсендәге Ф. Хөсни премиясе һәм Әлмәт районы хакимиятенең Р.Төхфәтуллин исемендәге әдәби премиясе, Равил Сабырга — «Татнефть»нең Саҗидә Сөләйманова премиясе тапшырылган. 22 майда нефть башкаласына килеп Татарстан Рәисе Рөстәм Миңнеханов һәм аның белән бергә «Татнефть»нең генераль директоры Наил Мәганов, район башлыклары, башка җитәкчеләр әлеге сәхнә әсәрен карадылар.
Әлмәт бүлегенә караган язучыларның 11 китабы дөнья күргән. Болар «Клара Булатова: сөю кыйссасы» (төзүчесе Р. Шаһиев), А. Ибраһимовның «Галәмне гизгән татар» пьесалар җыентыгы, шулай ук Г. Садертдинованың «Салма мине сары сагышларга», М. Әхмәтшинаның «Шәүлегән», Р.Сабырның «Абага алмачы ачы була» пьесалар җыентыгы, Л. Фәттахова, Л.Фәрхетдинова, Р. Фәрхетдинова, Е. Аничкина, З. Захароваларның балалар һәм зурлар өчен китаплары.
2025 елның 12 февралендә ВКонтакте социаль челтәрендә «Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге» дип исемләнгән сәхифә ачылды. 15 декабрьгә биредә нефть регионында яшәп иҗат итүче язучыларның эшчәнлеге турында 334 пост урнаштырылды (айга уртача 33-34 пост). Аларның һәрберсе кимендә өч-дүрт (ә гадәттә җиде-сигез) фото һәм видеоязмалар белән бирелә. Иң мөһим яңалыкларны Татарстан Язучылар берлеге сайты, «Татар-информ» хәбәрләр агентлыгы, башка матбугат чаралары үзләрендә бастырып чыгара.
«Әлмәт язучылар оешмасы төбәкнең мәдәни тормышында актив роль уйный, — диде үз чыгышында Әлмәт районы башкарма комитеты җитәкчесенең социаль мәсьәләләр буенча урынбасары Фәнис Мортазин. — Язучылар берлеге белән уздырылган чаралар мәдәният һәм мәгариф системасы эшчәнлегенең төп юнәлешләрен тәшкил итә. «Татнефть» компаниясе белән берлектә тормышка ашырылган яңа проектлар укучыларга, студентларга һәм педагогларга әдәби мөхит тудыруга, киләчәк буыннарны тәрбияләүгә ярдәм итә, Әлмәтнең мәдәни ландшафты тагын да баетыла һәм тартымлы итә».
Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы Таһир Шәмсуаров үзе җитәкләгән «Чишмә» әдәби иҗат берләшмәсе эшчәнлеге һәм җирле хакимият белән берлектә уздырылган мероприятиеләр, киләсе елга планнар турында сөйләде.
Әлмәт татар дәүләт драма театры директоры гыйнвар аенда старт алган драматургия семинарына басым ясап сөйләде.
«Без бу эшкә ни өчен тотындык? Чөнки драматургиянең театрдан артта кала башлаганын сизендек, — диде Фәридә Исмәгыйлева. — Драматургия бит әле ул көзге генә түгел, зурайтучы пыяла да. Ул кичә, бүген ниләр булып ятканын гына түгел, иртәгә ни буласын да күрсәтергә, җәмгыятьтән бер адым алда барырга тиеш. Драматурглар гына түгел, гомумән бөтен язучылар да шундый булырга тиеш. Башыңнан үткәннәрне генә сөйләп әллә кая ерак китеп булмый».
«Өч көндә ничек пьеса язарга?» дип аталган семинар-интенсивның беренче турында 14 кеше катнашкан. Аннары «Татнефть» хәйрия фондының финанс ярдәме белән белән Мәскәү, Санкт-Петербург, Уфа шәһәрләреннән чакырылган театр белгечләре катнашында икенче туры узган һәм февраль-март айларында бу лабораториянең өченче туры, ягъни финалы булачак дип көтелә. Ул сигез авторның пьесалары буенча куелган эскизларны карау һәм җиңүчеләрне билгеләүдән гыйбарәт булачак.
«Татнефть» хәйрия фондының «Рухият» программасы җитәкчесе Алинә Мостафина Әлмәт язучылар оешмасы белән бергәләп тормышка ашырыла торган «Әдәби атнакич» мәдәни проектына тукталды. Иҗат, әдәбият белән кызыксынган мәктәп укучылары, студентлар белән очрашуларга яшь, тик шул ук вакытта бүген инде исемнәре билгеле шагыйрьләр чакырыла. Аларны кайчандыр, әле иҗат юлына аяк баскан гына мәлдә, «Татнефть» компаниясе С. Сөләймәнова премиясе биреп, яки кызыксындыру премиясе тапшырып, йә булмаса шул премиянең стипендиясен түләгән. Яшь шагыйрьләр өчен бу бердән зур мәртәбә булса, икенче яктан студентлар өчен бик шәп матди булышлык иткән. «Әдәби атнакич»кә кунак булып килгән Рүзәл Мөхәммәтшин, Дания Нәгыйм, Рифат Сәлах, Лилия Гыйбадуллина, Дарина Мороз, Булат Ибраһимов, Гөлүсә Батталова һ.б. — барысы да «Татнефть»кә зур рәхмәтләрен белдерделәр.
Май һәм июнь айларында «Әдәби атнакич» Әлмәт шәһәренең Татарстан нефтенең 60 еллыгы исемендәге шәһәр паркында уздырылган. 29 майда чараның төп геройлары Әлмәт шагыйрьләре булган. Тамашачылар алдында Людмила Аланлы, Рәмзия Габделхакова, Рәфкатъ Шаһиев, Гүзәлия Галләмова, Зинаида Захарова, Нәфисә Сабирҗанова, Резеда Хәертдинова, Екатерина Аничкина һәм шулай ук прозаик, публицист Илүсә Нәбиуллина, «Кызыл каурыйлар» әдәби иҗат берләшмәсе вәкилләре чыгыш ясаган. Июнь аенда шул ук сәхнәдә Нәфисә Сабирҗанованың бенефисы узды. Алинә Мостафина ышандырып әйтте, әлеге проект 2026 елда да дәвам итәчәк.
2026 елга планнарга килгәндә Г. Тукайның, М. Җәлилнең, С.Сөләйманованың, Әлмәт язучылар бүлеген оештыручы Ә. Маликовның, башка күренекле язучыларның юбилейларын матур һәм мәртәбәле итеп уздыру, Аксубай, Нурлат, Чирмешән, башка районнарда әдәби процессны активлаштыру, яшь каләм ияләрен барлау, аларның иҗатларын үстерүдә булышу өчен яңа формалар куллану турында сүз барды.
«Без язучыларның да, хезмәттәшләребезнең дә яңа идея-тәкъдимнәрен тыңларга, көчтән килгәнчә аларны тормышка ашырырга һәрвакыт әзер! Әйдәгез, бергәләп эшлик!» — дип тәмамлады Ачык утырышның рәсми өлешен Равил Сабыр.
Аннары «Ачык микрофон» форматында чыгышлар булды. Чарада катнашкан һәркем үз идеяләрен, тәкъдимнәрен әйтә ала иде, шулай ук яңа шигырьләр дә укылды.
Резеда Шәмсуллина
Тимур Биктимеров фотолары
13 декабрь көнне «Әлмәт» иҗтимагый үзәгендә 2025 елда «Татнефть» хәйрия фондының «Рухият» программасы әзерләгән китапларны тәкъдир итү кичәсе булды.
«Рухият» – фондның төп мәдәни инициативаларының берсе, ул инде ике дистә елдан артык авторларга ярдәм итә, классиклар хезмәтләрен, фәнни-популяр һәм агарту китапларын, шулай ук төбәкнең мәдәни мирасы турында басмалар чыгара. Программа китаплар чыгару белән генә чикләнми, аның ярдәме белән уку – тормышыбызның бер өлешенә әверелүче мохит тудыра – лекцияләр, авторлар белән очрашулар, театр куелышлары, һ.б. үткәрелә.
Тантана авторлар, редакторлар, рәссамнар, ТР Язучылар берлеге әгъзалары, уку йортлары студентлары һәм Татарстанның нефть төбәгенең иҗади интеллигенциясе вәкилләре катнашында узды.
Каләмдәшләребез Рәфкать Шаһиев һәм Артур Ибраһимов игътибар үзәгендә булды. Аларның иҗат җимешләре дә «Рухият» программасы ярдәмендә дөнья күрде. Р.Шаһиев «Клара Булатова: сөю кыйссасы: мәкаләләр, истәлекләр, хатлар» китабының төзүчесе һәм кереш мәкалә авторы. А.Ибраһимов «Галәмне гизгән татар» пьесалар җыентыгының авторы. Мөхәррире – Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты Фоат Садриев.
Быел 9 яңа китап тәкъдим ителде. Бу шигърият, проза, тикшеренүләр һәм балалар әдәбияты, алар мөһим нигезләрне саклау миссиясен дәвам итәләр һәм әдәбиятны аңлаешлырак итәләр.
Тамашачылар һәр китап белән Әлмәт драма театры актерларының иҗади тамашасы барышында таныша алдылар. Яшь шагыйрәбез Резеда Хәертдинова Ризаэддин Фәхреддиннең «Гаилә – кечкенә бер дәүләттер» китабын тәкъдим итүдә катнашты. Китап күренекле тарихчы-галим, педагог, журналист, дин әһеле Ризаэддин Фәхреддиннең «Гыйльме әхлак» сериясенә кергән «Гаилә», «Әһле гыял», «Тәрбияле хатын», «Тәрбияле ана», «Тәрбияле бала» хезмәтләрен үз эченә алды.
«Әлмәт ягы – затлы төбәк». Мондый сүзләр белән үз чыгышын китапның кереш сүзе авторы, әдәбият галиме, профессор, филология фәннәре докторы Фоат Галимуллин башлады. «Аның затлылыгы бүген генә түгел, борынгыдан килгән. Ризаэддин Фәхреддин кебек Бөек шәхесне тудырып, тәрбияләп үстергән төбәк бит бу. «Гаилә – кечкенә бер дәүләттер» – безнең яшәешебез өчен иң мәгънәле, ачкыч булырдай фикерләр тупланган китап», – дип билгеләп үтте ул.
«Компания өчен нәшрият эшчәнлеге – ул дәвамлы проект. Бу чын инвестицияләр, киләчәккә инвестицияләр, чөнки халыкның көче – сүздә, телдә, мәдәнияттә, тарихи хәтерне саклауда. Программа күп еллар дәвамында гамәлгә ашырыла. Бу вакыт эчендә ярты миллионнан артык тираж белән 270тән артык китап басылып чыкты. Бу безнең хөрмәтле ветераныбыз Рөстәм Мөхәммәдиевнең катнашуы нәтиҗәсендә мөмкин булды. Бу традицияне дәвам итү безнең өчен зур мәртәбәле эш», – диде «Татнефть» акционерлык җәмгыяте генераль директороның социаль үсеш буенча урынбасары Ренат Мамин.
Татар драматургиясе соңгы елларда эзләнүдә. Татар сәхнәсен яңа сулыш, яңа фикерләр көтә. Артур Ибраһимов – бүгенге тамашачының теләген, фикерен тоеп иҗат итүче яшь, өметле драматург. Моны Татарстан Республикасының халык язучысы, драматург, прозаик Фоат Садриев та билгеләп үтте: «Һәр китап – бер дөнья, иҗат, яңа әйбер дигән сүз. Яшь драматургның пьесасы кабатланган әйбер түгел. Аның әсәрләрен редакцияләү миңа шатлык китерде. Бик сирәк кеше драматург булып туа. Мин Артурның татар дөньясында матур-матур әсәрләр яза алыр, безнең театрларыбызны үзенең әсәрләре белән сөендерер дигән өметтә калам. Артур, синнән әйбәт драматург чыгар дип уйлыйм. Татар халкына озак еллар үзеңнең әсәрләрең белән хезмәт итәргә язсын».
Артур Ибраһимов сүзләренчә, үзенең пьесаларын болай да бай булган татар драматургия дөньясын, тагын да баетасы килә дигән теләкләр белән язган. «Китапның тышлыгында бер генә автор исеме, әмма белгәнегезчә, китап дөнья күрсен өчен күп кеше көч куярга тиеш икән. Татнефть оешмасы бик зур эш эшли. Ләкин аеруча зур рәхмәтләремне минем язучылыктагы җитәкчеләремә, өлкән дусларыма – Равил Сабырга, Рәфкать Шаһиевка. Алар беренче булып мине күрделәр, беренче булып миңа ышындылар һәм ышыналар да. Минем идеаль дип уйлаган, ун тапкыр тикшерелгән битләремне кызыл төсле пасталы каләм белән сызгалап аткан Фоат абый Садриевка бик зур рәхмәт. Һәм Рамил Миңнуллин коллективыннан башка китап дөнья күрмәс иде. Яшәсен Татнефть, яшәсен әдәбият, яшәсен театр», – дип үз чыгышын төгәлләде ул.
Татарстанның халык шагыйре, Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты, Әлмәт шәһәренең Мактаулы гражданины, күренекле җәмәгать эшлеклесе Клара Булатованың тормыш һәм иҗат юлына багышланган «Сөю кыйссасы» җыентыгында замандашларының, укучыларының, якыннарының истәлек-хатирәләре, иҗади үсеш юлын тасвирлаган мәкаләләр, якты сагыш, ак өметләр белән язылган автобиографик язмалар, төрле чорларны чагылдырган фоторәсемнәр урын алган.
«Шушы 9 китап авторларының иң якыны, иң танышы – Клара Булатова дип бер дә шикләнмичә әйтәм. Әлеге «Сөю кыйссасы» дигән китап аның якты истәлегенә багышланган. Бу, Клара апаның иҗаты турындагы китап – Бисмиланың башы гына», – диде китапның төзүчесе һәм кереш мәкалә авторы, тел галиме, язучы Рәфкать Шаһиев.
Язучы, шагыйрь, әдәбият белгече Галимҗан Гыйлманов китапның мөхәррире буларак, аны язмыш китабы ди: «Бу китапның кыйммәте шунда ки, күбегез Клара апаны беләм дип уйласагыз да, сез белмәгән, сез белеп бетермәгән Клара апа анда. Анда Клара апаның зурлагы, аның иҗатының, күңеленең, язмышының тирәнлеге бик ачык күренәчәк».
Гадәттә, фонд тарафыннан нәшер ителгән китаплар уку йортларына, музейларга, картлар йортларына, Бөтендөнья татар конгрессына, «Татнефть» компаниясенең шифаханәләренә, ял йортларына һәм шулай ук читтә татарлар тупланып яши торган урыннарга бүләк итеп тапшырыла.
2026 елда җиде китап басылыр дип көтелә, шул исәптән шагыйрә Саҗидә Сөләманова прозасы да.
Резеда Шәмсуллина
Резеда Шәмсуллина фотолары
12 декабрьдә Мөслим мәдәният йортында балалар язучысы, шагыйрь Мөҗәһит Әхмәтҗановның 75 еллык юбилеена багышланган тантаналы кичә узды. Кичәдә юбилярга «Әдәбияттагы казанышлары өчен» мактау билгесе тапшырылды. Юбилярны котларга килгән күпсанлы кунаклар арасында Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге җитәкчесе Равил Сабыр һәм язучы Миңзифа Әхмәтшина да бар иде, дип хәбәр итә ТР Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге матбугат хезмәте.
Тантаналы кичәне Мөслим районы хакимияте башлыгы Альберт Хуҗин ачып җибәрде. «Мөҗәһит Әхмәтҗанов дөньяга балаларча карый белү сәләтен саклап калган, күңеле белән ул әле һаман да сабый. Ул гомер буе мәктәптә эшләгән, аның укучылары инде бүген зур кешеләр, шәхесләр булып үсеп, өлгереп җиткәннәр. Бу – үзе бер зур хезмәт. Мәдәният өлкәсендә казанышларын барыбыз да белә. Балалары, оныклары аның юлын дәвам итә. Җыеп әйткәндә, Мөҗәһит абыйның тормышы — туган халкына хезмәт итүнең матур бер үрнәге, — диде Альберт Хуҗин.
Татарстан Язучылар берлеге рәисенең урынбасары, Чаллы бүлеге җитәкчесе Факил Сафин юбилярга Ркаил Зәйдулланың Рәхмәт хатын тапшырды. «Сез төбәк тарихын яктыртуга да, балалар әдәбиятына да бәяләп бетергесез өлеш кертәсез. Сезнең китапларыгыз ярдәмендә нәни йөрәкләрдә укуга мәхәббәт кенә түгел, ә тылсым һәм маҗаралар белән тулы бер дөнья туа. Сезнең зәвыклы иҗатыгыз гаять зур ихтирам-хөрмәткә лаек», — диелгән әлеге хатта.
Казаннан Мөҗәһит Әхмәтҗановны котларга Г. Тукай премиясе лауреаты Газинур Морат, Һ. Такташ премиясе лауреаты Шәмсия Җиһангирова, Ә. Атнабаев премиясе лауреаты Галия Гайнетдинова килгән иде.
Равил Сабыр «Татнефть» хәйрия фонды директоры Эльмира Газизованың Рәхмәт хатын тапшырды.
«Ул язучы да, тарихчы да, педагог та, әллә ничә уен коралында уйнаучы музыкант та, фотограф та, кино-, видео-оператор да, умартачы да, бер дигән әти дә, менә дигән бабай да! Һәм шуның өстенә ул әле бик тыйнак кеше», — диде Равил Сабыр.
Тулырак: https://tatar-inform.tatar/news/moahit-axmatanovka-adabiyattagy-kazanyslary-ocen-maktau-bilgese-tapsyryldy-5915698
Яр Чаллы шәһәренең Илдар Маннанов исемендәге 82 нче кадет мәктәбендә, язучы Факил Сафинның «кадет» эзләү отрядының героик эшенә багышланган «Алар безне эзлиләр…» китабының рус теленә тәрҗемә ителгән «Они ищут нас…» китабын тәкъдир итү булды.
Китап-табылдыклардан, архив мәгълүматларыннан һәм отрядта катнашучыларның шәхси тарихларыннан җентекләп җыелган хәтер елъязмасы, алар һәлак булган Ватанны саклаучыларга исемнәрен кайтаралар.
Чарада Чаллы шәһәренең мәгариф оешмаларынын тәрбияләү буенча директорлар киңәшчеләре, шулай ук тәрбия буенча киңәшчеләрнең муниципаль координаторы Газизова Л.Г. катнашты, алар проектның әһәмиятен югары бәяләделәр.
«Татарстан Республикасы Ватан «берләшмәсе» төбәк иҗтимагый яшьләр оешмасы советы Сафин Факил Миннемөхәммәт улына яшь буынны патриотик тәрбияләүгә керткән зур өлеше өчен рәхмәт белдерде.
Фото: «Татар-информ», Салават Камалетдинов
Чистай районының 2нче гимназиясендә яшүсмерләр арасында Кояш Тимбикова исемендәге VIII төбәкара фәнни-гамәли укулары узды. Әдәби иҗат бәйгесенә йомгакны хөкемдарлар, Татарстан язучылар берлегеннән Илсөяр Иксанова, Фирүзә Җамалетдинова һәм Миңзифа Әхмәтшина бирде. Алар бәйгедә катнашучыларның әзерлекле һәм эчтәлекле чыгышларын билгеләп үттеләр.
Татарстан Язучылар берлеге чираттагы кичәсен шагыйрь Хәсән Туфанның тууына 125 тулуга багышлап үткәрде. Искә алу кичәсе Камал театрының Көнчыгыш залында әдәби-музыкаль композиция рәвешендә үтте.
«Безнең бөтенебезнең – Язучылар берлегенең, Мәдәният министрлыгының, ул туган район хакимиятенең бурычы – Хәсән Туфан истәлеген саклау», – диде Татарстан мәдәният министры урынбасары Дамир Натфуллин әлеге кичәдәге үз чыгышында.
Ул Хәсән Туфанның туган авылында – Аксубай районының Иске Кармәт авылында шагыйрьнең музее эшләвен искәртеп, Хәсән Туфан музее мөдире Тәгъзимә Низамованы Татарстан Мәдәният министрлыгының «Мәдәнияттәге казанышлар өчен» билгесе белән бүләкләде. Шул ук вакытта Аксубай районында Хәсән Туфан бюсты да булачагын хәбәр итте.
Татарстан Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдулла кичәнең кереш өлешендә, үзенең Хәсән Туфанны күреп белгән аз санлы кешеләрнең берсе булуын искәртеп, аның белән очрашуларын искә төшерде.
«Минемчә, Хәсән Туфан – ул, иң беренче чиратта, мәхәббәт лирикасы белән билгеле. Әлбәттә, аның тормышында төрле этаплар булган. Төрмәләрдә аның лирик шигырьләре туган, Хәсән Туфанны сөргеннәр татар халкының бәгыреннән өзелеп төшкән бөек шагыйрьгә әверелдерде», – дип сөйләде ул.
Хәсән Туфан һәрвакыт азат рухлы, туган теле, туган халкы өчен фидакарьләрчә язучы бер шәхес иде. Шулай үзе булып калган, үз җанына хыянәт итмәгән кеше генә шагыйрь була ала. Рухы шат булсын! Татар яшәгәндә, Хәсән Туфан шигърияте яшәячәк», – дип тәмамлады Язучылар берлеге рәисе чыгышын.
Аксубай районы башлыгы Алмаз Миңгулов үз чыгышында әлеге музей һәм районда шагыйрьгә багышланган кичәләр турында сөйләде. «17 декабрьдә Хәсән Туфанны искә алган зур чара үтәчәк – һәрберегезне чакырып калам. Шагыйрьгә матур һәйкәл кую мөмкинлеге тудырган өчен республика Рәисе Рөстәм Миңнехановка, мәдәният министрлыгына зур рәхмәт!» – диде район башлыгы.
Рәссам, шамаиллар остасы Нәҗип Нәккаш Хәсән Туфанның музеена шагыйрьнең туграсы ясалган һәм шигыре язылган картина тапшырды. Бүләкне музей мөдире Тәгъзимә Низамова кабул итеп алды. Ул тамашачыны шагыйрьнең музеена чакырды.
Кичә алдыннан Хәсән Туфан иҗаты һәм тормышы белән экран аша филология фәннәре докторы Искәндәр Гыйләҗев таныштырды.
«Казык йолдыз» дип аталган әдәби-музыкаль кичәнең сценарий авторы – Лилия Гыйбадуллина, режиссер – Нәфисә Исмәгыйлева, пластика буенча режиссер – Артур Шәйдуллин, музыкаль бизәлеш – Динә Закирова. Артистлар Илдус Әхмәтҗанов, Мәдинә Гайнуллина, Айрат Шамс, Ринат Низамов, Ирхан Габдуллин, Самат Хәбиров катнашты.
tatar-inform.tatar/Рузилә Мөхәммәтова
Фото: © «Татар-информ», Салават Камалетдинов
22 декабрьдә 18.00 сәгатьтә элеккеге Камал театры бинасының Кече залында (Татарстан ур., 1) Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты, шагыйрь Роберт Әхмәтҗанның тууына 90 ел тулуга багышланган искә алу кичәсе узачак. Чакыру билетларын Язучылар берлегеннән алырга мөмкин. Рәхим итегез!
8 декабрьдә Мәскәүдә Россия Язучылар союзының чираттан тыш съезды узды. Аның эшендә Татарстан Язучылар берлегенең Ркаил Зәйдулла җитәкчелегендәге делегациясе дә катнашты. Алар арасында Әлмәт бүлеге җитәкчесе Равил Сабыр, Яр Чаллы бүлеге җитәкчесе Факил Сафин, ТР Язучылар берлегенең рәисе урынбасары Дания Нәгыйм, идарә әгъзасы Татьяна Сушенцова бар. Съездның көн тәртибендәге төп мәсьәлә — уставка үзгәрешләр кертү.
– Озак еллык паузадан соң съезд эшендә Татарстан Язучылар берлеге делегациясе дә катнаша. Мин Татарстанда акыллы, зирәк кешеләр яшәгәнен һәрвакыт белә идем, – диде үз чыгышында Россия Язучылар берлегенең Беренче сәркәтибе, РФ Президенты ярдәмчесе Владимир Мединский.
Исегезгә төшереп узабыз, 3 октябрьдә булып узган чираттан тыш корылтайда Татарстан Язучылар берлеге Россия язучылар союзы белән берләшү турында карар кабул иткән иде. Ркаил Зәйдулла Татарстан язучылар оешмасының уставы башка республика һәм өлкәләрдәге берлекләрнең типик документларыннан аерыла дип белдерде.
«Безгә башта тәкъдим ителгән устав проектында Татарстан Язучылар берлеге рәис булырга дәгъва иткән кандидатларны Россия Язучылар союзы белән килештерергә тиеш дип язылган иде. Әмма безнең яңартылган уставта без рәисне үзебез сайлыйбыз диелә һәм инде аннары гына аны Мәскәү килештерә», — дип сөйләде Ркаил Зайдулла «БИЗНЕС Online» интернет-порталына.
Шул ук вакытта ул кайбер пунктларны Мәскәү таләпләренә яраклаштырырга туры килүен таныды. «Ике як та компромисска барды. Әмма бездә күп нәрсә элеккечә кала: атрибутлар, без шулай ук башка төбәк һәм чит ил берлекләре белән әдәби хезмәттәшлек итә алабыз, үзебезнең чараларны үткәрәчәкбез. Финанс мәсьәләләрен хәл итү дә безнең кулда калды», — диде Татарстан Язучылар берлеге рәисе.
Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге
27 ноябрь көнне, Чаллы шәһәр Үзәк китапханәсендә, Россия һәм Татарстан Язучылар, Россия Журналистлар берлекләре әгъзасы, язучы Марс Яһудинның «Еллара аша» исемле иҗат кичәсе үтте.
М.Яһудинның каләмдәшләре Рәзинә Мөхияр, Айрат Шәйхетдинов язучының үзенә атап язган шигырьләрен бүләк иттеләр.
Тормыш иптәше Резеда ханым Марс Яһудинның август аенда узган 75 яшьлек юбилеена атап чыгарган, юбиляр турында кызыклы мәгълүматлар туплаган, гаилә белән берлектә нәшер ителгән “Марс” журналы белән сөендерде. Китапларын яратып укучы Зәбир Хәлимов
.Язучының истәлекләре белән үрелеп барган кичәне Аяз Гыйләҗев исемендәге Чаллы татар драма театры артистлары күрсәткән, М.Яһудинның әтисе, язучы Нәфыйк Яһудин әсәре буенча куелган “Алтын алка” пьесасының өзеге, «Л.Б. Васильев исемендәге Кама дәүләт автомеханика техникумы» студентларының “Гайшә әби” хикәясен сәхнәләштерүләре кичәгә үзенчәлекле атмосфера сулышы өрде.
Язучылар белән очрашулар һәрвакытта да укучының күңелендә үз эзен калдыра. Тере мавыктыргыч аралашу яшь буын әдәбият сөючеләр хәтерендә озак сакланыр әле.
15 декабрьдә 17.00 сәгатьтә Татарстан Язучылар берлегенең Тукай клубында күренекле башкорт шагыйрәсе Тамара Искәндәриянең «Язучы» нәшриятында дөнья күргән китабын тәкъдим итү кичәсе була.
Кичәдә автор үзе һәм Уфа шагыйрәсе Светлана Шәрипова катнаша.
Керү ирекле.
Бөек шагыйребез Габдулла Тукайның әтисе Мөхәммәдгариф хәзрәт җирләнгән Кушлавыч зиратындагы кабер өстендә Арча хакимияте истәлек ташын яңартты.
10 декабрьдә 19.00 сәгатьтә Г. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында күренекле шагыйрь Хәсән Туфанның тууына 125 ел тулуга багышланган әдәби-музыкаль кичә була.Чакыру билетларын Язучылар берлегеннән алырга мөмкин. Кичәгә рәхим итегез!
Арча районының Г.Камал исемендәге Сикертән мәктәбендә Х районара Мөхәммәт Мәһдиев укулары булып узды.
Татарстанның халык язучысы, Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты Мөхәммәт Мәһдиев исеме белән бәйле бу бәйгегә Арча, Саба, Әтнә, Кукмара районнарыннан 85 эш килде. Алар дүрт юнәлештә каралды. Болар – «Авылым тарихы» (I-IV сыйныфлар), «М.Мәһдиев иҗатында җырлар» (V-VIII сыйныфлар), М.Мәһдиев иҗатында татар халык уеннары яки юмор» (IX-XI сыйныфлар), «М.Мәһдиев иҗатында Бөек Җиңүне якынайткан геройлар язмышы» (укытучылар өчен түгәрәк өстәл).
М.Мәһдиев укуларында җиңүчеләрне Казаннан кайткан кунаклар – Татарстанның халык шагыйре Газинур Морат, язучы, «Казан утлары» журналының баш мөхәррир урынбасары Вакыйф Нуриев, М.Мәһдиевнең кызы, язучы-тәрҗемәче Гәүһәр Хәсәнова, М.Мәһдиевнең бертуган апасының кызы Җәүһәр Галимова, Арча муниципаль районы Мәгариф идарәсе җитәкчесе Нияз Муллахмәтов, методист Гөлназ Гыйндуллина, Гөберчәктәге М.Мәһдиев музее җитәкчесе Халидә Габидуллина һ.б. котлады. Мәктәп директоры Гөлназ Шәмсемөхәммәтова М.Мәһдиев укуларында катнашучыларга һәм кунакларга рәхмәт әйтеп чыгыш ясады. Сикертән мәктәбе укучылары әдипнең «Кеше китә – җыры кала» әсәреннән өзекләр уйнап күрсәтте, җыр-биюләрен ирештерде.
27 ноябрьдә Әлмәт татар дәүләт драма театрында «Явыз» спектакле уйналганнан соң тамашачылар белән фикер алышу булып узды. Анда пьесаның авторы, Татарстан Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдулла, драматург Равил Сабыр, язучы Миңзифа Әхмәтшина, театр директоры Фәридә Исмәгыйлева, артистлар һ.б. катнашты.
«Спектакльне куярга җыенганда миңа чылтыратып текстка үзгәрешләр кертергә ярыймы, дип сорадылар һәм мин ярый дип җавап бирдем, әлбәттә. Тик режиссер Алибәк Омирбекулы текстны бу кадәр радикаль үзгәртер дип уйламаган идем», — диде Ркаил Зәйдулла.
Ул шулай ук тулаем алганда спектакльнең аңа ошавын билгеләп үтте, «Явыз»ны Казанга алып килеп күрсәтергә кирәк дип тәкъдим ясады.
Равил Сабыр күптән түгел матбугатта булып алган бүгенге татар шигърияте турындагы бәхәсне исенә төшерде.
«Төрле фикерләр яңгырады, Лилия Гыйбадуллина мәсәлән болай дип саный. «Шагыйрьнең баш өстендә укучы мине аңлармы, дигән кылыч торганда, чын шигырь язылмыйдыр да, шигырь аналитик фикерләү белән языла һәм укыла торган әйбер түгел. Шигырьне йөрәк белән укырга кирәк», — дигән ул. Минемчә, «Явыз» спектаклен дә йөрәк белән карарга кирәк», — дип үз фикерен белдерде Равил Сабыр.
Татар теле әдәбияты укытучысы Кадрия Рәхимованың чыгышыннан соң кайбер актрисаларның күзләренә яшьләр килде хәтта.
«Без еш кабатлыйбыз инде, тел бетә милләт бетә, дибез. Ә менә бу спектакльне карагач шул аңлашыла, татарның иң зур дошманы татар үзе икән бит, без үз-үзебезне бетерәбез», — диде Кадрия ханым һәм үзенең эмоциональ чыгышын «Татарлар яшиячәк!» дип тәмамлады.
Аңа актриса Энҗе Сәйфетдинова җавап бирде.
«Без бу спектакльне әзерләгәндә режиссёр Алибәк Омирбекулы улы әйткән иде, әгәр һичьюгы бер генә тамашачы спектакльне карагач «Татарлар яшиячәк!» дип әйтсә, димәк без юкка эшләмәгәнбез, дигән иде. Менә бүген бу сүзләр яңгырады. Без режиссёрга һичшиксез бу турыда хәбәр итәрбез, ул моңа бик нык сөенәчәк», — диде Энҗе Сәйфетдинова.
Нефтьчеләр башкаласында уза торган заманча драматургия лабораториясенең өченче этабында, ягъни финалында катнашучылар билгеле булды. Жюри әгъзалары сигез автор арасыннан бишне сайлап алырга тиешләр иде.
«Без бит бу эшне драматургиядә яңа исемнәр ачу максатыннан чыгып башлаган идек. Тик семинаристларның тәҗрибәләре төрле дәрәҗәдә булып чыкты, — дип аңлатты Фәридә Исмәгыйлева, жюри әгъзасы, Әлмәт татар дәүләт драма театры директоры. — Спектакльләре чыккан авторлар да бар, бәйгеләрдә җиңгәннәре дә, шул ук вакытта беренче мәртәбә пьеса язып караган кешеләр бар. Шуңа күрә мондый карарга килдек: әлбәттә, алдан планлаштырганча биш пьесаны һәм аларның авторларын аерып күрсәтәбез, исемлектә алар йолдызчык белән булачак, ягъни без режиссёрларга беренче чиратта шуларга игътибар итәргә киңәш итәбез, тик театрларга эскизлар әзерләү өчен сигез авторның да әсәрләрен тәкъдим итәчәкбез».
Шулай итеп, финалга түбәндәге авторлар узды:
Ибраһимов Артур. Төнге кояш яктысында*
Исмагилова Юлия. Зелёная шапка*
Ризванов Айдар. Подключение к жизни*
Сабыр Равил. Соңгы Маһиҗан*
Хәертдинова Резеда. Юшкын*
Гыйбадуллина Лилия. Бәгырем
Нуриев Айдар. Балам
Шакирова Лилия. Драгоценная
Кем җиңүче булачагы 2026 елның февралендә, жюри әгъзалары театрлар әзерләгән эскизларны карагач билгеле булачак.
Исегезгә төшерәбез, укуларны Әлмәт татар драмтеатры, Татарстан Язучылар берлеге, Башкортстанның заманча драматургия һәм режиссура үзәге, «Татнефть» хәйрия фонды оештырды. Ел башында, 31 гыйнвардан 2 февральгә кадәр беренче тур узды. Ул «Өч көн эчендә пьесаны ничек язарга» дип исемләнгән семинар-интенсив форматында үтте һәм Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге һәм «Татнефть» хәйрия фонды тарафыннан гамәлгә ашырыла торган «Әдәби атнакич» мәдәни проекты программасына кертелде.
Әлмәт, Бөгелмә, Лениногорск, Түбән Кама, Яр Чаллы шәһәрләреннән 19 яшьтән 56 яшькә кадәрге 14 кеше катнашырга теләк белдерде. Алар арасында «Югары нефть мәктәбе» университеты студентлары, журналистлар, нефть сәнәгате предприятиеләре инженерлары, Әлмәт татар драмтеатры һәм «Аулак» театр мәйданчыгы актрисалары бар иде.
Беренче турда Зиннур Сөләймановның авторлык методикасы буенча семинарда катнашучылар өч көн дәвамында булачак пьесаның идеясе, темасы, сюжеты, геройлары, жанры һәм тулаем конструкциясен булдыру белән мәшгуль булдылар. Аннары аларга шул конструкция буенча диалоглар язып сәхнә әсәре тудырырга вакыт бирелде.
Семинаристларның текстлары белән танышкач, оештыручылар 10 авторның икенче турга узарга һәм пьеса язу эшен дәвам итәргә лаеклы булуы турында карар кабул иттеләр. 16-17 августта театр сәнгате өлкәсендә танылган экспертлар Әлмәттә осталык дәресләре үткәрде. Араларында — театр белгече Павел Руднев (Мәскәү), шулай ук Родион Белецкий (язучы һәм сценарист, Россия һәм чит ил театрларында 100дән артык куелыш авторы, Мәскәү) һәм Искәндәр Сакаев (режиссер, драматург, сценограф, биомеханика укытучысы, Санкт-Петербург).
10 ноябрьгә кадәр семинаристлар яңадан үз пьесаларын төзәтеп, яхшыртып яздылар. Өченче турга тугыз пьеса тапшырылды. Һәм ниһаять абруйлы жюри финалга үтәргә лаеклы авторларны билгеләде.
Зиннур Сөләйманов — жюри рәисе, проект авторы, режиссер:
— Әле финалга барып җитмәсәк тә, мин инде бүген үк шуны әйтә алам, бу чарадан көтелгән төп өметләрем акланды. Безнең иң мөһим бурычыбыз — драматургиядә яңа исемнәр ачу, моңа кадәр театр сәнгатенә катнашы булмаган кешеләрне иҗатка, пьесалар язуга җәлеп итү иде. Аларга төп кагыйдәләрне өйрәтергә тырыштык. Ягъни башта үз-үзеңә «Ни өчен мин бу әйберне язам?» дигән сорау бирергә, әсәрнең төп идеясен билгеләргә кирәк. Шуннан соң гына жанры да, сюжеты да, башкасы да билгеләнә, ә диалоглар язу — ул чират буенча иң ахырда башкарыла торган эш. Семинаристларның моны аңлавы куандыра.
Беренче мәртәбә пьеса язып караган авторларның да әсәрләре шактый югары кимәлдә, аларда барлык гамәлләр дә алдан уйланылган. Бу инде зур җиңү, дип саныйм. Киләчәктә аларның иҗатлары камилләшер генә дип өметләнәм. Әгәр дә инде без 3нче этаптан соң сәхнәдә спектакльләр чыгуга ирешсәк, бу гомумән искиткеч булачак!
Кабатлап әйтәм, безнең төп бурыч — яңа заманча авторлар табу иде. Аларга театр сәнгате аша тамашачыларга бүгенге көннең актуаль проблемаларын, агымдагы чорга хас булган төп тенденцияләрне җиткерергә булышлык итү иде. Югыйсә театрлар бары тик классик текстларга гына мөрәҗәгать итәргә мәҗбүр булачак. Бу начар түгел, әмма милли театрны саклап калу өчен безгә заманча профессиональ драматурглар кирәк. Һәм миңа калса, без бу максатка ирешәчәкбез.
Әлбәттә, барлык проблемаларны бер семинар гына хәл итәр дип өметләнеп булмый. Драматургларны укытуны системага салырга кирәк. Һәм төрле дәрәҗәләрдә: башлап язучылар өчен, аннары инде театрларда бер-ике пьесасы куелган авторлар өчен, тәҗрибәлеләргә дә квалификацияләрен күтәрергә комачауламас иде, чөнки белем беркайчан да артык булмый.
Фәридә Исмәгыйлева — жюри әгъзасы, Әлмәт татар дәүләт драма театры директоры:
— Дөресен генә әйткәндә, бу эшне башлаганда өметләрем әллә ни зурдан түгел иде минем. Эшли-эшли, беренче турны уздыргач, икенчесен, менә хәзер жюри финалга узган авторларны билгеләгәч, минем өметләрем гел үсә торды һәм бүгенгә мин: «Без бик әйбәт эш эшләгәнбез икән бит, кирәк икән бит бу!» — дигән фикергә килдем һәм бу уй миндә көннән-көн ныгый бара. Без мөгаен татар драматургиясендә яңа исемнәр ачу алдында торабыздыр. Мәсәлән, Айдар Нуриевны да, Айдар Ризвановны мин моңа кадәр бөтенләй белми идем, исемнәрен ишеткәнем дә юк иде, ә әсәрләрен жюри әгъзалары шаккатып укыды. Кыскасы, баштагы өметсезлек бүген зур өметләргә кадәр үсеп җитте дияргә була.
Гөлүсә Батталова — жюри әгъзасы, Татарстан Язучылар берлегенең драматургия секциясе җитәкчесе, Г. Тукай исемендәге Әтнә татар дәүләт драма театры директоры урынбасары:
— Семинарда катнашучылар арасында беренче мәртәбә пьеса язып караучылар да булганга күрәме, мин баштарак әсәрләрнең сыйфаты күпкә йомшаграк булыр дип уйлаган идем. Ә укый башлагач шуны аңладым, семинаристлар язган пьесаларның берсен дә «бу бит хикәя» яки «бу бит публицистика» дип читкә этәреп куярдай түгел. Барысының да пьеса дип аталырга хакы бар. Авторларның семинар барышында остазлар тарафыннан әйтелгән сүзләрне үзләренә сеңдерүе, кабул итүе, язганда куллануы күренеп тора. Мин үзем өчен яңа авторлар, моңа кадәр ишетмәгән исемнәр ачып сөендем. Шуңа күрә көткәнгә караганда нәтиҗә яхшырак булды диясем килә.
Сигез пьесаны да финалга уздыруга килгәндә, бишлеккә кермәгән пьесаларда да ниндидер яңалык, өмет уятырдай өзекләр бар. Сюжет корылышы үзенчәлекле яки әсәрнең идеясе көчле. Игътибардан читтә калмасын иде бу әсәрләр, дигән пьесалар алар. Бәлки режиссёр күзаллавында, сәхнәдә артистлар уены ярдәмендә алар яңа яклары белән ачылырлар, кәгазь вариантка караганда уңышлырак килеп чыгар дигән теләктә без аларга шанс биреп карарга булдык. Чөнки һәрберсендә ниндидер кызыклы әйбер, ниндидер үзенчәлеге, күркәм ягы бар.
Тагын шуңа сөендем, бик матур тел белән язылган пьесалар бар. Әлбәттә экспертлар диалоглар беренчел түгел, диләр, тик татар театрында диалоглар да бик мөһим. Чөнки без Туфан Миңнуллинны җор теле, персонажларны үзара оста итеп сөйләштерә белүе, диалоглар аркылы милли үзенчәлекләрне күрсәтә белгәне өчен яратабыз. Семинар пьесалары арасында бик оста итеп язылган диалоглар булуы минем өчен бик кадерле. Чөнки тел югала бара дип уфтанабыз, ә менә шундый сәхнә әсәрендәге җор теллелек — минем өчен иң мөһим әйберләрнең берсе.
Заманча проблемаларны күтәргән әсәрләр булуы да шатландырды. Мәсәлән, яшь тамашачылар театрларына биреп уйнатырлык пьесалар бар, ягъни бүгенге яшьләр өчен кызыклы булырдай заманча әсәрләр. Ярылып яткан проблемаларга башка яктан якын килү, аларга ирония белән карау миңа шулай ук бик ошады. Маңгайга бәреп әйткәнгә без инде күптәннән ияләшкән һәм ул әйбердән күпмедер дәрәҗәдә туя да башладык, ә менә шуны читләтеп, хәтта үз-үзеңнән көлү рәвешендә әйтелгән урыннар яки ничектер аллегория белән әйтелүе бик шатландыра. Авторлар арасында киң карашлы, укымышлы кешеләр булуы күңелгә рәхәтлек бирә. Юктан гына бар булган кеше түгел икән, әзерлеге бар икән, дип уйлыйсың автор турында әсәрне укыганда. Бу пьесалар буенча зур сәхнәләрдә спектакльләр күрербез әле, дигән өмет калды минем үземдә.
Тагын шунысын да әйтми булмый, бу семинарны оештыручылар бик зур эш башкарган. Никадәр зур икәнен алар хәзер әле аңлап та бетерми торгандыр бәлки. Мөгаен киләчәктә генә төшенерләр. Чөнки менә бу яңа авторлар әле юл башында гына, алар язарга өйрәнә генә әле, семинарда пьеса язып алар чирканчык кына алды. Киләчәктә аларны зур иҗат юлы көтә дип ышанасы килә.
Резеда Шәмсуллина
Бәйгенең оештыру комитеты:
Бәйгенең мәгълүмати партнерлары:
Бәйгенең максаты: мәктәпкәчә яшьтәге балаларның, аларны тәрбияләүче педагогларның һәм балаларның ата-аналарының иҗади мөмкинлекләрен ачуга ярдәм итү, татар теленә, әдәбиятка, шигърияткә кызыксыну уяту.
Бәйгедә катнашу өчен 3 яшьтән 7 яшькә кадәр балаларны, аларның ата-аналарын һәм тәрбиячеләрне көтеп калабыз!
Тулырак мәгълүмат – беркетелгән НИГЕЗЛӘМӘдә.
Кушымта:
«Сабыема» I Төбәкара онлайн иҗади бәйге нигезләмәсе
21 ноябрьдә Яр Чаллы шәһәрендә Әдәбият көне узды. Бу масштаблы чарага Казаннан Татарстан Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдулла җитәкчелегендәге 60лап язучы килгән иде. Шулай ук форумда дистәдән артык Яр Чаллы бүлеге каләм әһелләре катнашты, Әлмәт бүлегеннән Г.Тукай исемендәге премия лауреаты Фоат Садриев, Лилия Яссир, Лилия Фәттахова, Резеда Хәертдинова һәм бүлек җитәкчесе Равил Сабыр чакырулы иде.
Җыелган кунакларны татар драмтеатры бинасында башкарма комитет җитәкчесе урынбасары Винер Харисов сәламләде. Ул кыскача гына Яр Чаллының социаль-икътисадый үсеше, мәдәни проектларны тормышка ашыру турында сөйләде һәм Әдәбият көненең Яр Чаллы бүлеге оешуга 45 ел тулуга багышланганын билгеләп үтте. Бүлек җитәкчесе Факил Сафин ярты гасырлык диярлек тарих белән кыскача таныштырды.
Аннары язучылар 20 шәһәр мәктәбендә балалар белән очрашулар уздырдылар. Анда укучылар аларның шигырьләрен, проза әсәрләреннән өзекләр укыдылар, концерт номерлары күрсәттеләр. Язучыларның чыгышларыннан соң балалар үзләрен кызыксындарган сорауларны бирделәр.
Көннең икенче яртысында татар драмтеатры бинасында И.Юзеев һәм Г.Исхакый исемендәге әдәби премияләр лауреаты Данис Хәйруллинның 80 еллык юбилеена багышланган «Шигърият — йөрәк тибешем» дип исемләнгән әдәби-музыкаль кичә узды. Шагыйрьне ТР Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдулла, шәһәр башкарма комитет җитәкчесе урынбасары Винер Харисов, Бөтендөнья татар конгрессының башкарма комитеты җитәкчесе урынбасары Ирек Шәрипов, «Чаллы икмәге» акционерлык җәмгыяте генераль директоры Рафаэль Юнысов, туганнары, якыннары котлады.
26 ноябрьдә Татарстан Язучылар берлегенең Тукай клубында (Мөштәри ур., 14) язучы Нәзифә Кәримованың «Язучы» нәшриятында дөнья күргән яңа китабын тәкъдим итү кичәсе була. Башлана 17.00 сәгатьтә. Керү ирекле.
8 декабрьдә элеккеге Тинчурин театры бинасында (Горький ур., 13) Татарстанның халык язучысы Гариф Ахуновның тууына 100 ел тулуга багышланган искә алу кичәсе узачак. Чакыру билетларын Язучылар берлегеннән алырга мөмкин. Башлана 18.30 сәгатьтә. Рәхим итегез!
Татарстан Язучылар берлегенең «Язучы» нәшриятында Нәзифә Кәримованың «Озын-озак язмышлар» исемле китабы басылып чыкты.
Танылган язучы Нәзифә Кәримованың әлеге әсәрендә классик әдибебез, Башкортстанның халык шагыйре Мостай Кәримнең автор үзе озак еллар дәвамында якыннан күреп белгән тормыш һәм иҗат юлы тасвирлана.
19 ноябрьдә Татарстан Язучылар берлегенең шигърият остаханәсе утырышы узды. Биредә Эльвира Сафина, Ләйлә Дәүләтова, Марсель Шәрәпов иҗатлары турында фикер алыштылыр. Остаханә шагыйрьләрне бертавыштан Язучылар берлегенә тәкъдим итте.
Чүпрәледә, Бөек Ватан сугышында Җиңүнең 80 еллыгын билгеләүгә багышланган чираттагы чара буларак, язучы Ринат Мөхәммәдиевның “Партизан Зәки Нури” исемендәге яңа романын тәкъдир итү кичәсе үткәрелде.
Анда Татарстан Язучылар берлеге рәисе, Татарстанның Дәүләт Советы депутаты, Татарстанның Халык шагыйре Ркаил Зәйдулла, Татарстанның Халык язучысы Марсель Галиев, күренекле әдәбият галиме, филология фәннәре докторы Әлфәт Закирҗановлар катнашты һәм чыгыш ясадылар.
Язучылар делегациясе иң элек, Чүпрәле районы хакимияте башлыгы Марат Гафаров җитәкчелегендә, легендар партизан, күренекле шагыйрь Зәки Нури бюстына чәчәкләр салды, районның бай тарихы турында сөйләүче музей белән таныштылар. Ә аннан район үзәгенең мәдәният йортында Зәки Нури истәлегенә багышланган тантаналы кичәдә катнаштылар.
Район хакимияте башлыгы М.Р. Гафаров роман авторына Рәхмәт хаты тапшырды, Ринат Мөхәммәдиев район китапханәләренә, мәктәпләргә һәм укучыларына үзенең остазы Зәки Нури каһарманлыгына багышланган китапларын бүләк итте.
Татарстан Язучылар берлегенең «Язучы» нәшриятында танылган шагыйрь Данис Хәйруллинның «Җил сурәте» дип исемләнгән шигырьләр җыентыгы дөнья күрде.
Данис Хәйруллинның әлеге китабына нигездә соңгы ун елда иҗат ителгән шигырьләре тупланган. Мәҗмугада аның хәзерге катлаулы заманны үзенчәлекле тасвирлавы, туган халкы язмышын күзалларга омтылуы, ана теле язмышына борчылулары белән беррәттән, сатира-юмор белән өртелгән шигъри тәлгәшләре дә урын алган. Шулай ук автор кешелек дөньясы, дин, илаһият темалары белән генә чикләнмичә, галәм, вакыт төшенчәләрен фәлсәфи яссылыкта шәрехләргә омтыла.
24 ноябрьдә 13:00 сәгатьтә Зәйнең «Энергетик» Мәдәният сараенда язучы Гурий Тавлинның тууына 100 ел тулуга багышланган «Таулар моңы» дип исемләнгән искә алу кичәсе узачак. Бу хакта «Зәй офыклары» газетасы яза.
Чараны Казанның Яков Емельянов исемендәге керәшен мәдәни үзәге оештыра.
Кичә барышында Гурий Тавлинның әсәрләреннән өзекләр укылачак, театральләштерелгән чыгышлар күрсәтеләчәк, язучының тормыш юлы һәм иҗатына багышланган җылы хатирәләр яңгыраячак, диелә хәбәрдә.
Тулырак: https://tatar-inform.tatar
«Якты юллар» дип исемләнгән яңа татарча китап дөнья күрде. Ул Татарстанның атказанган артисты, Дамира Кузаева исемендәге премия лауреаты Асия Харисованың тормыш һәм иҗат юлы турында сөйли. Бу театр артистына багышлап чыгарылган беренче шундый басма, моңа кадәр гомумән Әлмәт театры турында яисә артистлар үзләре язган мәҗмугалар бастырылган иде. Китапның авторы — ТР атказанган мәдәният хезмәткәре Әлфия Ситдыйкова, мөхәррире — Г. Тукай исемендәге премия лауреаты Факил Сафин.
Асия Харисованың хезмәт кенәгәсендә бер генә язма бар: 1985 елда Алабуга мәдәният-агарту училищесын тәмамлаганнан соң Әлмәт татар дәүләт драма театрына артистка итеп кабул ителә һәм менә инде 40 ел ул тамашачыларга тугъры хезмәт итә, шуларның соңгы 15 елында труппа мөдире вазифаларын да башкара.
Халык мәхәббәтен яулаган популяр артистканы 15 ноябрьдә Әлмәт театрында юбилее белән котладылар. Бу кичтә ул сәхнәдә Илгиз Зәйниевнең «Җиләкле җәй» комедиясендә Гөлнур ролен башкарды. Спектакль тәмамланганнан соң Асия Харисованы театр директоры Фәридә Исмәгыйлева, «Татнефть» хәйрия фонды директоры Эльмира Газизова, Татарстан Язучылар берлеге рәисе урынбасары, Яр Чаллы бүлеге җитәкчесе Факил Сафин, китап авторы Әлфия Ситдыйкова, ТР Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге җитәкчесе Равил Сабыр, Әлмәт театры баш режиссёры Сардар Таһировски, иҗатташ дуслары котладылар.
Шунысын да искәртик, Асия Харисованың туган көнендә, ягъни 19 августта, юбилей кичәсе шулай ук Актанышта да узган иде, анда аны якташлары тәбрик иттеләр.
Арча үзәк китапханәсендә 13 ноябрь – Халыкара сукырлар көне уңаеннан, Татарстан Республикасының Атказанган матбугат һәм массакүләм мәгълүмат чаралары хезмәткәре, Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы, журналист Фирдүс Гыймалтдинов әсәрләре буенча китап укучылар конференциясе узды. Очрашуга “Шом”, “Үлемнән бер адым алда” ,“Буа”, “Урда ханы Үзбәк” повесть-романнары һәм башка күп төрле җанрларда каләме үткен хөрмәтле кунагыбыз Фирдүс Салих улы Гыймалтдинов, Казан шәһәренең «Сукырлар һәм начар күрүчеләр өчен Шәриф Еникеев исемендәге республика махсус китапханәсе» директоры Хәертдинов Идрис Әдип улы, шушы ук китапханәнең төбәкара хезмәт күрсәтү бүлеге мөдире Әхмәтҗанова Миләүшә Радик кызы кайткан иде. Якташларыбыз Арча районы сукырлар җәмгыяте җитәкчесе Зарипов Зөфәр Шамил улы, Балтач районыннан күрмәүче һәм начар күрүче инвалидлары, киң җәмәгатьчелек китап укучылар, күрү сәләтен югалткан һәм авыр тормыш хәлендә калган райондашларыбыз, Г.Тукай исемендәге Арча педагогия көллияте укучылары һәм укытучылары, китапханәбезнең китап сөюче, әдәбият һәм тел мәсьәләләрендә битараф булмаган, үзләре дә иҗат белән янып яшәгән кадерле дуслары катнашуы кичәбезне тулыландырды. Уздырылган чара “Тарих аша киләчәккә…” дип аталды. Конференция башында бу көннең килеп чыгу тарихы турында танылган педагог һәм оештыручы Валентин Гаюи дөньяда беренче сукыр балалар мәктәбен ачу тарихына бәйле мәгълүмати видеоролик күрсәтелде, килгән кунакларның чыгышлары тыңланды.
Китапханәбездә узган китап укучылар конференциясендә язучы Фирдүс Гыймалтдиновның катнашуы очраклы түгел. Безне Фирдүс Салих улының иҗат җимешләренең начар күрүчеләр өчен чыккан вариантлары булу берләштерде. Чөнки Фирдүс әфәнденең иҗатын безнең инвалидларыбыз да укый ала. Әсәрләр начар күрүче, бөтенләй күрмәүчеләрне дә исәпкә алып, Брайль шрифты белән бастырылган. “Буа” “Урда ханы Үзбәк романнары, ”Шом”, ”Үлемнән бер адым алда” повестьлары Брайль шрифты белән бастырылып, китапханәбез киштәләрендә үз укучысын көтә. Чара язучы әсәрләре буенча анализ ясау, фикер алышу тәртибендә барды. Язучының “Урда ханы Үзбәк” романы буенча районыбызның хөрмәтле ветеран укытучысы Фәрит Вәдүт улы Вафин тулы һәм тирән фикерле анализ ясады.Шулай ук начар күрүчеләрдән Илгизәр Хөсәенов, Балтачтан Рамил әфәнде, “Каурый каләм” әдәби-иҗат берләшмәсе әгьзасы, үзе дә кыю каләм остасы Марсель Шарапов әсәрләргә карата үз фикерләрен җиткерделәр. Шулай ук китап укучылар тарафыннан язучыга сораулар бирелеп, тулы җаваплар алынды.
Гомумән, очрашу файдалы һәм кирәкле мәгълүматларга бик бай булды. Без үз чиратыбызда Фирдүс Салих улы Гыймалтдиновка, кичәдә катнашучыларга тән саулыгы, рух ныклыгы, иҗат үңышлары, тарихка тирәнрәк үтүдә каләм үткенлеге теләдек.
https://kitap.tatar.ru
Танылган төрек-татар әдибе, тәрҗемәче, публицист Фатиһ Кутлуның Татарстан китап нәшриятында шушы көннәрдә “Кардәшлек кадере” дип аталган беренче китабы дөнья күрде. Бу татар әдәбиятында уникаль күренеш; чит илдә туып үскән, татар телен соңыннан өйрәнгән башка милләт вәкиленең татар телендә иҗат иткән әлеге әсәре татар укучысына кызык булыр дип уйлыйбыз.
Ф. Кутлуның “Кардәшлек кадере” китабына иҗат эволюциясенә багышланган публицстик язмалар, истәлек-хатирәләр һәм Төркиядәге мөһаҗир татарларның рухи мирасы тупланды.
Китапның басма һәм электрон вариантын нәшриятның “tatkniga.ru” сайтыннан алырга була.
Алматыда 2024 елда казакъ телендә нәшер ителгән «Хәзерге заман татар хикәяләре антологиясе»нең икенче басмасы Казакъстанның «Китап» нәшриятында дөнья күрде. Ул бу юлы илнең мәктәп китапханәләренә таратылачак. Хикәяләрне Саят Камшыгер, Җибәк Зинелова, Гөлнур Кыранбай, Иңкәр Избай тәрҗемә иткән. Редакторлары – Әбделдабек Салыкбай, Гөлзат Шайбекова, Дәүләтбәк Байторсынлы. Проект җитәкчеләре – Ркаил Зәйдулла, Саят Камшыгер.
24 ноябрьдә Г. Кариев исемендәге Казан Татар дәүләт яшь тамашачы театры бинасында Татарстанның халык язучысы Камил Кәримовка 75 яшь тулу уңаеннан «Хатларда… язмышым» дип исемләнгән иҗат кичәсе узачак. Чакыру билетларын Язучылар берлегеннән алырга мөмкин. Башлана 18.30 сәгатьтә. Рәхим итегез!
Татарстан Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдулла җитәкчелегендәге бер төркем язучылар 2 ноябрьдә Әлмәттә «Аваздаш» фестивалендә күрсәтелгән ике тамашаны карадылар.
Б. Урманче — татар Яңарышы символы, дип саныйлар «Бакый» спектакле авторлары. Режиссёры — Туфан Имаметдинов, композитор — Эльмир Низамов, хор җитәкчесе — Миләүшә Тәминдарова. «Без аның шәхесен сынчы буларак кына түгел, ә бер дигән оештыручы, җырчы, музыкант һәм шагыйрь буларак та ачарга телибез», — диелгән спектакльнең программкасында.
«Мин түгел» — Клара Булатованың Хәсән Туфанга мәхәббәте турында «Искәндәр кыйссасы» китабы, шагыйрьләрнең шигырьләре нигезендә куелган композиция. Рольләрне Илтөзәр Мөхәммәтгалиев һәм Ләйсән Фәйзуллина башкара. Режиссёры Йолдыз Миңнуллина (ул үзен интерпретатор дип атаган), рәссам — Василина Харламова, композитор — Зөлфия Рәүпова.
Хәсән Туфан Клара Булатованы — Тәнәкә, ә шагыйрә үзе Хәсән Туфанны — Искәндәр дип атаган. Аларның мәхәббәт тарихы әдәбият дөньясында сер булмаган. Шагыйрә әйтүенчә, язучылар арасында яшерен генә сүзләр күп булган. Шагыйрә ике арадагы мөнәсәбәтләрен «Әфләтүн мәхәббәте» — ягъни, «Платоник мәхәббәт» дип атый. Ул кияүгә чыкканда бу яратуы хакында иренә дә сөйли.
«Зур, якты, яхшы сәхнә әсәренең башлангычы була алыр иде бу әйбер дигән уй белән карап утырдым, — дип хис-тойгылары белән бүлеште каләмдәшебез, шагыйрә, актриса Резеда Хәертдинова. — Илгиз Зәйниевнең «Әрем исе» спектаклендә мин Нурзилә персонажын уйныйм. Аның шундый сүзләре бар: «Йөз еллардан соң безнең мәхәббәтләрне дә тарих итеп сөйләрләр микән?» — ди ул. Клара апа — бәхетле шагыйрь. Аның бу мәхәббәте турында белүчеләр бар, эләктереп алып сәхнә әсәре чыгаручы табылган. Бөтен әйбер аңлашыла, барысы да бик ачык күрсәтелгән, «бу нәрсәне аңлата икән?» дигән сораулар тумады. Мин үзем шәхсән кешеләрнең шәхси тормышында булган хәлләр түгел, ә иҗади мәхәббәт күрергә тырыштым».
Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге
Г. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында Татарстанның халык шагыйре Лена Шагыйрьҗанның тууына 80 ел тулуга багышланган «Мин шигырьдә калам!..» дип исемләнгән шигъри-музыкаль кичә узды.
17 ноябрьдә Камал театрының Зур залында Татарстанның халык язучысы, драматург һәм җәмәгать эшлеклесе Туфан Миңнуллинның тууына 90 ел тулуга багышланган әдәби-музыкаль кичә була. Башлана 19.00 сәгатьтә.
Кичәдә Татарстанның халык артисты Филүс Каһиров, Татарстанның атказанган артисты Сәидә Мөхәммәтҗанова, «Риваять» төркеме, Г. Камал театры артистлары һ.б. катнаша.
Сценарий авторы – Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе – Айгөл Әхмәтгалиева. Режиссеры – Татарстанның халык артисты Илдар Хәйруллин.
Чакыру билетларын Язучылар берлегеннән алырга мөмкин. Кичәгә рәхим итегез!
Лениногорскиның Габдулла Тукай исемендәге Үзәк китапханәсендә күптән түгел фронтовик шагыйрь, язучы, журналист, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре, Хөсәен Ямашев исемендәге премия лауреаты Касыйм Тәхауның тууына 100 тулуга багышланган искә алу кичәсе узды.
Мәртәбәле чарага язучының авылдашлары, якташлары, танылган иҗат әһелләре, Ш. Бикчурин исемендәге «Чишмә» иҗат берләшмәсе әгъзалары, К.Тәхауның иҗатын яратучы әдәбият һәм сәнгать сөючеләр җыелды.
Искә алу кичәсен Лениногорск шәһәре муниципаль берәмлеге башлыгы урынбасары Галия Урманова ачып җибәрде. Танылган шагыйрь, публицист, Ш.Бикчурин, С.Сөләйманова исемендәге әдәби премияләр лауреаты, «Чишмә» иҗат берләшмәсе җитәкчесе Таһир Шәмсуаровның сәнгатьле чыгышын тамашачылар җылы кабул итте.
Тукмак авылында туып-үскән талантлы шагыйрь К. Тәхауның барлыгы 19 китабы дөнья күргән. Ул күп кенә җыр текстлары авторы да. Язучының нинди генә әсәрен алып укысаң да күңелгә үтеп керә, дулкынландыра, әсәрдәге вакыйгаларга алып кайта. Шуны дәлилләп Лениногорск китапханәләр челтәре директоры Гөлнара Хәсәнова, яшь шагыйрә Гүзәл Талипова, китапханәче Лилия Вәлиева тарафыннан язучының әсәрләреннән өзекләр укылды, шигырьләре яңгырады.
Музыкант, композитор Фәйзи Хөснуллин, гомере буе җитәкче булып эшләгән Әнәс Вәлиев һәм шулай ук Касыйм Тәхауның авылдашлары әдип турында истәлекләре белән уртаклаштылар. Лениногорск шәһәре һәм районы ветераннар советы җитәкчесе Галия Хәлимова да язучының иҗаты буенча фикерләре белән бүлеште.
11 гимназия укучылары һәм укытучылары язучының «Тимеркүк» әсәрен сәхнәләштерделәр. Җитәкчеләре — шагыйрә, 11 гиназиянең өстәмә белем бирү педагогы Фәридә Әхмәтшина һәм «Айсылу» балалар театры җитәкчесе, режиссер Зөмәрә Шәрәпова. Әлеге чыгыш килгән тамашачыга тирән тәэсир итте.
Искә алу кичәсе Бөтендөнья татар конгрессы җитәкчесе, Г. Тукай исемендәге Үзәк китапханәнең милли әдәбият бүлеге мөдире Ләйсән Шәмсуарова, шагыйрә, музыкант, җырчы, композитор Гөләндәм Кәбирова башкаруындагы моңлы җырлар белән үрелеп барды.
Татарстан Язучылар берлегенең «Язучы» нәшриятында Элчин Хөсәенбәйлинең «Уеннан уймак» исемле хикәяләр җыентыгы дөнья күрде. Тәрҗемәчесе – Гүзәл Гыйззәтуллина.
Күренекле азәрбайҗан язучысы һәм драматургы, милли һәм халыкара әдәби премияләр лауреаты Элчин Хөсәенбәйлинең әлеге китабына дөньяның күп телләренә тәрҗемә ителеп, киң танылу алган хикәяләре туплап бирелде.
Каләмдәшебез язучы-тарихчы Марсель Гарипов (Мирсәй Гариф) 22-24 октябрьдә төньяк башкалада Бөтенроссия фәнни-гамәли, тарихи-төбәк тарихын өйрәнү көнференциясендә катнаша. Ул «Санкт-Петербург һәм РФ төньяк-көнбатыш регионнары татарлары һәм аларның Евразиядәге татар-мөселман җәмгыятьләре белән үзара хезмәттәшлеге һәм элемтәләре: тарих һәм хәзерге заман. Татар төбәк тарихын өйрәнү мәсьәләләре» дип исемләнәгән иде.
Санкт-Петербургта төбәкчеләрне (алар арасында Ризаэддин Фәхреддин музее директоры Диләрә Гимранова да бар иде) Татарстанның даими вәкиле Шамил Шәяхмәтов кабул итте. Чарада шулай ук Санкт-Петербург һәм РФ төньяк-көнбатыш регионнары диния нәзарәте рәисе, мөфти Равил Панчеев, Бөтендөнья татар конгрессының төбәкчеләр белән эшләү комитеты җитәкчесе Альберт Борһанов һ.б. катнашты.
Конференциядә Марсель Гарипов «Полководец Булатов: из Забайкалья в Чикозеро — на защиту Ленинграда» һәм «Тукай Петербургта. Соңгы иҗади сәяхәт» докладлары белән чыгыш ясады. Мәдәни башкалада Тукай иҗаты белән кызыксынып, мәкалә язучы яшьләрдән Таһир Вәлиуллин да бар иде.
Татарстан Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдулла «Туфан мәктәбе» милли-мәдәни проекты кысаларында, Казан шәһәренең Фатыйха Аитова исемендәге 12 нче гимназиясендә кунакта булды, шушы мәктәпне салуда башлап йөргән язучы Туфан Миннуллин турындагы истәлекләре белән уртаклашты.
«12 нче гимназиядән – 12 сорау» сәхифәсендә гимназиядә укучы кызлар Ркаил абыйлары белән әңгәмә корды, үзләрен кызыксындырган тагын бик күп сорауларга кызыклы җаваплар алды.
31 октябрьдә 19.00 сәгатьтә Г. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрында (Һ.Такташ ур., 74, Көнчыгыш зал) Татарстанның халык шагыйре, Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты Лена Шагыйрьҗанның тууына 80 ел тулуга багышланган «Мин шигырьдә калам!..» дип исемләнгән шигъри-музыкаль кичә була.
Чакыру билетларын Язучылар берлегеннән алырга мөмкин.
Кичәгә рәхим итегез!
Казанда Мостай Кәрим скверында шагыйрьнең һәйкәленә чәчәкләр салу тантанасы булды. Чарада Татарстан һәм Башкортстан язучылары һәм җәмәгать эшлеклеләре катнашты.
17 октябрь көнне Кукмара районы Байлангар авылында язучы, юрист, публицист, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре, авылдашыбыз Мәгъсүм Насыйбуллинның тууына 100 еллык юбилее уңаеннан искә алу чаралары узды.
Мөхтәрәм кунакларыбызны Байлангар мәдәният йорты фойесында Мәгъсүм аганың тормыш һәм иҗат юлына багышланган күргәзмә белән авылдашыбыз, хезмәт ветераны Рафаэль Ярмиев таныштырды. Истәлекләре белән уртаклашты.
Мәдәният йортында урнашкан китапханәдә мәктәп укучылары, укытучылар белән очрашу булды. Төп чара район мәдәният йорты сәхнәсендә бик зурлап үткәрелде. Авылдашыбызны искә алу чараларында, филология фәннәре докторы, танылган әдәбият белгече, диктор, Татарстанның һәм Россия Федерациясенең атказанган мәдәният хезмәткәре Фоат Галимуллин; Татарстанның халык шагыйре, Тукай премиясе иясе Зиннур Мансуров; хокук белгече, юридик фәннәр докторы, профессор, Татарстан язучылар берлеге әгъзасы, Татарстанның атказанган юристы Флүр Баһаутдинов катнашты һәм чыгыш ясады.
Мәгъсүм Нәҗип улы 1925 елның 15 октябрендә Татарстанның Кукмара районы Байлангар авылында туа. Җидееллык мәктәпне тәмамлагач, башта МТСта эшли, аннары башлангыч мәктәптә укыта. 1943 елның сентябрендә ул Кызыл Армия сафларына алына, хәрби аэродромда хезмәт итә. Аннары, алты айлык хәзерлектән соң, фронтка җибәрелә, Көнчыгыш Пруссиядә барган сугышларда катнаша.
Сугыштан соң Мәгъсүм Насыйбуллин, юрист һөнәрен алып, башта Свердловск өлкәсендә, аннары Казакстан һәм Башкортстанда, ә 1970—1981 елларда Татарстан Республика прокуратурасында хезмәт итә.
Үз иҗатын ул очерклар язудан башлап җибәрә, соңга таба әдәбиятның проза жанрына килә. Аның 1968 елда русча “Конец опасной тропы” дигән беренче китабы, ә 1970 елда Башкортстан китап нәшриятында “Юрист язмалары” исемле икенче китабы дөнья күрә. Аннан соң язучының бер-бер артлы “Без капчыкта ятмый”, “Телсез шаһитлар”, “Төнге ату”, “Алтын алка”, “Яшерен касса”, “Йөрәк таш түгел”, “Кайтаваз”, “Капкын”, “Тукран тәүбәсе” һ.б. исемле китаплары басылып чыкты.
Язучының әсәрләрендә хокук һәм тикшерү оешмаларында эшләүче кешеләрнең авыр да, хәтәр дә хезмәт атмосферасы тасвирлана, тормышта очрый торган күптөрле җинаять, хокук бозу күренешләренең һәм социаль тамырлары һәм сәбәпләре эзләнелә, җәмгыятьтә тәртип һәм законнарны саклауда һәр кешенең җаваплы икәнлеге искәртелә.
Чара тирән эчтәлекле, үткәнне һәм бүгенгене тоташтырган бер мизгел булып күпләрнең хәтерендә калыр дип ышанып калабыз.
Кукмара районы Байлангар авылы мәдәният йорты директоры Әһлиуллина Минзәлия Габдрафыйк кызы
Саха (Якутия) Республикасында Vlll Халыкара шигърият фестивале булып узды. Әлеге чараның авторы, оештыручысы һәм аны халыкара дәрәҗәгә күтәрүче – Якутиянең Язучылар берлеге рәисе, халык шагыйре Наталья Ивановна Харлампьева. Фестиваль якут халкының халык шагыйре Семен Петрович Даниловның якты истәлегенә багышланды. Девизы булып, аның кар турындагы “Благодать большого снега” дигән шигырь юллары алынган.
Быел әлеге фестивальгә Татарстан Язучылар берлеге әгъзалары прозаик, әдәбият галиме Рәҗәп Бәдретдин һәм шагыйрь Фәнил Гыйләҗев чакырулы иде. Фестиваль кунаклары дөньяның төрле илләреннән, кыйтгаларыннан, Рәсәй регионнарыннан җыелган. Төрле-төрле телләрдә сөйләшсәләр дә аларның барысын да әдәбиятка, үз телләрендәге халыкка иҗади хезмәт итү, рух ныклыгын күтәрү берләштерде. Мәсәлән, Ван Цзяньчжао һәм Цао Шуй Кытайдан, Али Аль Шалах Ирактан, Улыкбек Есдауләт Казахстаннан, Астьер Базилио Бразилиядән, Ану Костя Монголиядән, Вадим Терехин Калугадан, Иван Ерпылев Оренбургтан һәм башкалар бар иде.
Иң башта фестиваль кунакларын Саха (Якутия) Республикасы башлыгы Айсен Сергеевич Николаев кабул итте. Татарстан вәкилләре аңа чәк-чәк белән бергә үзләренең китапларын, Татарстан флагын һәм сувенирларын бүләк иттеләр. Шулай ук Төньяк- Көнчыгыш Федераль университеты президенты Евгения Михайловна да татарлар кулыннан истәлек бүләкләрен, китапларын җылы кабул итеп алды.
Тантаналы ачылыш вакытында Рәҗәп Бәдретдин һәм Фәнил Гыйләҗев кереш сүз алып, Татарстан Язучылар берлеге рәисе, халык шагыйре Ркаил Зәйдулланың сәламнәрен тапшырдылар һәм күптәннән нигез салынган иҗади дуслык, хезмәттәшлек хакында сөйләделәр. Татар әсәрләрен якут теленә тәрҗемә иткән язучыларга медальләр тапшырдылар. Традициягә тугрылык саклап, барлык шагыйрьләр дә үз телләрендә кар турындагы шигырьләрен укыды.
Ә инде әлеге чарада катнашучы бердәнбер прозаик Рәҗәп Бәдретдин кар турындагы хикәясен якут һәм рус телләрендә ирештерде. Фәнил Гыйләҗев исә, алга таба аерым язучыларның әсәрләрен якут теленә тәрҗемә итү хакында да үз фикерләре белән уртаклашты. Моңарчы басылып чыккан татар-якут һәм якут-татар антологиясе, якут язучыларын татарчага тәрҗемә кылу – зур хезмәттәшлекне, үзара дуслыкны күрсәтте. Чиратта аерым язучыларның әсәрләрен тәрҗемә кылу кирәклеге искә алынды.
Фестиваль көннәрендә Таулы өлкәләргә дә сәяхәт кылынды һәм якут халкының олуг шәхесләре, халык шагыйрьләре Семен һәм Сафрон Даниловлар яшәгән һәм иҗат иткән өлкәләрдә булып, җирле халык белән очрашулар узды.
Фестивальнең кульминациясе булып, казах халкының милли эпосы ” Кобланды батыр” ның якут теленә тәрҗемә кылынып, аны тәкъдир итү кичәсе булгандыр. Билгеле, әлеге чара Милли китапханәнең тарихи залында узды. Якутның һәм башка илләрнең галим- голәмәләре, язучылары шактый җыелган иде биредә. Татарстан вәкилләре дә үз чиратларында Якутиянең милли китапханәсенә ” Идегәй” нең русча-татарча басмасын һәм “Дастаннар” китабын бүләк итте.
Шунысы куанычлы: татарларны биредә дус күрәләр якын итәләр, яраталар. “Дустым” дип кенә дәшәләр! Монысы инде ике халыкның да Язучылар берлеге җитәкчеләренең бер-берләренә булган хөрмәте, ихтирамы, үзгә игътибарыдыр. Беренчеләрдән булып, ике халык арасында өч антология (проза, поэзия, балалар әдәбияты) алмашкан өчен генә түгел, ә бәлки уртак матур хезмәттәшлек, эшне җиренә җиткереп, югары кимәлдә башкару, проектларны вакытында үтәү өчен дә хөрмәт үзгә татар язучыларына.
Фестиваль язучыларны бергә туплап бәйрәм итүне генә оештырмады, дан-дәрәҗә артыннан да кумады, мактанышулар да булмады, ә бәлки, бөтендөнья күләмендә әдәбиятның үсеш-үзгәреш үзенчәлекләре, рухи киңлеге, тәэсирле көче каралды, үзара мөнәсәбәтләр җанландырылды, дуслык җепләре ныгытылды, әдәби көчнең алыштыргысыз мөһимлеге, кирәклеге, әһәмияте яңгырады.
«Хәзинәләр тапкан әдип». Шундый исем астында 16 октябрь көнне Әлмәт шәһәренең Габдулла Тукай исемендәге Үзәк китапханәсендә Татарстанның халык язучысы Гариф Ахуновның 100 еллыгына багышланган искә алу кичәсе узды. Драматург, публицист, җәмәгать эшлеклесе һәм РСФСРның атказанган сәнгать эшлеклесе, Әлмәт язучылар оешмасы җитәкчесе (1963-1965 һәм 1967-1968 еллар) турындагы истәлекләр белән бүлешү җылы, дустанә атмосферада чәй табыны артында үтте.
Язучының иҗатын якын итеп очрашуга каләмдәшләребез Миңзифа Әхмәтшина, Илүсә Нәбиуллина, Зөлфия Сираиева, Лилия һәм Резеда Фәрхетдиновалар килде. Шулай ук Гариф Ахуновның кызы Наилә Ахунова, җәмәгать эшлеклеләре, китапханәчеләр һ.б. бар иде.
Гариф Ахунов нефть башкаласының иҗади дөньясына зур өлеш керткән шәхес. 1956 елның көзендә ул Әлмәт шәһәренә бер еллык иҗат командировкасына юллана. Командировка вакыты үтүгә, ул бирегә күченеп килә һәм монда 1968 елга кадәр яши. Аның иң әһәмиятле әсәрләре дә шушы чорда иҗат ителгән. Нефть төбәгендә яшәүче язучыларны иҗади коллективка җәлеп итә, яңа яшь әдәби көчләрне эзләп таба һәм аларга үсәргә булыша.
Кичәдә катнашучылар әдип турында истәлек-хәтирәләре белән уртаклаштылар, шигырьләр укыдылар.
Соңыннан, 1975 елда Свердловск киностудиясендә Гариф Ахуновның танылган романы буенча “Хәзинә” нәфис фильмын төшерүгә багышланган, “Клад с запахом нефти” исемле яңа документаль фильм күрсәтелде.
16 октябрьдә Лениногорски районы Сугышлы авылы мәдәният йортында Җәүдәт Дәрзаманның тууына 80 ел тулуга багышланган искә алу кичәсе үтте. Чарада Татарстан язучылар берлегенең идарә әгъзалары Газинур Морат, Яр Чаллы бүлеге җитәкчесе Факил Сафин, Әлмәт бүлеге җитәкчесе Равил Сабыр һәм шулай ук «Чишмә» әдәби иҗат берләшмәсе җитәкчесе Таһир Шәмсуаровлар катнашты.
Күренекле татар шагыйре, язучы, журналист, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе, Ш. Бикчурин, С. Сөләйманова, А. Алиш исемендәге премияләр лауреаты Җәүдәт Дәрзаманга багышланган чараны Лениногорски шәһәр һәм районы башлыгы урынбасары Галия Урманова ачып җибәрде.
Татарстан халык шагыйре Газинур Морат бу чарада катнашуына бик шат булуын белдерде һәм оештыручыларга чакырган өчен рәхмәт әйтте.
«Мин Җәүдәт Дәрзаманны бик яхшы белә идем, чөнки без баҗайлар идек, — дип башлады ул. — Аңарда шундый гаҗәеп дәрәҗәдәге талант бар иде: ул мәктәп балаларын сәгатьләр буе авызына каратып тора алган чын мөгаллим иде. Аның үзенә бертөрле ягымлы харизмасы, сөйкемле сөяге бар иде. Үзенең иҗади гомере эчендә ул күпләргә тирән эстетик, әдәби, әхлакый тәрбия биргән остазыбыз. Ул балалар өчен классик дәрәҗәдәге шигырьләр иҗат итте, аларны балалар бик җиңел отып алалар иде. Ул киңкырлы талант иясе иде. Менә дигән гармунчы, кубызчы, курайчы иде. Ә иң мөһиме — Җәүдәт абый инде олыгайгач та күңелендә үзенең чиста сабыйлыгын, сафлыгын саклап калган кеше. Ул балалар шикелле беркатлы да иде, кешегә тиз ышанучан иде, гомумән ул бик чиста, пакъ кеше иде. Ә намуслылыкны, садәлекне иң югары кыйммәт дип саныйм мин».
Җ. Дәрзаман 1945 елның 13 октябрендә Лениногорски (элеккеге Шөгер) районы Сугышлы авылында колхозчы-крестьян гаиләсендә туган. 1964 елда Иске Шөгер урта мәктәбен тәмамлап, 1967-1972 елларда Казан университетының татар теле һәм әдәбият бүлегендә белем алган. Хезмәт юлы — Татарстан радиокомитетында балалар тапшырулары редакторы, аннары «Ялкын» журналында әдәби хезмәткәр, ә 1988-1999 елларда журналның баш редакторы булып эшли. 1995 елдан кабат радиокомитетта: әдәбият-сәнгать тапшырулары бүлегенең баш мөхәррире, аннан соң «Татарстан» ДТРК әдәбият-сәнгать һәм музыкаль тапшырулар директоры.
Г. Тукай исемендәге премия лауреаты Факил Сафин фикеренчә, Җ.Дәрзаман әсәрләрен укып, бүген дә бик күп ачышлар ясарга мөмкин.
«Җәүдәт абый — минем өчен беренче чиратта педагог. Мин дә, ул да, гомеребез буе балалар белән әвәрә килгән кешеләр, — диде Г.Тукай премиясе лауреаты Факил Сафин. — Яр Чаллыда «Көмеш кыңгырау» газетасын оештырганда да иң беренче аның янына килеп киңәшләр сорадым. Ул миңа гына түгел, һәркемгә хәерхаһлы кеше иде. Эш булсын, тәртип, тәрбия булсын дип яши торган, күңеле белән бик тотнаклы, мин әйтер идем, аксөяк кеше иде. Иҗаты да бик кызыклы. Бер карасаң балалар өчен яза, шул ук вакытта мистикага да кереп китә. «Ник керәсез төшләремә?» повестен искә төшерик. Аның кешеләрне тою, алдан сиземләү таланты да бик көчле иде. Бүген ул язып калдырган әйберләрне алып укысаң, әллә никадәр ачышлар табарга була. Шәхес турында да, яшәеш, бүгенге көн турында да».
Җ. Дәрзаман әдәби иҗат белән 5нче сыйныфта укыганда ук кызыксына башлый. Тиздән ул «Чишмә» әдәби берләшмәсенең иң актив әгъзаларның берсе булып китә, район газетасы битләрендә бер-бер артлы шигырьләре дөнья күрә. 1961 елда беренче әсәрләре «Яшь ленинчы» (хәзерге «Сабантуй») балалар газетасында басыла. «Ир-батыр» исемле беренче китабы 1975 елда Татарстан китап нәшриятендә басылып чыга. Җ.Дәрзаман барлыгы егермедән артык китап авторы.
Равил Сабыр фикеренчә, күңелендә балалыгын саклый алган язучы гына иң авыр эшне — балалар өчен язуны булдыра ала.
«Җәүдәт абый белән аралашу бәхете миңа да тәтеде бераз, — диде ул. — 90нчы еллар башында, әле студент чакта, мин «Татарстан яшьләре» газетасында эшли башладым. Безнең редакция 8нче катта урнашкан иде, ә 9нчы катта — «Ялкын» журналы, аның мөхәррире булып Дәрзаман эшли иде. Без бик күп аралаштык дип әйтә алмыйм, тик шулай да бер тирәдә эшләгәч, шактый еш күрешә, сөйләшә идек. Җәүдәт абый бик якты, һәрвакыт елмаючан, чиста, самим күңелле кеше дип хәтеремдә калган һәм шулай саклана. Шундый булмасаң, балалар әдәбияты өлкәсендә эшләп тә булмыйдыр. Ә балалар өчен язу — ул иң авыры. Чөнки бала күңеле ул бик сизгер, фальшны, икейөзлелекне, хәрәмләшүне шундук сизеп ала һәм беркайчан да гафу итми. Балалар өчен язу өчен үзеңнең күңелеңдә, йөрәгеңдә бала-чагалыкны, самимилекне саклый белергә, балалыктан чыгып бетмәскә кирәк. Бу бик зур талант!»
Әлмәт бүлеге җитәкчесе шулай ук соңгы араларда узган чараларны санап үтте. 10 октябрьдә Азнакайда Данис Хәйруллинның 80 еллыгы, 15 октябрьдә Әлмәттә Саҗидә Сөләйманова исемендәге премияләр тапшыру тантанасы, 16 октябрьдә нефть башкаласында Гариф Ахуновның 100 еллыгы уңаеннан әдәби кичә һәм Сугышлыдагы Җәүдәт Дәрзаманны 80 еллыгы. Равил Сабыр әйтүенчә, бары тик үз язучыларын кадерләгән, аларның иҗади мираслары белән үсеп килүче буынны таныштырып барган милләтнең генә мәдәни киләчәге бар, ә мәдәни киләчәк булмаса, берниндие дә булмый.
Кичәдә шулай ук Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы, Россия мәктәпләренең мәгариф отличнигы, «Мәдәнияттәге казанышлары өчен» күкрәк билгесе иясе, Ш.Бикчурин, С.Сөләйманова исемендәге әдәби премияләр лауреаты Таһир Шәмсуаров, Җ. Дәрзаманның бертуган сеңелесе Халидә Дәрзаманова, Лениногорски китапханәләр челтәре директоры Гөлнара Хәсәновалар чыгыш ясады.
Моңардан тыш Лениногорскиның 11нче гимназиясе, Тимәш мәктәбе укучылары, Сугышлы авылы мәдәният йортының «Дуслык» ансамбле, Г.Тукай исемендәге китапханәнең милли әдәбият бүлеге мөдире Ләйсән Шәмсуарова-Рахманова, «Чишмә» берләшмәсе әгъзасы, үзешчән композитор Гөләндәм Кәбировалар Җәүдәт Дәрзаман шигырьләрен укыдылар һәм аның сүзләренә язылган җырларны башкардылар.
Күренекле татар язучысы Ркаил Зәйдулланың “Кыска хикәяләр”е КФУның Халыкара мөнәсәбәтләр, тарих һәм шәркият институтының 3 курс студенты Камилә Кәлимуллина тәрҗемәсендә “Кардәш каләмләр” журналында дөнья күргән https://kardeskalemler.com/
Күңелендә шигырь булган кеше, бервакытта да начар бәндә булмый. Бу сүзләрне 10 октябрьдә Азнакай Үзәк китапханәсендә язучы, И.Юзеев һәм Г.Исхакый исемендәге әдәби премияләр лауреаты Данис Хәйруллин әйтте. Биредә аның 80 еллык юбилеена багышланган «Чишмәләрдә күңел сафлыгы» дип исемләнгән әдәби-музыкаль кичә узды. Шагыйрьне ТР Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге җитәкчесе Равил Сабыр да котлады.
«Идарә утырышында Гаяз Исхакый премиясе мәсьәләсе каралганда Данис Хәйруллин тәкъдим ителгәч, барысы да бертавыштан хупладылар. Тирән кичерешләргә шундый бай, төрле хис-тойгыларга, уйларга этәрүче шигырьләр тудыра ала торган, үткен, зирәк акыл белән язылган кыю публицистик мәкаләләр авторын ничек хупламыйсың инде?!» — диде Равил Сабыр һәм юбилярның бер шигырен укып күрсәтте.
Шагыйрьдә дә шул ук гомер ләса,
Башкачарак кына гамәле:
Авызлыгын чәйни-чәйни яши,
Яза-яза яна каләме.
Утыз яшьтә чәченә чал иңә,
Кырык яшьтә кала чарасыз.
Илле яшьтә килеп керә кышка,
Йөгәннәрсез, атсыз, чанасыз.
Илле яшьтә сабый бала кебек
Кердә йөзгән, керсез калалган.
Гавам көзгесенең һәр ярчыгы
Йөрәгенә килеп кадалган.
Яраларын ялап яши шагыйрь,
Тере суын татый, үлесен.
Белмәгәннәр белми, белүчеләр
Бик теләми шагыйрь өлешен.
Ике килми гомер. Ә берсенә
Сыеп бетми шагыйрь гомере.
Язганнарын ятлап карагыз сез!
Уты кабар, көйрәр күмере.
Юбилярны шулай ук Азнакай районы мәдәният идарәсе җитәкчесе, Бөтендөнья Татар конгрессының Азнакай бүлеге рәисе Гөлсинә Хафизова, «Маяк» гәҗитенең баш мөхәррире Фәрхәд Шайхулов, Азнакай районы китапханәләре берлеге җитәкчесе Зөлфия Исламова, «Гөлстан» әдәби берләшмә җитәкчесе Гөлчәчәк Садретдинова һәм туган авылы Татшуганнан килгән кунаклар котладылар.
Данис Хәйруллин беренче шигырьләрен мәктәп елларында яза башлый. Матбугат битләрендә исә яшь автор 1979 елда басыла башлый. 1988 һәм 1991 елларда Татарстан китап нәшриятында шигъри җыентыклары дөнья күрә. Аның «Хәтер», «Йөрәк тибеше», «Казлар ник көлә?», «Сагыну», «Кар исе» исемле китаплары халыкта киң таныла. 1992 елдан Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы. Аның күп кенә шигырьләренә Илгиз Закиров, Зөфәр Хәйретдинов, Альфред Якшембетов, Булат Җиһаншин кебек талантлы композиторлар көй язды.
«Бүген минем вакыт-вакыт күземнән яшьләр тамды, — диде юбиляр кичә ахырында. — Кайвакыт бу шигырьне яки хикәяне чынлап та мин яздым микән дип тә уйлап утырдым. Алар чынлап та чын күңелдән язылган. Минем бер уйлап чыгарган шигырем дә юк, алар барысы да минем күңелгә килгән әйберләр. Мин шигырьләремнең бер юлыннан да ваз кичмим, чөнки алар язасы килүдән генә түгел, язарга кирәк булганга язылган әйберләр».
Данис Хәйруллин милләт язмышы турындагы фикерләре белән дә бүлеште.
«Дин, рух, тел — безне саклый торган әйберләр. Әгәр дине булса, теле, милли рухы булса, безнең милләт яшиячәк. Безнең пәйгамбәребез әйткән, ата-ананың баласына биргән иң зур байлыгы — ул тәрбия, дигән. Без балаларыбызга күпме генә байлык калдырсак та алар аны бер-ике елда сарыф итеп бетеререгә мөмкин, ә менә тәрбия бер вакытта да юкка чыкмый. Ә тәрбия төшенчәсенә бик күп әйберләр керә. Иң беренче чиратта аңа тел керә. Үз халкыңның телен, мәдәниятен, тарихын белсә балаң, киләчәген бераз гына булса да күзалдына китерсә, иң зур тәрбия шул була инде. Тиккә генә әйтмиләр бит: күңелендә шигырь булган кеше, бервакытта да начар бәндә булмый. Шуңа күрә һәрбер балага шундый тәрбия бирергә тырышырга кирәк», — дип саный Дания Хәйруллин.
Аның юбилеена багышланган кичәдәге чыгышлар авторның шигырьләрен уку, аның сүзләренә язылган җырларны башкару белән үрелеп барды.
Мамадыш районы Катмыш авылы урта мәктәбендә якташыбыз, Татарстан Язучылар һәм Журналистлар берлекләре әгъзасы, 9 китап авторы Фәрит Имамов белән очрашу булды.
Фәрит Фәйзетдин улы авылыбыз мәктәбен моннан 50 ел элек тәмамлаган. Хәзерге вакытта Түбән Кама шәһәрендә яшәп иҗат итә, “Туган як” газетасы редакторы.
Без – укытучылар һәм укучылар язучыны туган мәктәбебездә сәламләвебезгә бик шатландык. Фәрит Имамов тормышы һәм иҗатындагы кызыклы сәхифәләр белән уртаклашты, киләчәккә планнары турында сөйләде, укучыларны кызыксындырган күпсанлы сорауларга җаваплар бирде. Соңыннан язучы очрашуда катнашкан укучыларның һәрберсенә балалар өчен язылган “Бакыр касә” дигән китабын бүләк итте.
Очрашу һәркемнең күңеленә ятышлы булды, катнашучыларның барысында да җылы тәэсирләр калдырды.
Зөлфия Гыйззәтуллина,
Катмыш авылы мәктәбе укытучысы
Гали Хуҗиның туган төбәге булган Карамасар авылы күп үзенчәлекләргә бай – аны «Чишмәләр авылы, игезәкләр авылы» дип тә йөртәләр. Һәм шушы атамалар исемлегенә тагын «Шагыйрьләр авылы» дип тә өстәп куярга кирәктер, чөнки күңелләрендә шигырь уты янып торган үзешчән шагыйрьләр дә бихисап Карамасарда!
8 октябрь көнне узган мәдәни чара сәнгатьнең таҗы – шигърияткә багышланган иде. Бу көнне Карамасар авылы мәртәбәле кунакларны – Татарстан язучылар берлеге әгъзаларын – яшь, үзенчәлекле, талантлы шагыйрьләрне кабул итте. Күпсанлы әдәби премияләр лауреатлары, иҗатлары белән татар әдәбиятына яңа сулыш өргән шагыйрьләр Рузәл Мөхәммәтшин, Йолдыз Миңнуллина, Фәнил Гыйләҗев белән очрашу карамасарлылар күңелендә бик зур вакыйга булып озак сакланачак!
Барлык тамашачыларга авылның мәдәният хезмәткәрләре һәм авыл үзешчәннәре тарафыннан әзерләнгән үзенчәлекле шигъри-музыкаль тамаша тәкъдим ителде. Бу тамаша бары тик Карамасар шагыйрьләренең иҗат җимешләреннән төзелгән иде. Аннан соң сүз кунак шагыйрьләргә бирелде. Алар үзләренең шигырьләрен укыды, үзләре белән таныштырды, тыңлаучыларны чын шигъри сәнгать дөньясының иң үзәгенә кертә алды!
Тамашачылар арасында тирә-як мәктәпләрнең югары сыйныф укучылары да бар иде. Яшь, талантлы, искиткеч харизмалы татар шагыйрьләре белән очрашу алар өчен дә бик истәлекле һәм файдалы булгандыр. Гомумән, шушы шигырь бәйрәме барлык тамашачылар өчен озак вакытларга җитәрлек рухи нигъмәт, якты хатирә булып калды. Ә каләм тибрәтүче авылдашларыбызга бу әдәби чара яңадан-яңа, матур әсәрләр иҗат итү өчен илһам чыганагы булыр дип ышана чараны оештыручылар!
https://tatcultresurs.ru
8 октябрьдә ТР Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге язучылары Илүсә Нәбиуллина, Миңзифа Әхмәтшина һәм Равил Сабыр Баулы үзәк китапханәсендә «Иҗатка илткән юллар» дип исемләнгән кичәдә катнашып укучылар белән очрашу уздырдылар.
Алар әдәбиятка ни рәвешле килүләре, беренче әсәрләренең ничек язылуы, хәзер иҗатка нәрсәләр этәрүе, булышуы турында сөйләделәр. Чыгышлар Әлмәт шагыйрьләре сүзләренә язылган җырлар белән үрелеп барды. Марат Галимов, Хәния Фәрхи башкаруындагы җырларга төшерелгән видеоклиплар зур экранда күрсәтелде. Шулай ук баулылар Равил Сабыр пьесалары буенча Әлмәт театрында куелган «Фәхрине үтереп ташладылар» киноспектакле һәм «Йорт» иммерсив-променадыннан өзекләр карадылар.
Кичәдә Баулыда эшләп килә торган «Илһам» әдәби иҗат берләшмәсе әгъзалары Алсу Васикова-Сафина, Кәшифә Әхмәдиева һәм Сәгыйть Әхмәтҗановлар үз шигырьләрен укыдылар. «Ак калфак» Бөтендөнья татар хатын-кызлары иҗтимагый оешмасының Баулы бүлеге җитәкчесе Римма Яруллина Равил Сабырның «Фәхрине үтереп ташладылар» китабын анализлап чыгыш ясады һәм чарада катнашучыларны һичшиксез бу романны укып чыгарга өндәде.
Кичә ахырында автограф-сессия узды: Илүсә Нәбиуллинаның «Буй-буй тормыш», Миңзифа Әхмәтшинаның «Шәүлегән» китапларын авторларның багышлау-теләкләре һәм имзалары белән сатып алырга була иде. Шулай ук Равил Сабыр Баулы Үзәк китапханәсенә үзенең балалар өчен язылган «Ак әби» һәм рус телендә басылган «Нельзя отключать солнце» китапларын, «Татнефть»нең «Рухият» нәшрияты тарафыннан чыгарылган сирәк һәм кыйммәтле басмаларын бүләк итте.
Моңардан тыш Әлмәт язучылары Баулыда Фәнис Яруллин һәм аның хәләл җефете Нурсөя ханымга куелган һәйкәлгә чәчәкләр салдылар һәм Кызылъяр авылындагы шагыйрьнең музеенда булып андагы экспонатлар һәм күргәзмә белән таныштылар.
Бүген шагыйрә Александра Кашинаны соңгы юлга озаттылар. Хушлашу мәрасиме Татарстан Язучылар берлеге бакчасында узды.
А. Кашина өч китап авторы, Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе, Гавриил Державин исемендәге Бөтенроссия әдәби премиясе лауреаты, “Филантроп” халыкара премиясе җиңүчесе.
Каләмдәшебез Зинаида Захарова — Татарстан Язучылар берлегенең Абдулла Алиш исемендәге премиясе лауреаты. Ул балалар әдәбияты өлкәсендәге казанышлар өчен тапшырыла. Чын күңелдән котлыйбыз!
Әлеге бүләкне аңа 3 октябрьдә Казанда узган Татарстан Язучылар берлегенең чираттан тыш съездында оешма рәисе Ркаил Зәйдулла тантаналы шартларда тапшырды.
Исегезгә төшереп узабыз, Зинаида ханым быел 70 еллык юбилеен уздырды. Түгәрәк датага бәйләнешле бәйрәм 16 майда Казанда Я.Е. Емельянов исемендәге мәдәни үзәктә булды.
Ул актив иҗатын дәвам итә. Быел гына да авторның ике китабы чыкты. «Елмай» дип исемләнгән җыентыкта шагыйрәнең балалар өчен иҗат ителгән иң яхшы әсәрләре ике телдә тәкъдим ителә. «Хыял канатында» китабында соңгы елларда иҗат ителгән лирик шигырьләре урын алган. Автор яшәүнең матурлыгын, мәхәббәтнең зурлыгын әти-әнисенә, туган халкына, татар теленә, сөйгән ярына булган сөю-ярату хисләре аша ачып бирә. Авторның барлыгы 17 китабы дөнья күрде, шуларның тугызы балалар өчен язылган.
Моннан тыш Зинаида Захарова укучылар белән даими очрашып тора. Күптән түгел генә, 22 августта, ул «Кәләем» фольклор төркеме һәм Әфган сугышы ветераннары белән Актүбә интернатында булып кайтты. Күчтәнәчләрдән тыш, алар концерт куйдылар, китаплар бүләк иттеләр. Ә 2 октябрьдә Кәләй урта мәктәбендә Өлкәннәр көне уңаеннан үткәрелгән бәйрәмдә катнашып авылдашларына, туган мәктәбенә багышланган шигырьләрен укыды, «Кәләем» фольклор ансамбеле аның шигырьләренә язылган җырларны башкарды.
Шунысын да искәртик, Абдулла Алиш премиясе язучының беренче генә бүләге түгел. Ул С. Сөләйманова һәм Р. Төхфәтуллин исемендәге әдәби премияләр лауреаты.
Зинаида ханымга алга таба да иҗади уңышлар, ныклы сәламәтләк, җан тынычлыгы, гаилә иминлеге телибез.
#ӘдәбиМарафон проекты татар халкын камилләштерү, үстерү, белемле итү, үзара дуслыкны ныгыту юнәлешендә үз эшен дәвам итә. 1 октябрьдә 2025 елны тәмамлый торган XXXIII Әдәби марафон башланып китәчәк. Марафонның әлегесе бу елның иң күләмлесе, иң колачлысы булыр дип көтелә!
Финалистларны бүләкләү тантанасы ел ахырында Казанда үткәреләчәк. Тантанада иң актив әдәби әйдаманнар белән бергә иң актив китапханәләр һәм иң актив мәктәпләр дә бүләкләнәчәк: https://tat-i.net/tt/adabi-marafon-2025 (НИГЕЗЛӘМӘ).
Гаризалар 1 октябрь 23:30 сәг. кадәр ВКонтакте’дагы рәсми төркемдә кабул ителә: https://vk.com/wall-143856908_32859.
18 сентябрьдә «Нефтьче» мәдәният сараеның «БиблиоНефть» мәйданчыгында «Әдәби атнакич» проектының икенче сезоны старт алды. Яңа очрашуның кунаклары – заманча татар поэзиясенең күренекле вәкилләре, ТР Язучылар берлеге әгъзалары – Бөтендөнья татар конгрессының Россия төбәкләрендә татар массакүләм мәгълүмат чаралары белән эшләү бүлеге башлыгы, шагыйрь Булат Ибраһимов һәм «Казан утлары» журналы редакциясенең смм-белгече, шагыйрә Алинә Хәбибуллина. Алар икесе дә «Татнефть» компаниясенең Саҗидә Сөләймәнова исемендәге премиянең стипендиатлары.
Исегезгә төшерик, проектның оештыручылары – «Татнефть» хәйрия фондының «Рухият» программасы һәм Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге. Ул 2024 елның ноябрь аенда яшь талантларны барлау максатыннан башланып китте. Соңрак нефть башкаласында яшәүче шагыйрь һәм язучыларның иҗат кичәләре дә оештырыла башлады.
«БиблиоНефть» креатив киңлегенә Казан кунаклары белән очрашуга Әлмәт укучылары, студентлары, укытучылар, язучылар, китапханәчеләр, «Кызыл каурыйлар» әдәби иҗат берләшмәсе әгъзалары һ.б. җыелды. Чараны «Татнефть» хәйрия фондының «Рухият» программасы җитәкчесе Алинә Мостафина алып барды. Кичә шигырьләргә, җырларга бай иде. Шулай ук спикерлар үзләренең иҗатка килү юллары турында сөйләделәр, С.Сөләймәнова стипендиясенең зур әһәмиятен билгеләп үттеләр, тамашачыларның кызыклы сорауларына җавап бирделәр.
Булат Ибраһимовның иҗат юлы мәктәп елларында район газетасында чыккан шигыреннән башлана. “Гәҗиттә шигырең чыккач, сине авылда шагыйрь дип йөртә башлыйлар. Бөтен туган көннәргә дә син шигырь язарга тиеш буласың. Әтиеңнең абыйсының 50 яшенә дә, 55 яшенә дә. Менә шулай әкрен генә китте инде. Шагыйрь булырга теләмәсәң дә, авыл сине үзе шагыйрь итә”, – дип хәтирәләрен барлады Булат. Студент чагында С.Сөләймәнова исемендәге премиянең стипендиясенә ия булуы, матди ярдәмнән тыш, күп кенә ишекләрне дә ачкан. «Син бу әдәби премия стипендиаты булгач, олпат шагыйрь, язучылардан да сиңа карата хөрмәт арта. Ул киләчәккә, әдәбият юлына тагын бер бара торган сукмакны кушып, юлны зуррак итеп җибәрә. Һәр чорда да яшьләрне күрә белә торган шәхесләр булса, бу иң бәхетле мизгелләр, рәхәт чаклар», – диде ул. Ул балаларны курыкмыйча иҗат итәргә өндәде: «Иҗат итәргә теләге булган кеше өчен мөмкинлекләр бик күп. Иң мөһиме – иҗат уты сүнмәсен. Яза торган кешенең күңеле ниндидер дошманнар, тәнкыйть сүзләре аркасында сынмасын. Үткен каләмле кешеләрнең дә, күңелләрен бер сүз белән сындырып, яралыйлар. Һәр иҗатка да җиңел, киләчәккә өмет белән карарга кирәк».
Шагыйрә Алинә Хәбибуллина укытучылар гаиләсеннән. Мәктәп эскәмиясеннән үк иҗат итә башласа да, югары уку йортында гына үз фикердәшләрен табып, иҗади бәйгеләр, төрле остазларның киңәшләре аша, әдәбиятның күңеленә якын өлкә икәнен аңлый. Залда утыручы яшьләргә дә ул бәйгеләрдә катнашырга киңәш итте: «Мөмкин булган барлык конкурсларда да катнашырга киңәш итәр идем. Унысында катнашып, берсендә уңыш елмаерга мөмкин, һәм нәкъ менә әлеге конкурс сезнең язмышыгызда ниндидер хәлиткеч роль уйный ала. Мин моны үземнең тормышымнан чыгып әйтәм. Миңа бу проектта катнашырга тәкъдим иткәч, мин бик сөендем, чөнки Әлмәткә һәрвакыт өйгә кайткан кебек киләм».
«Татнефть» хәйрия фондының «Рухият» программасы җитәкчесе Алинә Мостафина очрашуны төгәлләп, «Әдәби атнакич» проекты дәвамлы булачагын билгеләп үтте.
Казаннан Татарстан язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдуллин җитәкчелегендә бер төркем язучылар, татар конгресының бүлекләр белән эшләү комитеты начальнигы Ирек Шәрипов һәм фән эшлеклеләре, китапханә, музей хезмәткәрләре һ. б. кайтты.
Мәдәният хезмәткәрләре Казан кунакларын Арча чигендә гармуннар уйнап, чәк-чәк, якты йөз белән каршы алдылар. Истәлеккә фотога төшеп, Арча станциясе зиратына юл тоттылар. Гариф Ахуновның һәм аның хатыны Шаһидә каберендә булып, догалар укып, чәчәкләр салдылар. Гариф Ахуновның улы Рәшит тә шушы станция зиратына җирләнгән.
Г.Ахунов ис. Казанбаш мәктәбендә шулай ук матур очрашу булды. Ш.Ахунов укулары булып, җиңүче балаларны котлап үттеләр. Мәктәптә Г.Ахунов музее тантаналы шартларда ачылды. Ишеккә аркылы сузылган тасманы язучы кызы Наилә ханым кисте.
Арчада язучылар аллеясында кунакларны район җитәкчесе Алмаз Хисаметдинов каршы алды. Гариф Ахунов һәйкәленә чәчәкләр салдылар.
Арча сәнгать мәктәбендә Гариф Ахунов премиясен алучыларны котладылар.
https://arskmedia.ru/
17 сентябрь көнне, “Казан Утлары” журналының “Әдәби берләшмәләрдә” проекты кысаларында, Чаллы шәһәре Үзәк китапханәсендә “Чылбырдагы безнең урын” исемле кичә узды.
Кичәнең мөхтәрәм кунаклары “Казан утлары” журналы редакциясе хезмәткәрләре – Рафис Корбан, Вакыйф Нуриев, Алинә Хәбибуллина, «Чаян» журналы мөхәррире Алмаз Хәмзин Чаллы язучылар бүлеге каршында эшләп килүче, күңелләрендә шигырь рухы яшәгән иҗатчыларны бергә туплаган “Ләйсән” әдәби – иҗат берләшмәсе әгъзалары белән очраштылар.
Язучы Рафис Корбан журналның эшчәнлеге белән таныштырганнан соң, сентябрь ае санында шигыре басылып чыккан һәр авторга “Казан Утлары” журналын бүләк итте.
Әдәби очрашуда Чаллыда яшәп иҗат итүче язучылар – Факил Сафин, Әнвәр Шәрипов, Рәкит Әбделманов, Мансур Сафин, Айрат Суфиянов, Зимфира Исламова, Хәмит Латыйпов, Айрат Шәйхетдинов, Галиәхмәт Шаһи катнаштылар.
Татарстан Язучылар берлеге рәисе урынбасары – Чаллы язучылар бүлеге җитәкчесе, Чаллы шәһәренең мактаулы гражданины, язучы Факил Сафинның кайчандыр берләшмәне җитәкләгән каләм әһелләре Хәниф Хөснуллин, Равил Лотфуллин һ.б. турында сөйләгән истәлекләрен, чарага килгән укытучылар, китапханәчеләр кызыксынып тыңладылар.
Кичәне алып баручы Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре, “Ләйсән” әдәби – иҗат берләшмәсе җитәкчесе, әдәбият музее китапханәчесе Роза Хәмидуллина әдәби берләшмәнең бүгенге иҗат мөхите белән таныштырды.
Тукай районы “Якты юл” газетасының ветеран журналисты Заһидә Нәбиуллина әдәби берләшмәнең беренче оешкан көннәрен искә алды.
Шулай ук Чаллы шәһәренең мактаулы гражданины Гөлзада Рзаева, язучы Рәкит Әбделмәнов шәһәрнең төзелеш елларындагы күтәрелеш чорының әдәбиятка күчүен билгеләп үттеләр .
Чара Автор – башкаручы Зөлфия Җиһанның әдәби берләшмә гимнын җырлавы белән тәмамланды.
Әдәби берләшмәгә йөреп каләм тибрәтүчеләр өчен киләчәктә илһамланып иҗат итәргә этәргеч биргәндер бу очрашу.
16 сентябрьдә, каһарман шагыйрь Абдулла Алишның туган көне уңаеннан, Казан шәһәренең Абдулла Алиш исемендәге 20 нче гимназия ишегалдында урнашкан Алиш бюсты янында тантаналы митинг узды.
Чарада Татарстан Язучылар берлеге әгъзалары, А. Алиш премиясе лауреатлары Вакыйф Нуриев, Йолдыз Шәрәпова, Нурия Сәйяр, Рәхимә Арсланова, Равилә Шәйдуллина һәм Ә. Атнабаев премиясе лауреаты Галия Гайнетдинова катнашты.
Быел гимназия буенча А. Алиш премиясенә мәктәпнең иң яхшы 10 нчы сыйныф укучысы Сираҗиев Рөстәм лаек булды.
Татарстан Язучылар берлегенең чираттагы идарә утырышында Берлеккә яңа әгъзалар кабул ителде. Алар – Ландыш Әбүдарова, Нәсим Акмал, Дилбәр Булатова, Раил Гатауллин, Гүзәл Гыйззәтуллина, Рита Имаметдинова, Нияз Игъламов, Артур Ибраһимов, Илһам Ногман, Гөлназ Нуриева, Асия Рәхимова, Зөлфия Сираева, Ильяс Фәрхуллин, Наилә Харисова. Котлыйбыз!
22 сентябрьдә 18.30 сәгатьтә Кәрим Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры бинасында Татарстанның халык язучысы, Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты Мәдинә Маликовага 90 яшь тулу уңаеннан «Басып сайрар талы бар» дип исемләнгән иҗат кичәсе була.
Чакыру билетларын Язучылар берлегеннән һәм театр кассасыннан алырга мөмкин. Кичәгә рәхим итегез!
Каләмдәшебез Резеда Фәрхетдинованың “Табышмаклар. Загадки” исемле өр-яңа китабы дөнья күрде. Шагыйрә бу китапчыгында нәниләрнең тапкырлыгын, зирәклеген сынар өчен, аларга табышмаклар тәкъдим итә.
Резеда Нәсыйх кызы Фәрхетдинова Әлмәт шәһәрендә педагог булып эшли. Аның балалар психологиясен яхшы белеп иҗат иткән шигырьләре укытучылар һәм тәрбиячеләр өчен бик яхшы кулланма булып тора.
Быел татар халык язучысы, җәмәгать эшлеклесе һәм РСФСРның атказанган сәнгать эшлеклесе Гариф Ахуновның тууына 100 ел. Шул уңайдан 11 сентябрьдән Татарстан Милли музее филиалы – Татар китабы йортында аңа багышланган күргәзмә эшли башлый.
«Гариф Ахунов. Гаилә хәзинәсе» күргәзмәсендә язучыга якын булган Ахуновлар гаиләсенең шәхси архивыннан әйберләр тәкъдим ителәчәк. Бу – гаилә предметлары һәм фотосурәтләр, шәхси китаплар, шулай ук рәсем ясау өчен пумалалар һәм рәсем. Фотосурәтләрдә Гариф Ахунов күпкырлы шәхес, язучы һәм әдәби тәнкыйтьче, рәссам һәм гаиләне яратучы буларак тәкъдим ителәчәк», – дип хәбәр итә музейның матбугат хезмәте.
Күргәзмә 12 октябрьгә кадәр эшләячәк, аның программасы кысаларында экскурсияләр һәм «Хәзинә» фильмы күрсәтеләчәк.
https://tatar-inform.tatar/
4 сентябрьдә Татарстан Язучылар берлеге бинасында (Мөштәри урамы, 14) күренекле язучы һәм җәмәгать эшлеклесе, Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты Ринат Мөхәммәдиевнең “Идел-пресс” нәшриятында чыккан “Партизан Зәки Нури” исемле китабын тәкъдим итү кичәсе була. Кичә 13.30 сәгатьтә башлана. Керү ирекле.
Шагыйрә Йолдыз Миңнуллинаның яңа китабы «Юлбасма» нәшриятында басылып чыкты. Китап шагыйрәнең шигыреннән алынган юллар белән «Җирдә була шундый көннәр» дип атала.
«Йолдыз заманча татар шигъриятендә әһәмиятле урын алып тора. Әмма аның шигырьләрен табып булмый. Мин үз алдыма Йолдызны укучыга ачу һәм әлеге китапның сәнгати чишелешен табу максатын куйдым», – ди китапның нәшире Гүзәл Хәсәнова.
Ул Йолдызны нәкъ менә китап аша ачкан кешеләрнең барлыкка килүен нәшриятның уңышы дип саный.
Китап рәссам Радик Мусинның проект өчен махсус ясалган «наив» стилендәге рәсемнәре белән бизәлгән.
https://tatar-inform.tatar
Казахстанның Алматы шәһәрендә айга ике тапкыр нәшер ителә торган «Таң-Шолпан» (Таңчулпан) журналының 4нче санында бер төркем татар язучыларының әсәрләре дөнья күрде. Мәгълүм булганча, әлеге журнал 2025 елны «Татар әдәбияты елы» дип игълан иткән иде. Анда ел дәвамында дүрт дистәгә якын замандаш әдипләребезнең төрле жанрдагы әсәрләре казакъ телендә дөнья күрәчәк.
Татарстан китап нәшрияты генераль директоры вазифасын «Казан утлары» журналының баш мөхәррире Рөстәм Галиуллин башкарачак. Ул август уртасында бу вазифадан киткән Илдар Сәгъдәтшин урынына билгеләнде. Бу хакта «Татар-информ»га Татарстан китап нәшриятының матбугат хезмәтендә хәбәр иттеләр.
Рөстәм Госман улы Галиуллин 1987 елның 26 ноябрендә туган. Казан дәүләт университетының татар филологиясе һәм тарихы факультетын тәмамлаган. Филология фәннәре кандидаты. ТР Язучылар берлеге, ТР Журналистлар берлеге һәм Халыкара Пен-клуб әгъзасы. Әдәбият өлкәсендә Муса Җәлил исемендәге республика премиясе лауреаты.
Татар телендәге «Гипнозчы малай» (2008), «Юлларда җил ак иде» (2012), «Васыять» (2017), «Биш «икеле» (2020) китаплары, рус телендәге «Одиночество» (Мәскәү, 2013) китабы һәм «Творчество Тауфика Айди: система образов и жанровая типология» (2016, ТР Фәннәр академиясенең Тел, әдәбият һәм сәнгать институты) монографиясе, башкорт телендәге «Гипнозсы малай» (Уфа, 2021), азәрбайҗан телендәге «Ата вә угыл» (Баку, 2020) китаплары авторы. «Ата һәм ул» һәм «Дивана» хикәяләре Россия халыкларының заманча прозасы антологиясенә кертелгән. Галиуллин шулай ук «Т.Әйдинең сайланма әсәрләре» (2016) дүрт томлык китабының төзүчесе.
https://tatar-inform.tatar
30 августта, Татарстан Республикасы көнендә, Казанда танылган дәүләт һәм җәмәгать эшлеклесе, күренекле драматург, прозаик, публицист Туфан Миңнуллинга мемориаль такта ачу тантанасы булды. Тантаналы чарада ТР Рәисе Рөстәм Миңнеханов, Дәүләт Советы Рәисе Фәрит Мөхәммәтшин, ТР мәдәният министры Ирада Әюпова, Татарстан Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдулла, республика парламенты депутатлары, Татарстан Язучылар берлеге әгъзалары, җәмәгатьчелек вәкилләре, мәдәният эшлеклеләре, шулай ук Туфан Миңнуллинның туганнары һәм якыннары катнашты.
Татарстан Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдулла, Туфан Миңнуллинның иҗади мирасы, Россиянең һәм элеккеге СССР илләренең күп кенә театрларында саклануын әйтте. “Туфан Миңнуллинны без әлбәттә зур әдип, остаз буларак кына искә алмыйбыз, ул һәрвакыт милләт, әдәбият язмышы белән янып яшәде. Әдәбиятның киләчәге турында һәрвакыт борчылды. Туфан абый рухың шат булсын. Без синең юлдан барырга, синең хыялларыңны томышка ашырырга тырышабыз”, – диде ул.
Мемориаль тактаны Толстой урамындагы язучы яшәгән 16А номерлы йортның фасадына урнаштырганнар.
25 август – Муса Җәлил һәм аның көрәштәшләрен искә алу көне.
Илебез тынычлыгы өчен башларын салган батыр җәлилчеләрне Яр Чаллы шәһәрендә зурлап искә алдылар.
Һәр елны, августның егерме бише көне, шәһәрнең Муса Җәлил һәйкәле янында, шәһәрнең Комсомол районы җитәкчелеге, Үзәк китапханә һәм Язучылар бүлеге белән берлектә, җәлилчеләрне искә алу чарасы үтә.
Тантаналы митингны Чаллы шәһәре муниципаль берәмлеге башкарма комитетының Комсомол районы администрациясе башлыгы Ленар Әхмәтҗанов ачып җибәрде.
Татарстан Язучылар берлеге рәисе урынбасары – Чаллы язучылар бүлеге җитәкчесе, язучы Факил Сафин үлем аша үлемсезлеккә илтүче 114 адымны (камерадан гильотинога кадәр) җырлап үткән, башлары киселгәндә дә елмаеп үлгән татар егетләренең исемнәрен горурлык белән телгә алды, әсирлектә вакытта фашистлар оештырган легионда яшерен оешма эшчәнлегендә катнашып, легиондагы сугышчыларны коралларын фашистларга каршы бору, баш күтәрү оештыру юнәлешендә эш алып баруларын сөйләп үтте.
Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре, язучы Әлфия Ситдыйкова, язучы Мансур Сафин, шагыйрь Рәкит Әбделмановларның җәлилчеләргә багышлап сөйләгән шигырьләре, халыкның батыр улларына мәдхия булып яңгырады.
Мәктәп укучылары, “Ләйсән” әдәби берләшмә әгъзалары укыган Муса Җәлил шигырьләре, герой – шагыйрьгә дан җырлаган шигъри юллар да, һәркем күңелендә уелып калды.
Җәлилчеләрнең якты рухы бер минут тынлык белән искә алынды. Герой – шагыйрь истәлегенә куелган һәйкәлгә чәчәкләр салынды.
Кама Тамагы районының Олы Мәрәтхуҗа авылында Туфан Миңнуллинның 90 еллыгы уңаеннан Түбән Кама татар дәүләт театры «Əниләр һәм бәбиләр» спектаклен күрсәтте.
Спектакльне тамашачылар белән бергә Туфан Миңнуллин исемендәге драматурглар семинарына катнашучылар да карады.
Спектакль алдыннан драматурглар Туфан Миңнуллинны искә алдылар. «Минем укытучым һәм иң зур драматург — Туфан Миңнуллин. Чөнки ул минем мохитемә иң якын кеше. Ул мине беркайчан да укытмаса да, мин аның әсәрләрен укып барган кеше. Безнең буын барыбыз да аның балалары», – дип сөйләде Мансур Гыйләҗев.
«Без Туфан абый әсәрләре буенча куелган спектакльләрне карап үстек, хәзер дә карап яшибез. Чөнки аның Татарстанда куелган спектакльләре Башкортстанда да куелды. Ике халык арасындагы дуслык күпере театр аша ныгый. Сездәге яхшы әсәрләр бездә куела, бездәге яхшы әсәрләр Казанда куела. Алар безне тәрбияли, акыл бирә», – диде Уфадан семинарга килгән шагыйрә, драматург Халисә Мөдәррисова.
Спектакль алдыннан шулай ук Татарстан Язучылар берлеге рәисе урынбасары, шагыйрә Дания Нәгыйм, шагыйрә, драматург Илсөяр Иксанова, драматург Рәдиф Сәгъди чыгыш ясады.
Дания Нәгыйм Олы Мәрәтхуҗа авылы клубы мөдире Айрат Кадыйровка ТР Дәүләт Советы Рәисе Фәрит Мөхәммәтшинның Рәхмәт хатын тапшырды.
Туфан Миңнуллинның «Əниләр һәм бәбиләр» спектаклен Түбән Кама театрында режиссер Рамил Фазлыев куйган.
https://tatar-inform.tatar/Рузилә Мөхәммәтова
Казанның “Идел-пресс” нәшриятында язучы Ринат Мөхәммәдиевның “Партизан Зәки Нури” исемле романы дөнья күрде. Әдәбият сөючеләргә тәкъдим ителгән бу әдәби-документаль роман күренекле шагыйрь, үз вакытында озак еллар дәвамына “Казан утлары” журналын һәм Татарстан язучылар берлеген җитәкләгән легендар партизан, Белоруссия партизаннар отрядының разведка командиры буларак туган илебезне яклап утка-суга кергән Бөек Ватан сугышы каһарманы Зәки Нурига багышлана.
Китап Татарстан язучыларының Бөек Җиңүнең 80 еллыгына керткән чираттагы җитди өлеше булып тора.
Бүген, 25 августта, Әлмәттә, каһарман шагыйрьнең һәйкәле янында Советлар Союзы герое, татар халкының бөек улы Муса Җәлил һәм аның көрәштәшләрен искә алып әдәби-шигъри чара уздырылды. Аны нефть башкаласы администрациясе ТР Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге катнашында оештырды.
Мероприятиедә Әлмәт муниципаль районы башкарма комитетының социаль мәсьәләләр буенча урынбасары Фәнис Мортазин, «Сугышчан туганлык» («Боевое братство») иҗтимагый оешмасының җитәкчесе Юрий Максимов, районның мәгариф идарәсе башлыгының милли белем бирү буенча урынбасары, «Ак калфак» иҗтимагый оешмасының Әлмәт бүлеге җитәкчесе Сиринә Җиһаншина, ТР Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге җитәкчесе Равил Сабыр чыгыш ясадылар.
Муса Җәлил һәм аның ун көрәштәше батырлыгы хөрмәтенә бер минут тынлык игълан ителде. Аннары чарада катнашучылар герой шагыйрьнең һәйкәленә чәчәкләр салдылар.
ТР Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге язучылары Миңзифа Әхмәтшина, Рәмзия Габделхакова, Гүзәлия Галләмова, Зинаида Захарова үз шигырьләрен яңгыраттылар. Илүсә Нәбиуллина исә Муса Җәлилгә куелган һәйкәлгә аның көрәштәшләре исемнәрен дә язып куярга кирәк, дигән тәкъдим белән чыкты. Очрашуда шулай ук язучы Лилия Фәрхетдинова да катнашты.
Микрофон янына килеп язучылар гына түгел, журналистлар, ветераннар, балалар бакчаларыннан килгән нәниләр һәм аларның тәрбиячеләре, мәктәп укучылары һәм укытучылары, китапханәчеләр шигырь укыдылар. Әлмәттә туып үскән, хәзерге вакытта Мәскәүнең әдәбият институтында белем алучы Рамазан Рәхиҗановның чыгышын тамашачылар аеруча яратып кабул иттеләр.
Иван Ткаченко фотолары
Быел «Иделем акчарлагы» бәйгесе 25нче тапкыр узачак. «Юбилей елы уңаеннан эшләрне кабул итүне гадәттәгедән иртәрәк башларга булдык», дип хәбәр итә оештыручылар.
Бәйге ике яшь категориясендә: 14 яшьтән алып 18 яшькә кадәр һәм 19 яшьтән алып 35 яшькә кадәр үткәрелә.
Бәйгегә эшләр түбәндәге номинацияләрдә кабул ителә: поэзия, проза, драма.
Ватанны Саклаучылар елы һәм Бөек Ватан сугышында Җиңүнең 80 еллыгы уңаеннан әлеге темаларга багышлап язылган поэзия, проза яки драма номинацияләрендә иң яхшы әсәр авторына бер махсус бүләк тапшырылачак.
Гаризалар һәм әдәби әсәрләрне idelem.akcharlagi@gmail.com электрон адресына 2025 елның 30 сентябренә кадәр кабул ителә.
tatar-inform.tatar/news
Татар драматурглары һәм режиссёрлары күбрәк аралашсын өчен якын арада махсус виртуаль мәйданчык булдырылачак. Моңардан тыш, яңа заманча пьесаларны бер урынга җыеп сәхнә әсәрләренең электрон китапханәсен (банкын) ясау да күзалдында тотыла.
Бу турыда сүз 21 августта Әлмәт татар дәүләт драма театрында Татарстан театрларының директорлары һәм режиссёрлары катнашында узган Түгәрәк өстәлдә барды. Яңа сезон башланыр алдыннан Казан, Яр Чаллы, Түбән Кама, Минзәлә, Әтнәдән килгән җитәкчеләр барысы өчен дә хас булган сорау-проблемаларны уртага салып сөйләштеләр. Сүз алмаш гастрольләр, яңа спектакльләр чыгару өчен финанслар юнәтү, дәүләт йөкләмәсен үтәү, «Пушкин картасын» куллану мөмкинлекләре, фестивальләрдә катнашу, заманча пьесалар кытлыгы һ.б. турында барды.
Фикер алышуда Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге җитәкчесе, драматург Равил Сабыр да катнашты. Ул үз чыгышында еллар буена хәл ителми кала торган мәсьәләне күтәрде: ул да булса драматурглар белән режиссёрларның, театр директорларының аз аралашуы.
«Миңа Туфан абый Миңнуллин әйтә торган иде, күбрәк театрда булырга тырыш, артистлар, режиссёрлар белән ешрак аралаш, шунсыз драматург була алмыйсың, җүнле пьеса да яза алмаячаксың, дия торган иде. Ул чыннан да шулай. Үз тәҗрибәмнән чыгып әйтә алам, пьесаның беренче вариантын язгач, мин аны күп еллар хезмәттәшлек иткән режиссёрларга укытам, алар үз фикерләрен, тәкъдимнәрен әйтәләр. Кайчакта без пәрмә-пәр килеп бәхәсләшәбез дә, тик болар барысы да сәхнә әсәре сыйфатын яхшырта торган әйберләр», — диде Равил Сабыр.
Интернет заманы икәнен истә тотып, ул драматурглар һәм режиссёрларны бер виртуаль мәйданчыкка тупларга тәкъдим итте. Әйтик, әле пьеса яза башлаганчы ук автор шул мәйданчыкка бер битлек кенә текст җибәрә. Анда булачак пьесаның синопсисы, темасы, идеясе, күтәрелгән проблематикасы һәм персонажлар исемлеге булырга тиеш.
«Әгәрдә синопсис берәр режиссёрга ошаса, алар пьесаны драматург белән бергәләп яза алыр иде һәм бу очракта нәкъ менә шушы театрга кирәкле сыйфатлы сәхнә әсәре барлыкка килү мөмкинлеге бермә-бер артыр иде», — дип саный Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге җитәкчесе.
Режиссёрлар бу идеяне кызыклы дип таптылар һәм шулай ук татар драматурглары иҗат иткән пьесаларның электрон китапханәсен дә булдырырга кирәк, дигән тәкъдим ясадылар.
Аннары чарада катнашучылар Равил Сабыр пьесасы буенча Әлмәт театрының баш режиссёры Сардар Таһировски куйган «Йорт» иммерсив спектаклен карадылар.
20 август көнне Татарстан Мәдәнияте көннәре кысаларында Мәскәүдә Габдулла Тукай һәйкәленә чәчәкләр салу тантанасы булды. Тантанада ТР Дәүләт Советы Рәисе Фәрит Мөхәммәтшин, Премьер-министры урынбасары – Татарстан Республикасының Россия Федерациясендәге Тулы вәкаләтле вәкиле Равил Әхмәтшин, ТР Мәдәният министры Ирада Әюпова, Татарстан Язучылар берлеге рәисе урынбасары Дания Нәгыйм, шагыйрьләр Булат Ибраһим, Ленар Шәех, язучылар Фирдүс Гыймалтдинов, Гөлүсә Закирова, шулай ук Мәскәүдәге татар җәмәгатьчелеге вәкилләре һәм Автономия активистлары катнашты.
20 август көнне Чаллы шәһәре Үзәк китапханәсендә, Кол Галиның “Кыйссаи Йосыф” поэмасына багышланган “Мәңгелек мәхәббәт тарихы” исемле кичә үтте. Кичәдә Чаллы язучылары: Татарстан Язучылар берлеге рәисе урынбасары – Чаллы язучылар бүлеге җитәкчесе Факил Сафин, Әнвәр Шәрипов, Рәзинә Мөхияр, Лилия Гыйбадуллина, Айрат Суфиянов, Мансур Сафин, Рәкит Аллабирде, Зөләйха Минһаҗева, Айрат Шәйхетдинов катнаштылар, һәркем өчен иң изге, иң кадерле булган хис – мәхәббәткә багышланган шигырьләрен укыдылар.
Габдулла Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреаты, филология фәннәре кандидаты Факил Сафин; әдәбият галиме Әнвәр Шәрипов; филология фәннәре кандидаты, педагог Лилия Хөснетдинова; галимә Рәзинә Мөхияр татар әдәбиятының борынгы ядкяре, Идел буе Болгары дәүләтеннән калган бердәнбер әдәби әсәр тарихына караган мәгълүматлар белән таныштырдылар; поэмада күтәрелгән әхлакый, фәлсәфи һәм әдәби мәсьәләләрнең киң яктыртылуын ассызыклап үттеләр.
Кичәне ямьләп килгән, Чаллы язучылар бүлеге каршында эшләп килүче әдәби берләшмә әгъзалары – Чаллыдан “Ләйсән”, Түбән Камадан “Кама таңнары”, Алабугадан “Чулман”, һәм шулай ук Сарман, Менделеевск, Зәй кунаклары мәхәббәткә дан җырлаган шигырьләрен сөйләделәр.
Мәскәүдә танылган язучы һәм җәмәгать эшлеклесе, Татарстанның халык шагыйре, XII чакырылыш Югары Советы һәм I-V чакырылыш Дәүләт Советы депутаты Разил Вәлиев истәлегенә багышланган музыкаль-шигъри кичә узды. Чара Россия башкаласында Татарстан көннәре кысаларында үтте. Бу хакта ТР Дәүләт Советы матбугат хезмәте хәбәр итә.
Татарстан Республикасы Рәисе, республика парламенты һәм Хөкүмәте исеменнән кунакларны һәм чарада катнашучыларны Дәүләт Советы Рәисе Фәрит Мөхәммәтшин сәламләде.
«Без Разил Вәлиевкә рәхмәтле. Ул бик иртә китте, әмма аның зур мирасы калды. – дип ассызыклады Фәрит Мөхәммәтшин. – Разил Исмәгыйлович гомере буе безнең күпмилләтле Россия һәм Татарстан файдасына эшләде».
Парламент башлыгы үзе дә татар телен күп дәрәҗәдә Разил Вәлиев китаплары буенча өйрәнгәнен искәртте. «Ул мине туган татар телендә сөйләшергә өйрәтте, һәм мин моның өчен аңа чын күңелдән рәхмәтлемен», – дип билгеләп үтте Фәрит Мөхәммәтшин.
Парламент башлыгы хәтер кичәсендә катнашучыларга да рәхмәт сүзләрен җиткерде. «Сезнең бу залда булуыгыз әдәниятебезне һәм традицияләребезне хөрмәт итүегезне, туган телебезне сакларга һәм бу байлыкны киләчәк буыннарга җиткерергә тырышуыгызны аңлата. Моның өчен сезгә рәхмәт. Разил Вәлиев кебек Татарстан Республикасында яшәп иҗат иткән күренекле шәхесләрне искә алу бик мөһим», – дип мөрәҗәгать итте Фәрит Мөхәммәтшин залга.
Музыкаль-шигъри кичәдә Разил Вәлиевнең шигырьләре һәм җырлары яңгырады, язучылар, шагыйрьләр, җәмәгать эшлеклеләре, үз вакытында Разил Вәлиев белән тыгыз элемтәдә эшләүчеләр халык шагыйре турында истәлекләре белән уртаклашты. Чарада Татарстан Республикасы Премьер-министры урынбасары – Татарстан Республикасының Россия Федерациясендәге Тулы вәкаләтле вәкиле Равил Әхмәтшин, Республика мәдәният министры Ирада Әюпова, шагыйрьнең туганнары һәм якыннары катнашты.
Иҗат кичәсе Рәшит Ваһапов исемендәге Татар мәдәнияте фонды әзерләгән концерт программасы белән дәвам итте.
Тулырак: https://tatar-inform.tatar/news/maskauda-razil-valievne-iska-alu-kicase-uzdy-5909569
16-17 августта, нефтьчеләр башкаласында заманча драматургия интенсив семинарның 2нче туры үтте. Оештыручылары — Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге, «Татнефть» хәйрия фонды, Әлмәт татар дәүләт драма театры.
Экспертлар сыйфатында чарада Мәскәүдән Павел Руднев (сәнгать фәннәре кандидаты, арт-менеджер, театр тәнкыйтьчесе), Родион Белецкий (язучы һәм сценарист, Россия һәм чит ил театрларында куелган 100дән артык спектакль авторы), Санкт-Петербургтан Искәндәр Сакаев (режиссёр, драматург, сценограф, Вс. Э. Мейерхольд биомеханикасы мөгаллиме) катнаштылар. Семинар Уфадан Зиннур Сөләймәнов (режиссёр, Багшкортостанның заманча драматургия һәм режиссура үзәге сәнгать җитәкчесе) авторлык методикасы нигезендә уздырыла.
Исегезгә төшереп узабыз, 1нче турда Әлмәт, Бөгелмә, Лениногорск, Түбән Кама, Яр Чаллы шәһәрләреннән 14 кеше катнашкан иде. Нәтиҗәдә шуларның 10сы пьеса язды. 2нче турда экспертлар шушы сәхнә әсәрләрен ике көн дәвамында тикшереп, уңай һәм җитешмәгән якларын күрсәтеп, аңлатып бирделәр. Фикер алышуда шулай ук драматург Мансур Гыйләҗев (Г. Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреаты, Казан) катнашты. Семинар-интенсив шәкертләре шулай ук заманча драматургия буенча лекцияләр тыңлады, экспертлар белән практикумнар уздылар.
2нче тур нәтиҗәләре буенча, башлап язучыларга әсәрләрен камилләштерү өчен тагын ике ай вакыт бирелде. Аннары пьесалар Татарстан һәм Башкортостан театрларына тәкъдим ителәчәк. 2026 елның башында 3нче тур узар дип көтелә. Анда театрлар яңа язылган пьесалар нигезендә эскизлар (спектакльдән 20-30 минутлык өзек) күрсәтәчәк. Шуларны карагач, дәрәҗәле белгечләрдән торган жюри нәтиҗәләрне игълан итеп 1нче, 2нче, 3нче урыннарны алган авторларны бүләкләячәк.
Габдулла Тукайның әлегәчә киң җәмәгатьчелеккә билгеле булмаган эзләре барланды, интеллектуаль уеннар уйналды, Тукай иҗатын яхшы белгән “Тукай-Батыр”лар ачыкланды, бүгенге заман шагыйрьләре иҗаты белән Тукай шигырьләре арасында шигъри көрәш оештырылды. Иң актив катнашучыларга Гөлүсә Батталованың шәхси бүләкләре бирелде.
Бүген, сафәр аеның 18 нче көнендә (12 август), Казанда Ислам динен кабул итүгә 1000 ел исемендәге мәдрәсәсендә ел саен узучы “Бал бәйрәме” булды. Анда шәкертләр үзләренең умарталыкта эшләү осталыгын күрсәттеләр. Мондый гамәл мәдрәсәдә шәкертләрне умарта үрчетергә һәм умартачылык продуктлары алырга өйрәтергә мөмкинлек бирә. Бу киләчәктә яшь имамнарга өстәмә керем китерерлек ярдәмче күнекмә булып тора.
“Бал бәйрәме” мәртәбәле кунакларны – Татарстан Мөфтие Камил хәзрәт Сәмигуллинны, Татарстанның баш казые Җәлил хәзрәт Фазлыевны, Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты Камил Нугаевны, Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты, Татарстан Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдуллинны, Кайбыч муниципаль районы башлыгы Альберт Рәхмәтуллинны, шулай ук танылган язучыларны, җәмәгать эшлеклеләрен, мөгаллимнәрне, мәдрәсә иганәчеләрен һәм башкаларны җыйды. Алар җәен шәкертләрне умартачы һөнәренә өйрәтү барышы белән таныштылар.
Мәдрәсә җитәкчесе Ильяс хәзрәт Җиһаншин кунакларга мәдрәсәнең хуҗалык мәйданнарын: умарталыкны, яшелчә үстерү өчен теплицаларны, алма бакчасын күрсәтте. Егерме умартадан торган умартачылык комплексы уку йорты территориясендә урнашкан. Биредә мәдрәсә шәкертләре өчен ел саен бал, җитештерелеп, кышлыкка әзерләп куела. Әмма төп игътибар умарта кортларын карарга өйрәтүгә юнәлдерелә. Шәһәр шартларында бер умартадан якынча 10 кг бал алырга мөмкин. Кунаклар егетләрнең бал суыртып алуларын үз күзләре белән күрделәр. Бүген мәдрәсә территориясендә шулай ук умартачылык продукциясе, монда ук үстерелгән яшелчә һәм җиләк-җимеш күргәзмәсе узды. Кунакларга шулай ук шәкертләрнең үз умарталыкларындагы балавыздан махсус хәрби операция солдатлары өчен блиндаж (окоп) шәмнәре ясавын да күрсәттеләр. Ачык гамәли дәрес шифалы бал белән чәй эчү белән тәмамланды.
Ислам динен кабул итүгә 1000 ел исемендәге мәдрәсә шәкертләре умартачы һөнәрен Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы биргән лицензия нигезендә үзләштерәләр һәм таныклык алалар. Умартачылык буенча гамәли дәресләрне Хәлиулла хаҗи Мәгъсүмов алып бара, ә кыш көне умартачы Тимур хәзрәт Ибраһимов теоретик белемнәр бирә.
Чыганак: https://dumrt.ru/news/news_32238.html
8 нче август көнне, Әгерҗе районы Исәнбай авылында Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре, шагыйрә Әлфирә Низамованың яңа китабы басылып чыгу уңаеннан, “Бер уч яктылык” дип исемләнгән китап бәйрәмендә Татарстан Язучылар берлеге рәисенең урынбасары – Чаллы язучылар берлеге җитәкчесе, күренекле әдип Факил Сафин; шагыйрә Лилия Гыйбадуллина; язучы Әлфия Ситдыйкова катнашты. Факил Сафин каләмдәшебезне Татарстан Язучылар берлеге рәисе, Дәүләт Советы депутаты, Халык шагыйре Ркаил Зәйдулла һәм барлык язучылар исеменнән яңа китабы белән котлап, аңа Рәхмәт хаты тапшырды.
Төркиянең Әнкара шәһәрендәге «Бәнгү» нәшриятында күренекле татар язучысы Мөхәммәт Мәһдиевнең «Торналар төшкән җирдә» повесте төрек телендә басылып чыкты. Тәрҗемәчесе – галимә һәм шагыйрә Чулпан Зарипова-Четин.
Бу елның 1-4 август көннәрендә Төркиянең Төньяк Кипр Республикасында төрки дөньяның “Шигъри ахшамнар” дигән 1-нче фестивале булып узды. Бу дөньякүләм дәрәҗәле бәйрәмдә Татарстан Республикасыннан күренекле шагыйрә, язучы, журналист, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе Шәмсия Гатуф кызы Җиһангирова катнашып, милләтебезне танытып кайтты. Данлыклы “Кыйбла барлау” шигырен төрек һәм ана телебездә укып, егермедән артык илләрдән килгән каләмдәшләренә ирештерде. Автобуста тарихи урыннарга сәяхәт вакытында юлдашларын милли моңнарыбыз белән дә рухландырды. Әлеге чарада Төркиянең Төньяк Кипр Республикасы Президенты Эрсин Татар шәхсән үзе катнашуы, шагыйрьләргә бүләкләрне үз кулы белән ирештерүе нур өстенә нур булды.
15 августта Мәскәүдә Татарстан мәдәнияте көннәре «Әниләр һәм бәбиләр» фильм-премьерасы белән ачыла. Ул күренекле җәмәгать эшлеклесе һәм язучы Туфан Миңнуллинның 90 елллыгына багышланган. Бу хакта Мәскәү татарлары мохтарияте хәбәр итә.
Кинолар 16 августтан 19 августка кадәр дәвам итә. Фильмнар Бөек Җиңүнең 80 еллыгына багышлана.
19 августта 19.00 сәгатьтә Милли ашлар көне була.
Мәскәү Татар мәдәни үзәгендә «Татар ашлары сере» иммерсив спектакле күрсәтелә, анда татар халык ашларыннан авыз итәргә мөмкин булачак. Спектакльне шеф-повар, өйдә татар ашлары пешерү буенча курс булдыручы Ринат Галиәкбәров тәкъдим итә.
20 августта узачак:
15.30 сәгатьтә язучылар һәм китап яңалыклары авторлары очрашуы форматында Татар китабы көне;
18.30 сәгатьтә татар шагыйре Габдулла Тукай һәйкәленә чәчәкләр салу тантанасы;
19.00 сәгатьтә язучы һәм җәмәгать эшлеклесе Разил Вәлиев истәлегенә багышланган музыкаль-шигъри кичә.
21 августта Халыкара музыка йортында Татарстан Республикасы сәнгать осталары катнашында тантаналы кичә була.
Татарстан мәдәнияте көннәрен Татарстанның Россиядәге Тулы вәкаләтле вәкиллеге, ТР Мәдәният министрлыгы оештыра. Чара «Татаркино» һәм Мәскәү татарлары мохтарияте катнашында уза.
Чыганак: https://tatar-inform.tatar
25 июльдә Зәйдә Сөббух Рәфыйков исемендәге премия тапшырылды. Ул язучының тууына 112 ел тулу уңаеннан Зәй шәһәренең Сөббух Рәфыйков исемендәге Үзәк китапханәсендә узды. Чарада Татарстан Язучылар берлеге рәисе урынбасары – Чаллы Язучылар бүлеге җитәкчесе, язучы Факил Сафин һәм язучы Әлфия Ситдыйкова катнашты.
Премиягә лаек булган музыка мәктәбе коллективының музыкаль чыгышлары белән үрелеп барган бәйрәм чарасында “Сөббух Рәфыйков әсәрләре геройлары” дип исемләнгән әдәби бәйгегә дә йомгак ясалды. Эссе авторларына дипломнар һәм сертификатларны район башлыгы Разиф Кәримов үзе тапшырды.
«Татарстанда Җәй» республика проекты кысаларында Азнакай шәһәрендә зур бәйрәм оештырылды. Чарада эшлекле сәфәр белән ТР Дәүләт Советы Рәисе урынбасары, ТР Рәисе хозурындагы Татар телен һәм Татарстан республикасында яшәүче халыкларның телләрен саклау һәм үстерү мәсьәләләре комиссиясе рәисе Марат Әхмәтов та булды.
Каләмдәшләребез Гөлчәчәк Садретдинова, Резедә Шәрипова һәм «Гөлстан» әдәби берләшмә әгьзалары да бәйрәмдә катнашып, үз иҗат җимешләре белән сөендерделәр.
Кунакларга матур концерт программасы тәкьдим ителде. Татар эстрадасы җырчысы Чулпан Йосыпова һәм район үзешчәннәре чыгышлары һәркемнең күңеленә хуш килде
Ишкәев паркындагы зур мәйданчыкта кул эшләреннән күргәзмәләр эшләде. Башка учреждениеләр белән бергә район үзәк китапханәсе бәйрәмгә бай китап күргәзмәсен алып чыкты.
Нәни катнашучылар өчен дә күңел ачу мастер-класслары үткәрелде. Балалар бик теләп үзләренең осталыкларын күрсәттеләр.
Табиблар тәнне дәвалый, китаплар — җанны. Шундый шигар белән 29 июльдә Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге һәм «Татнефть» хәйрия фонды Татарстанның көньяк-көнчыгыш районнарындагы хастаханәләрдә дәваланучыларга китаплар бүләк иттеләр. Бу хакта ТР Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге хәбәр итә.
Авырып китеп хастаханәдә бер мәртәбә булса да ятып чыккан кешеләр белә: анда вакыт күп, шул исәптән китап укырга да җитәрлек. Шуңа күрә күпләр үзләре белән яңа китаплар алып киләләр, ә аларны укып чыккач, башкаларга да аларның эчтәлеге белән танышырга мөмкинлек булсын өчен махсус урынга (гадәттә шкаф киштәсенә) куялар. Дәваланучылар шул рәвешле бер-берсе белән китап алышалар. Мондый урыннарны көнбатышта букроссинг дип атыйлар.
Авыруларның сайлап алу мөмкинлекләре күбрәк булсын өчен Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге җитәкчесе Равил Сабыр нефть башкаласы үзәк район хастаханәсендә (биредә 400ләп авыру берьюлы ятып дәвалана ала) китапларны баш табиб Илдар Рәхимуллинга тапшырды. Әлмәтнең районара күп профильле хастаханәсендә, элеккеге «Татнефть» медсанчастендә (428 пациентны тәүлек буена дәвалауга исәпләнгән), бүләкләрне сырхауханәнең гомуми табиблык практикасы бүлеге мөдире Руслан Дәүләтшин, Лениногорск үзәк район хастаханәсендә (175 пациентка исәпләнгән) — баш табиб Равил Шаһиев, Азнакай үзәк район хастаханәсендә (211 пациентка исәпләнгән) — баш табиб Илдар Шиһапов кабул итеп алдылар.
Татар һәм рус телләрендә барлыгы 17 атамадагы китап тапшырылды. Кайсыдыр бер экземплярда, кайсыдыр — икешәр, хәтта өчешәр экземплярлы җыентыклар да бар иде. Тапшырылган барлык китаплар да «Татнефть» хәйрия фондының «Рухият» программасы буенча нәшер ителгән.
2025 ел – Җиңүнең 80 еллыгы һәм Ватанны саклаучылар елы. Шул уңайдан күп кенә басмалар патриотик темага багышланган. Мәсәлән, «Адиб Маликов — записки солдата эпохи» китабы Әлмәт бүлеге җитәкчеләренең берсе, күренекле язучы һәм публицист, фронтовик Әдип Маликовның тормыш һәм иҗат юлы турында сөйли. Басмада аның үз әсәрләре дә урын алган.
Хәниф Хәйруллинның «Улларым, сез кайда?» китабында колхозлашу чорлары, авыл кешеләренең сугыш китергән афәтләрне бергәләшеп күтәрүләре, уллары яу кырында калган ананың ачы язмышка дучар булуы, адәм балаларының нинди генә хәлләрдә дә кешелек сыйфатларын югалтмыйча яши алу үрнәкләре, татар авылы кешеләренең намуслы тырыш хезмәтләре аша сурәтләнә.
«Соңгы һөҗүм» җыентыгында Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлегенә караган сигез фронтовик язучының (Ю. Әминов, Ә. Габиди, И. Зарипов, С. Кальметов, Х. Камалов, Ә. Маликов, Ү. Саттаров, Р. Төхфәтуллин) иҗатлары туплап бирелгән.
К. Алтайскийның «Батырлык» китабында Бөек Ватан сугышы геройларының берсе, татар халкы улы, якташыбыз Барый Абдулла улы Йосыпов — легендар «Катюша» дивизионының беренче командирының тормыш юлы тасвирлана. Александр Маловның «Из глубин памяти» китабында авторның фронттагы яшьлеге һәм аның журналистлык эшчәнлеге турында сөйләүче очерклар укучыны XX гасырның икенче яртысы атмосферасына алып кайта.
Бүләкләр арасында тагын шулай ук Ризаэддин Фәхреддиннең «Мәшһүр хатыннар», Бакый Урманче, Рәшит Әхмәтҗановларга багышланган басмалар, Фоат Садриевның «Көлке көлә килә», Ленар Шәехның «Бар бездә берәү», Рәмзия Габделхакованың «Кышлар үткәч кайтырмын» китаплары, нефть төбәгендә яшәп иҗат итүче язучы һәм шагыйрьләрнең күмәк җыентыклары да бар.
Табиблар, рәхмәтләрен белдереп, бүләкләрнең бөтенләй көтелмәгән булуын әйттеләр, мондый акциядә беренче мәртәбә катнашабыз, диделәр.
Равил Сабыр үз чиратында аларга авыр, ләкин мактаулы эшләрендә уңышлар, ә авыруларга китап уку рухи дәва булыр һәм алар тизрәк терелер, дигән өмет белдерде.
Тулырак: https://tatar-inform.tatar
Төркиянең Карс шәһәрендә урнашкан Кавказ университетының Чордаш төрки телләр һәм әдәбиятлар кафедрасында эшләүче галимә, филология фәннәре докторы, профессор Чулпан Зарипова-Четин 16-18 майда Ибн Сина Бухара дәүләт медицина институты (Үзбәкстан), Сәламәтлек фәннәре университеты (Төркия) һәм Төркия хезмәттәшлеге һәм координация агентлыгы (TİKA) тарафыннан үткәрелгән «Сәламәтлек өлкәсендә тел һәм әдәбиятның әһәмияте» исемле халыкара симпозиумда катнашкан.
Чыгыш өчен әсәрләре аша татар халкының рухын, милли һәм мәдәни кыйммәтләрен бөтен дөньяга танытуны максат итеп алган, барлык әсәрләре туган җирен һәм гади, акыллы, юмарт, алтын куллы якташларын сагыну белән сугарылган олуг әдип, якташы Мөхәммәт Мәһдиевнең «Торналар төшкән җирдә» повестен сайлаган галимә симпозиум өчен нәкъ менә бу повестькә мөрәҗәгать итүен болай аңлата:
«Мин аның бу әсәренә күптәннән, студент елларымнан бирле гашыйк. Чөнки үзем дә Казан артында, бәрәкәтле Арча җирендә туып үстем. Мөхәммәт Мәһдиевнең якташларының урып чәчкән, торналар төшкән Масра басуы – әниемнең туган авылы, минем дә балачакта еш кына җәй көннәрендә әби белән бабай янына кунакка кайтып йөргән Масра авылы басуы. Әдипнең туып үскән Гөберчек авылы исә әниемнең апайсы килен булып төшкән һәм безне хәл белергә кайткан саен тәмле сыйлар белән кунак иткән, әсәрдә дә еш телгә алынган Сикертән авылына бик якын. Шуңа күрә бу повестьтә тасвирланган яшәү рәвеше, милли кыйммәтләр һәм авырган вакытта әбиләребезнең безне дәвалау өчен кулланган ысуллар миңа кечкенәдән таныш, үзем күреп беләм. Әсәрдә телгән алынган халык медицинасына карата мәгълүматларның күбесен тикшеренү процессында Үзбәкстанның Бухара шәһәрендә эшләгән галимнәрнең хезмәтләрендә табуым да аеруча кызыклы булды».
Чулпан Зарипова-Четинның «Мөхәммәт Мәһдиевнең «Торналар төшкән җирдә» повестендә халык медицинасы (фитотерапия) исемле чыгышы үзбәк, төрек, казак һ.б. илләрдән килгән галимнәрдә зур кысыксыну уяткан.
11 июльдә Татарстан Язучылар берлегеннән бер төркем каләм әһелләре – Татарстан Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдулла, Татарстанның халык язучылары Марсель Галиев, Рәдиф Гаташ, Нәбирә Гыйматдинова, Татарстан Язучылар берлегенең Яр Чаллы шәһәре бүлеге җитәкчесе Факил Сафин, яшь язучылар Йолдыз Миңнуллина, Лилия Гыйбадуллина, Алинә Бикмуллина, Гөлназ Нуриевадан торган делегация Татарстанның Аксубай районы Иске Кармәт авылында урнашкан Хәсән Туфан музей-йортына кайтты.
Кунакларны музей директоры Тәгъзимә Низамова, Иске Кармәт авылы җитәкчесе башлыгы Парфенов Андрей Владимирович, Аксубай районындагы Туган якны өйрәнү музее директоры Наталья Геннадьевна Куштукова, Аксубай районы Башкарма комитетының Мәдәният бүлеге җитәкчесе Тимирясев Алексей Сергеевич күмәч-чәкчәкләр белән каршы алдылар.
Татарстан Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдулла быел Хәсән Туфанның рус теленә тәрҗемә ителгән шигырьләрен, аның турында истәлекләрне, хатларыннан өзекләрне чыгарабыз дип билгеләп үтте: “Без үзебезнең бөекләребезне онытмаска тиеш. Әлеге музейга кайтып, кадерле истәлекләр белән таныштык, үзебез дә яңаларын алып кайттык. Шагыйрьнең иҗаты онытылмаска тиеш, шул ук вакытта музеенда да, чишмәдә дә төзекләндерү эшләре сорала. Юбилей кичәсен дә зур итеп үткәрербез, мәктәпләрдә дә Хәсән Туфан турында дәресләр узарга тиеш. Туган ягында гына түгел, бөтен республикада һәм татарлар тупланып яшәгән җирләрдә иҗатына игътибар булыр дип уйлыйм”.
Музей директоры Тәгъзимә Низамова килгән кунакларга музей буенча экскурсия үткәрде, һәрбер экспонатның тарихы белән таныштырды, музей эшчәнлеге турында җиткерде. “Быел Туфан абыйның 125 еллык юбилее, шул уңайдан районыбызда да Туфан елы дип игълан ителде. Күңелемдә күптән бер теләк яши иде – язучыларны һәм районыбызның җитәкчеләрен чакырып, Хәсән абый рухына дога укытасы, бергәләшеп матур өстәл артында җыйналасы килде”, – дип билгеләп үтте Тәгъзимә ханым.
Әлеге очрашуны оештыруда шулай ук үзеннән саллы өлеш керткән Г.Тукай дәүләт премиясе лауреаты, халык язучысы Нәбирә Гыйматдинова да якташы Хәсән Туфан белән бәйле истәлекләрне җиткерде: “1979 елда, мине Язучылар берлегенә кабул иткәндә, идарә утырышында Хәсән абый да бар иде. Минем Аксубайдан икәнне белгәч, шулкадәр шатланды. Якын итеп миңа “канәт” дия торган иде. Хәсән абыйның зурлыгын, бөеклеген беләсең килсә, Мәскәү шагыйрьләренең сүзенә генә колак салырга кирәктер, алар һәрвакытта да: “Берегите Туфана” дип әйткәннәр”.
Соңыннан Яңа Дума авылы имамы Фәнис хәзрәт Низамов музейда азан әйтте һәм шагыйрь рухына багышлап Коръән укыды. Коръән мәҗлесендә район җитәкчесе Алмаз Миңвазыйхович Мингулов, район башлыгының урынбасары Илшат Минсабирович Заһидуллин, музейның беренче директоры Рушания ханым Минханова, Яңа Дума авылыннан балалар язучысы Раушания Низамова да катнашты. Өстәл артында район җитәкчелеге белән язучылар музейның бүгенге эшчәнлеге, юбилей елында районда Хәсән Туфанга багышлап узачак чаралар турында фикер алыштылар.
Аксубай районы җитәкчесе Алмаз Мингулов әлеге очрашуның зур бәйрәм булуын, районда ел башыннан Хәсән Туфанга багышланган төрледән-төрле чаралар даими үткәрелеп килүен билгеләп үтте.
Марсель Галиев музейның ачылган елларын искә алды: “Бер йөзләгән машина кайткандыр, кыш көне булды ул. Шуннан бирле күп нәрсә үзгәргән, музей баеган. Без яшь язучы булып килгән чорда Хәсән ага аксакал иде. Беренче мәртәбә мин аны Азнакай мәктәбендә очрашуда күрдем. Тоныграк тавыш белән, йодрыгын төйнәп, куе чәчләрен төшереп, “Кайсыгызның кулы җылы?” шигырен сөйләп торганы бүгенгедәй хәтердә. Сәхнәдә тулы залларда чыгыш ясаганын да күргәнем булды, аңа һәрвакытта да көчле итеп кул чабалар иде. Себердә, Урал якларында сөргендә булуы да тәэсир иткәндер инде”.
Татарстанның халык шагыйре, Г.Тукай дәүләт премиясе лауреаты Рәдиф Гаташ та Хәсән Туфанның олуг бер зат булуын билгеләп үтте: “Матур бер пәйгамбәрләр, әүлияләр затыннан булган, гаҗәеп бер күктән иңгән шәхес булып кереп калды Хәсән ага безнең күңелгә. Аның шигырьләрендә халыкның язмышы, халыкның рухы чагыла. Ул үз гомерендә искиткеч зур иҗади тормыш калдырды, бөеклек калдырды, биеклек калдырды. Мостай Кәримнең шундый сүзләре бар: “Татар – Тукай, татар – Такташ, татар – Туфан”.
“Хәсән Туфан – татар халкы өчен, шагыйрьләр өчен бигрәк тә, юл билгеләүче, дөм караңгы төндә юл саплаучы йолдызларның берсе. Шагыйрьнең кендек каны тамган туган җирендә, шигъри иман иңгән туфракта булу безнең өчен олы вакыйга, бик дулкынланып килдек бирегә”, – дип билгеләп үтте шагыйрә Лилия Гыйбадуллина.
Бәйрәм табыныннан соң каләм әһелләре авыл читендәге Туфан чишмәсендә дә булдылар.
Алинә Бикмуллина
Татарстан Язучылар берлегенең «Язучы» нәшриятында Тамара Искәндәриянең «Иң озын төннең иртәсе» дип исемләнгән китабы басылып чыкты.
Күренекле шагыйрә, Ш.Бабич исемендәге әдәби премия иясе Тамара Искәндәрия иҗаты – хәзерге башкорт шигъриятенең асыл өлгеләреннән берсе. Аның әсәрләрендә заманның фәлсәфи сынланышы да, тарихны гамьле-уйлы йөрәк белән иңләп сурәтләү маһирлыгы да чагылыш таба. Шагыйрәнең иҗаты җир-суыбызга тормышка, сөйгән ярына тирән мәхәббәт белән сугарылган.
Бүген, 1 июльдә, ТР Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге язучылары «Ура, авылга!» проекты буенча Азнакай районында оештырылган җәйге татар аланнарында (лагерьларында) ял итүче балалар белән очрашты. Бүлекнең җитәкчесе Равил Сабыр һәм Гөлчәчәк Садретдинова Тымытык авылында, Мирсәй Гариф һәм «Гөлстан» әдәби иҗат берләшмәсе әгъзасы Халидә Галимова Әгерҗе авылында балалар белән аралаштылар.
«Ура, авылга!» проекты Татарстанда 23 июньдә старт алды. Бер атналык бушлай көндезге аланнарны «Алдынгылар хәрәкәте» оештырды. Узган ел 15 торак пунктында 700дән артык бала җыелган булса, бу җәйдә география ике тапкырга киңәйде. Ун районның 30 авылында 7дән алып 17 яшькә кадәр 2000нән артык бала һәм яшүсмер тупланды. Проектның максаты — туган телләрне заманча интерактив форматта өйрәнүне дәвам итү.
Тымытыктагы лагерьга 60 бала йөри. Алар арасында биредәге мәктәптә укучылар гына түгел, авылга җәйге каникулга кунакка кайткан шәһәр балалары да бар. Шул рәвешле алар әби-бабайдан өйрәнгән татар телен лагерьда тагын да ныгыта.
«Бөтен чаралар татар теленә, халык уеннарына, милли гореф-гадәтләргә багышланган. Мәсәлән, кичә бездә түшлек ясау, аны милли орнаментлар белән бизәү буенча мастер-класс узды. Икенче дәрестә балаларны пластик тасмалардан кәрзин үрергә өйрәттек. Тагын әле агачтан телефон куяр өчен терәк — подставка була инде русчасы — ясарга өйрәнәчәкбез. Аны да агачны яндырып милли бизәкләр белән матурландыру каралган. Ә иң күңеллесе мөгаен татарның иң яраткан бәйрәме Сабантуй уздырган көн булыр. Балаларны күп төрле милли уеннар, җиңгән өчен күпсанлы бүләкләр көтә», — дип сөйләде оештыручы педагог Гүзәл Гарипова.
Равил Сабыр һәм Гөлчәчәк Садертдинова балаларга үзләренең кечкенә чакта шулай ук лагерьга йөргәннәре, әдәбият, иҗат белән ничек кызыксынып киткәннәре, беренче әсәрләре кайчан басылуы, китап укуның ни өчен телефоннан видео карауга файдалырак икәне һ.б. турында сөйләделәр. Шулай ук Равил Сабыр Габдулла Тукайның балалар өчен язылган шигырьләрен укыды, балаларга аларның икенчел мәгънәсенә төшенергә булышты. Гөлчәчәк Садертдинова үзенең шигырьләрен укып күрсәтте, җыр ничек барлыкка килүе, аның сүзләренә язылган җырларның кайсы популяр артистлар җырлавы турында сөйләде.
«Мин үзем өчен Гөлчәчәк Садертдинова исемле шагыйрәне әле күптән түгел генә ачтым. Аның сүзләренә язылган бик күп җырларны яратып тыңласам да, мин аларның авторын белми идем, чөнки без бит гадәттә җырчыга гына игътибар итәбез. Ә бит шушы күңелгә үтеп керердәй сүзләрне язган шагыйрь дә, җаннарны айкап ала торган көен язган композитор да бар. Бик зур рәхмәт сезгә, Гөлчәчәк ханым, иҗатыгыз өчен!» — диде инглиз теле укытучысы Резедә Сабирова.
Килгән кунаклар Тымытык авылы мәктәбе китапханәсенә күпсанлы китаплар бүләк итеп калдырды. Алар арасында нефть төбәгендә яшәп иҗат иткән язучылар турында да, мондагы авторларның әсәрләре тупланган җыентыклар да, Бөек Ватан сугышы геройлары турындагы басмалар да, бүгенге проза китаплары да һәм әлбәттә инде балалар өчен махсус чыгарылган матур рәсемле китапчыклар да бар иде.
Әгерҗе авылындагы аланда исә бүген, 1 июльдә, ачылу көне иде. Шунлыктан нигездә алдагы көннәрдә нинди чаралар узачагы турында сүз барды.
«Мин балаларга үзебезнең Әгерҗе турындагы китапларны күрсәттем. Ник дигәндә, монда тарих та бар, туган якның матурлыклары да, Рейхстагка барып җиткән кешеләребез турында да, һ.б. Бәйгеләрдә җиңгән балаларга без бу басмаларны автограф куеп бүләк итәчәкбез. Төп игътибар иҗатка юнәлтеләчәк инде. Биш көн эчендә үсеп килүче буынга үзебез белгәннең бер өлешен генә булса да өйрәтеп калдырасы килә», — диде Мирсәй Гариф.
Аның сүзләре буенча, Халидә Галимова татар түбәтәйләрен бик шәп ясый, шуның буенча балалар өчен осталык дәресләре уздырачак. Шулай ук ул юморескалар язу һәм аларны сәхнәгә кую остасы да.
«Мин дә спектакльләрдә уйныйм, җырлыйм да әле. Туган ягыбыз тарихы остаханәсен да уздырырга дип торабыз. Бүген без балаларның кайсы нигә сәләтле икәнен ачыклый башладык. Сабантуенда һәркайсының талантын ачарбыз дип ышанасы килә. Иң төп бурыч — авылда да урысча сөйләшеп йөргән балаларда татар теленә игътибар булдыру. Мин инде әйттем бүген: «Татар телен белсәгез, 14 илгә барып андагы кешеләр белән рәхәтләнеп аралаша аласыз!» — дидем.
Язучыларның «Ура, авылга!» проектында катнашуы дәвам итәр дип көтелә. 8 июльгә Урманай авылы татар аланында очрашу уздыру планга кертелгән.
Резеда Шәмсуллина.
Фотоларны Тымытык һәм Әгерҗе укытучылары җибәрде.
Державин исемендәге республика премиясенә тәкъдим ителгән эшләр арасында татар шагыйрьләре әсәрләренең рус теленә тәрҗемәләре дә бар. Галина Булатова Туфан Миңнуллин, Лена Шагыйрьҗан, Нур Әхмәдиев, Роберт Миңнуллин, Ләбиб Лерон, Илсөяр Иксанова һәм башкаларның шигырьләрен тәрҗемә иткән.
«Бүген Казанда Державин исемендәге республика премиясенә тәкъдим ителгән эшләр турында фикер алышыначак. Очрашуда премиягә дәгъва итүчеләр катнашачак», – дип хәбәр итә Мәдәният министрлыгының матбугат үзәге.
Державин премиясенә дәгъва итүчеләр: Екатерина Аничкина («Кролик на луне»), Галина Булатова (татар шагыйрьләренең тәрҗемәләре, «Сильнее меня», «На своем языке» тәрҗемә китаплары), Евгений Сухов («Скитания Чудотворной» трилогиясе), Дмитрий Сивков («Дубровский. Дело князя Верейского» романы), Светлана Минһаҗева («В хрупком сумраке утра…»), Людмила Уфимцева («Писатель Геннадий Паушкин»), Эдуард Учаров («Каменев идет умирать…»), Вера Хәмидуллина («Риски памяти»), Рауза Хуҗахмәтова («Цвета радуги»).
https://tatar-inform.tatar/Рузилә Мөхәммәтова
Татарстан Язучылар берлегенең Тукай клубында күренекле шагыйрә Гөлшат Зәйнәшева истәлегенә багышланган концерт узды. Кичә дәвамында Гөлшат ханымның халыкчан җырлары яңгырады, тамашачылар аның катлаулы язмыш битләре белән танышты, җаннарына рәхәт алды. Кичәгә язучының кызы да килгән иде.
Концерт программасын Гөлназ Рәшитова алып барды. Гөлшат Зәйнашева образында «Әкият» курчак театры актрисасы Ләйсән Миннәхмәтова чыгыш ясады. Сәхнәне яшьләр — Казан консерваториясе һәм Казан музыка көллияте студентлары тотты. Алар «Яшь гомер», «Аерылмагыз», «Җәйге урман», «Күл буена килсәң иде» һәм башка җырларны башкарды. Кичә Гөлшат Зәйнәшева һәм Рөстәм Яхинның уртак иҗат җимеше — «Китмә, сандугач» әсәре белән тәмамланды.
Гөлшат Зәйнәшева – үзенчәлекле, талантлы кеше, шаян холыклы, шат күңелле, үзеннән дусларча көлгәннәргә ачу сакламый, үзе турында сөйләнгән мәзәкне ишеткәч, кара көйми, башкаларга кушылып, үзе дә рәхәтләнеп көлә торган шәхес иде.
Саха (Якутия) Республикасының Милли китапханәсендә Татарстанның халык шагыйре Ркаил Зәйдулланың балалар өчен язылган «Сабантуй» китабын тәкъдим итү булды.
Китап борынгы татар бәйрәме Сабантуйга һәм аның традицияләренә, милли уеннарга багышланган.
Тантанада республиканың халык депутатлары, Якутия Язучылар берлеге әгъзалары, татар диаспорасы вәкилләре, Якутия халыклары Ассамблеясе активистлары катнашты.
Комиксның хәзерге заманда урыны һәм татар әдәбиятына бәйләнеше турында Рәдиф Кашапов сөйләде.
Әлеге жанр ярдәмендә кыска хикәяләр дә, зур график романнар да, маҗаралар да, хис-кичерешләргә багышланган кыйссалар да, социаль проблемаларны, тарихи вакыйгаларны тасвирлаучы бәяннәр дә бастырыла. Шулай ук комикслар татар телен популярлаштыру өчен менә дигән ысул булып тора.
Ульяновск өлкә татар язучылары берләшмәсе әгъзасы, Татарстанның Чүпрәле районында яшәп иҗат итүче Азат Вахитов Татарстан Язучылар берлегенең шәрәфле әгъзасы итеп кабул ителде. Берлек рәисе Ркаил Зәйдулла Азат Вахитовка тантаналы рәвештә таныклык тапшырды. Азат Мөхәррәм улын чын күңелдән котлыйбыз һәм яңа иҗат уңышлары телибез.
Татарстан Милли китапханәсендә «Геройлар янәшә» – «Герои рядом» ачык әдәби-патриотик конкурсында җиңүчеләрне бүләкләү тантанасы булды. Конкурста Татарстан Язучылар берлеге әгъзалары да актив катнаштылар һәм призлы урыннар алдылар.
«Повесть» номинациясендә 1 урын – Гөлүсә Закирова «Энекәш», 2 урын – Илдус Диндаров «Хәрби исеме – Такташ», 3 урын – Рәҗәп Бәдретдинов «Томан тозагында», ll дәрәҗә кызыксындыру дипломы– Зиннур Хөснияр «Какул»; «Хикәя» номинациясендә 1 урын – Факил Сафин «Рәсемле хат», 2 урын – Галимҗан Гыйльманов «Китәр өчен кайту»; «Поэма һәм шигырьләр циклында» номинациясендә 1 урын – Рәфкат Шаһиев «Язлар сары түгел… » шигырьләр циклы, кызыксындыру дипломы – Сирень Якупова «Хәбәрсез югалган – үлмәгән…» шигырьләр циклы; «Повесть» номинациясендә (рус телендә) 1 урын – Александр Аввакумов «Обратной дороги нет» .
Каләмдәшләрне ихлас күңелдән котлыйбыз!
«Әдәбият аша Татарстан Республикасында патриотик тәрбиягә өлеш кертү» номинациясендә бердәнбер җиңүче Татарстан Язучылар берлеге булды.
Фото: «Татар-информ», Михаил Захаров
Чаллы шәһәренең үзәк китапханәсендә китап укучылар шагыйрә, тәнкыйтьче, популяр җырлар авторы, Татарстанның Язучылар берлеге әгъзасы Фәүзия Солтан белән очрашуда булды. Шулай ук очрашуда Чаллы шәһәрендә яшәп иҗат итүче шагыйрь Айрат Шәйхетдинов, тәрҗемәче, шагыйрь Мансур Сафин, танылан язучы Зифа Кадыйрова, Алабуга пединститутында эшләгән галимнәр, «Ләйсән» әдәби берләшмәсенә керүче шагыйрәләр катнашты. Чара «Укырга вакыт!» китап фестивале кысаларында үтте. Шагыйрә үзенең шигырьләрен сөйләде, истәлекләр белән уртаклашты.
19-20 июнь көннәрендә күренекле мәгърифәтче һәм әдип Каюм Насыйриның тууына 200 ел тулу уңаеннан Татарстан Фәннәр академиясендә «Мәгърифәтчелек һәм мәдәниятара багланышлар: заманча тикшеренүләр контекстында Каюм Насыйри мирасы» дигән халыкара фәнни форум үтә. Аның ачылышында форумда катнашучы галимнәрне сәламләү сүзе белән Татарстан Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдулла чыгыш ясады.
18 июньдә Татарстан Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдулла, Татарстанның халык язучысы Ринат Мөхәммәдиев, Татарстанның халык шагыйре Наил Касыймов, «Казан утлары» журналы баш мөхәррире Рөстәм Галиуллин Арчада күренекле шәхесләребезнең каберләрен зиярәт кылды, алар рухына дога кылды. Алар шулай ук Арчадагы әдәбият-сәнгать музеенда, Гөберчәктәге М.Мәһдиев, Ташкичүдәге Ш.Мәрҗани музейларында әдәбият сөючеләр белән очрашты.
Анкара шәһәрендә нәшер ителә торган “Кардәш каләмнәр” журналының июнь саны дөнья күрде. Мәгълүм булганча, журнал һәр санында хәзерге заман татар әдәбиятыннан үрнәкләр биреп бара. Бу санында Марат Кәбировның Төркиядә яшәүче каләмдәшебез Чулпан Зариф-Четин тәрҗемәсендә “Канатлы кеше” хикәясе басылып чыккан. Быелгы Тукай премиясенә ия булган шагыйребез Рәниф Шәриповның тормышы һәм иҗаты турында Чулпан Зариф-Четинның үз мәкаләсе дә журнал битләрендә урын алган. Шулай ук шагыйрьнең шигырьләре дә төрек укучысына тәкъдим ителгән.
6 июньдә Рус теле көне һәм бөек рус шагыйре Александр Пушкинның туган көне билгеләп үтелә. Шул уңайдан, Муса Җәлил исемендәге опера һәм балет театры янында Пушкин һәйкәленә чәчәкләр кую тантанасы узды.
Тантана башланыр алдыннан җыелган халык һәм Казан кунаклары өчен Пушкин шигырьләре, шәһәрнең иҗат коллективларыннан вокаль композицияләр һәм рус классикларының музыкаль әсәрләре яңгырады.
Чарада Татарстан Республикасы Рәисе Рөстәм Миңнеханов, Дәүләт Киңәшчесе Минтимер Шәймиев, Казан шәһәре мэры Илсур Метшин, Мәдәният министры Ирада Әюпова, Татарстан Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдулла һәм башка рәсми затлар катнашты.
Мәскәүдә 4-8 июньдә «Кызыл мәйдан» китап фестивале һәм Россия халыкларының милли әдәбияты фестивале үтә. Фестивальдә Татарстаннан шагыйрь, язучы Илсөяр Иксанова, шагыйрь, язучы, М. Горький исемендәге Әдәбият институты укытучысы Алёна Кәримова катнаша.
Бүген, 5 июньдә, Мәскәүнең ОГИ нәшриятында дөнья күргән “Төрки-монгол әдәбиятлары антологиясе”н тәкъдир итү булды. А.Кәримова һәм И.Иксанова анда чыгыш ясадылар. Иртәгә, 6 июньдә, Пушкин мәйданында бөек рус шагыйре А.С.Пушкинның туган көненә багышланган Шигырь бәйрәмендә Илсөяр Иксанова шагыйрьнең тәрҗемәсен татар телендә укыячак.
Кайгылы хәбәр. Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы, шагыйрь Роберт Сәлахиев вафат.
Роберт Сәлахиев 1951 елның 18 февралендә Актаныш районы Татар Суыксуы авылында туа. Урта мәктәп, авыл хуҗалыгы институтын тәмамлый. Озак еллар агроном булып эшли. Шигырьләрендә дә туган туфракка, табигатькә, дөньяга мәхәббәт чагыла иде.
Татарстан Язучылар берлеге мәрхүмнең гаиләсенең һәм якыннарының тирән кайгысын уртаклаша. Авыр туфрагы җиңел, урыны җәннәттә булсын.
3 июнь көнне Татарстан Язучылар берлеге бакчасында «Балалар һәм иҗат» дип исемләнгән бәйрәм узды. Аны, Халыкара балаларны яклау көне уңаеннан, ТР Язучылар берлеге «Сөембикә» журналы редакциясе каршында эшләп килгән «Әниләр клубы» проекты белән бергә оештырды.
Балаларның җәйге ялы күп төрле бәйрәм чаралары белән башланып китте. Гомумән, җәй айлары берсеннән-берсе күңелле вакыйгаларга бай. Бу матур чара да балалар күңелендә озак сакланыр.
«Балалар тавышы берлегебездә һәрвакыт яңгырап торсын иде. Бүгенге чара дәвамлы проектларыбызның башлангычы булыр дип ышанабыз. Киләчәктә шушы балалар арасыннан да язучылар, шагыйрьләр үсеп чыксын иде дип телибез», – диде Татарстан Язучылар берлеге рәисенең иҗат эшләре буенча урынбасары Дания Нәгыйм.
Балалар Казан үзәген яңгыратып, матур шигырьләр сөйләде, җырлады, рәхәтләнеп күңел ачты. Шулай ук бәйрәмне балалар шагыйрәсе, ТРның атказанган сәнгать эшлеклесе, Абдулла Алиш һәм Саҗидә Сөләйманова премияләре лауреаты Йолдыз Шәрәпова, шагыйрә, Муса Җәлил премиясе лауреаты Дания Нәгыйм балалар өчен язган шигырьләрен укыды. «Салават күпере» баш мөхәррире Гөлнара Хәйдәрова да үзе иҗат иткән әкиятне укып сөендерде.
«Әниләр клубы» проекты эшли башлаганга июнь аенда ике ел була. Бүгенге чараны әниләргә түгел, ә балаларга багышладык. Балаларыбыз да үзара туган телдә аралашсын, чын язучы-шагыйрьләрне, журналистларны күрсен дип уйладык. Шул ук вакытта әдипләребез дә балалар сөйләвендә шигырьләрен ишетсен дип, нәни дусларга үз сәләтләрен күрсәтү мөмкинлеген тудырдык. Хәзер балалар өчен нинди генә чаралар узмый. Аларның игътибарын тотып тору, нәрсә беләндер кызыксындыру авыр. Ләкин без куелган максатка ирештек. Балалар 2 сәгать кенә булса да телефонсыз күңел ачты. Матур татар сөйләмен үз яшьтәшләре авызыннан ишетте», – дип фикерләрен җиткерде «Әниләр клубы» проекты авторы, журналист Динара Әхмәт. Шушындый зур чара уздыру мөмкинлеге биргән, балалар өчен «Язучы» нәшриятында чыккан китаплар, тәмле күчтәнәчләр бүләк иткән Язучылар берлегенә, шулай ук бәйрәмне тагын да ямьләндереп, балаларга бүләкләр әзерләгән, аквагрим ясаган, «Салават күпере» һәм «Сабантуй» журналлары редакцияләренә рәхмәт сүзләрен җиткерде. Әниләр дә буш кул белән кайтып китмәде – аларга «Сөембикә» журналы таратылды.
Дөрестән дә, оештыручыларның куйган максатка ирешкәнен балаларның гына түгел, ә әниләрнең дә таралышырга ашыкмавы тагын бер кат дәлилләде.
Динара Әхмәт
Якутия-Саха Республикасының «Айар» нәшриятында Федераль Сабантуй уңаеннан Татарстанның халык шагыйре Ркаил Зәйдулланың балалар өчен «Сабантуй» дигән әсәре китап булып басылып чыкты. Ул борынгы татар бәйрәме Сабантуйга һәм аның традицияләренә, милли уеннарга багышланган.
Татарстан Язучылар берлегенең «Язучы» нәшриятында танылган язучы Фирдүс Гыймалтдиновның «Үлемнән бер адым алдарак» повесте китап булып басылып чыкты.
Әлеге әсәр «Тимер» батальоны яугире, яу кырыннан йөзләгән яралыларны алып чыгып, зур каһарманлык үрнәге күрсәткән якташыбыз Илнур Хәертдиновка багышлана. Әмма автор искәрткәнчә, бу повесть сугыш турында түгел. Ул – үлем тантана иткән мәхшәрдә дә яшәргә омтылу хакында. Яшәү хакын саклап калу теләгенең нәфрәттән өстенрәк торуы турында.
Татар дөньясында беренчеләрдән булып Шыгырданда (хәзерге Чувашиягә керә) Сабантуй булып узды. Анда, якташ буларак, Татарстан язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдулла катнашты һәм тантаналы ачылышта чыгыш ясады.
30 майда Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясендә татар җәмәгатьчелегенә Татарстан республикасы Фольклор музыкасы дәүләт ансамбленең “Еллар, юллар, җырлар” дип исемләнгән басмасы тәкъдим ителде.
Мәгълүм булганча, быел ансамбль 25 еллыгын билгеләп үтте. 2002 елдан, легендар җырчы Илһам Шакиров тәкъдиме белән коллективны Россиянең атказанган, Татарстанның халык артисты Айдар Фәйзрахманов җитәкли. Ансамбль чирек гасыр эчендә кабатланмас репертуарын, үз иҗади йөзен һәм юлын булдырды. Әлеге басмада аның үткән юлы, уңышлары тасвирлана.
Чарада Татарстанның халык шагыйрьләре Равил Фәйзуллин, Газинур Морат та катнашты. Олпатларыбыз бу җыентык һәр татар зыялысының өстәлендә булырга тиеш дигән фикерен җиткерде, бу – безнең рухи дөньябызның энциклопедиясе дигән бәя бирде.
Татар дәүләт филармониясе директоры Кадим Нуруллин исә, фольклор музыкасы дәүләт ансамбле – олы мәктәп һәм аны үткән җырчы сәнгатьтә һичшиксез үз урынын табачак, диде.
Әлеге басма Татарстан Рәисе ярдәмендә дөнья күрде.
Татар дәүләт филармониясе матбугат хезмәте
29 майда, «Әдәби атнакич» мәдәни проекты Әлмәтнең Татарстан нефтенең 60 еллыгы исм. шәһәр паркында чираттагы кунакларын кабул итте. Чараның төп геройлары — шагыйрьләр. Людмила Аланлы, Рәмзия Габделхакова, Рәфкать Шаһиев, Гүзәлия Галләмова, Зинаида Захарова, Нәфисә Сабирҗанова, Резеда Хәертдинова, Екатерина Аничкина һәм шулай ук «Кызыл каурыйлар» әдәби иҗат берләшмәсе вәкилләре.
Исегезгә төшерик, проектның оештыручылары — Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге һәм «Татнефть» хәйрия фондының «Рухият» программасы. Ул былтыр ноябрь аенда старт алды һәм «Нефтьче» мәдәният сараеның «БиблиоНефть» мәданчыгында уздырылып килде. Көннәр матураю белән, җәйне каршылап бу чара паркка күчте.
Бүгенге бәйрәмне иҗади җанлы, сәнгать кешеләренә һәрдаим ярдәм кулы сузучы, үзе дә республика күләм «Ел хатын-кызы» бәйгесе җиңүчесе булган, «Татнефть» хәйрия фонды директоры Эльмира Газизова ачып җибәрде. Чыгышында ул «Татнефть» компаниясенең социаль проектларга зур әһәмият бирүен билгеләп үтте.
«1997 елдан алып «Рухият» 300 тирәсе исемдәге китап чыгарды, аларның тиражы 500 меңнән артып китә. Без бу басмаларны нефть төбәге китапханәләренә, мәктәпләренә бушлай тапшырабыз. Барлык районнар да аларны бик теләп кабул итә. Китаплар аша без тарихыбызның, җәмгыятьнең үсешен күрәбез, гореф-гадәтләребезне саклыйбыз», — диде ул. Моннан тыш Э. Газизова З. Захарованың юбилее уңаеннан аңа Рәхмәт хаты һәм акчалата бүләк тапшырды.
Әдәби очрашу күңелнең кылларын тибрәтүче шигырьләр һәм җырлар белән үрелеп барды. Кичәне Нәфисә Сабирҗанова һәм Равил Сабыр алып бардылар.
«Татнефть» акционерлык җәмгыятенең Хәйрия фонды һәм аның «Рухият» программасы иҗтимагый-мәдәни өлкәдә зур һәм бик күп проектларны тормышка ашыра. Инде 20 елдан артык «Рухият» белән талантлы оештыручы, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре Флера Шәйхетдинова җитәкчелек итә. «Әдәби атнакич» проектында да аның роле бәяләп бетергесез.
«Бу очрашуларның максаты — шигырь, проза, гомумән әдәбитны яраткан кешеләргә ярдәм итү. Сезнең һәркайсыгыз минем өчен үзенчә кадерле, сезнең һәр чыккан китабыгыз да күңелебез аша үтте, сезне иң якты якларыгыздан күрсәтергә тырыштык. Проектка, Татарстан Язучылар берлегенә, аның Әлмәт бүлегенә, бөтен мәдәни җәмәгатьчелеккә чәчәк атуын телим. Барлык кешеләргә дә имин, тыныч тормыш насыйп булсын», — диде үз чыгышында Флера Шәйхетдинова.
Кичә барышында күптән түгел бакыйлыкка күчкән Татарстанның халык шагыйре Клара Булатова турында да җылы сүзләр яңгырады.
Иҗат сөючеләр белән очрашу Татарстанның рәсми булмаган гимн авторы, композитор, җырчы, баянчы Роберт Андреев башкаруында «Мин яратам сине, Татарстан!» җырын күмәк башкару белән тәмамланды.
Резедә Шәмсуллина
28 нче май көнне Саба үзәк китапханәсендә күренекле татар галиме, китап белгече, библиограф, филология фәннәре докторы, Татарстан Фәннәр академиясенең хакыйкый әгъзасы, ТАССРның атказанган фән эшлеклесе, Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт бүләге лауреаты, Кол Гали исемендәге халыкара бүләк лауреаты академик Әбрар Гыйбадулла улы Кәримуллинның тууына 100 ел тулу уңаеннан Республикакүләм “Без тарихта эзлебез…” иҗади-эзләнү конференциясе үтте.
Әлеге чарада Әбрар ага Кәримуллинны, безнең Саба якларын хөрмәт итеп мөхтәрәм кунакларыбыз – Рабит Батулла, Марсель Галиев, Фоат Галимуллин, Газинур Морат, Рамил Мирзаһитов, Ирек Һадиев, Дания Нәгыйм, Айсылу Мансурова, Гөләйрәм Зимагорова, Илмира Гыймаева, Сөембикә Кашапова, Рәсимә Галиевалар да килде. Мөхтәрәм кунакларыбызны районның мәдәният бүлеге җитәкчесе Рөстәм Фидәил улы Загидуллин, китапханәләр системасы директоры Ләйсән Ракыйп кызы Билалова каршы алды һәм озатып йөрде. Алар китап укучылар белән очраштылар, иҗади – эзләнү эшләренә бәя бирделәр, Әбрар Кәримуллин турындагы матур истәлекләре белән уртаклаштылар. Кунаклар иң элек Әбрар Кәримуллин исемен йөртүче китапханә, аның эшчәнлеге, Тукай паркы белән таныштылар. Әбрар Кәримуллинның балачагы, яшьлек еллары буенча әзерләнгән әдәби чара күренекле якташыбызның ятимлектә үткән сабый вакытын, Бөек Ватан сугышында күрсәткән батырлыкларын, туган ягына булган хисләрен аңларга ярдәм итте,
Саба муниципаль районы башлыгы урынбасары Закирҗанов Расих Рәхимҗан улы район башлыгы исеменнән котлауларын җиткерде, конференциядә катнашучыларга уңышлар теләде.
Конференциядә катнашучылар ике юнәлештә чыгыш ясадылар. “Батырлар бит үлми, мәңге яши, Иле, теле, халкы барында” юнәлешендә Бөек Ватан сугышында катнашкан танылган ир-ат якташларыбыз батырлыгы турында сөйләнде. Балык бистәсе, Арча, Балтач, Зәй районнарыннан катнашучылар да бар иде.
Икенче юнәлеш “Милләтемнең югалмас хәзинәсе”. Китапханәләр тарихы, халык күңелендә тирән эз калдырган китапханәчеләрнең тормышы һәм эшчәнлеге яктыртылды. Әлеге юнәлештә 11 эш каралды.
Чыгышларга нәтиҗә ясап, җюри җиңүчеләргә диплом, акчалата бүләк тапшырды. “Тарихың зур, барыр юлың ерак, галиҗәнап Татар китабы” дип исемләнгән түгәрәк өстәл артында сөйләшү барыбыз өчен дә кызыклы һәм файдалы узды. Язучылар, китапханәчеләр бергәләп китапны укучыларга җиткерү юллары турында фикер алыштылар.
Нинди генә дәрәҗәләргә, биеклекләргә ирешсә дә, Әбрар Кәримуллин һәрвакыт Сабаныкы булып калды, туган җирен яратып, сагынып яшәде. Ул васыяте буенча туган авылы Чәбия -Чүрчидә җирләнде. Кунаклар Әбрар Кәримуллинның каберенә чәчәкләр салдылар, аның исемен мәңгеләштерү буенча Сабада зур эш алып барылуын билгеләп үттеләр, районыбыз җитәкчелегенә рәхмәт хисләрен җиткерделәр.
Килгән кунаклар танылган якташыбызның туган авылы Чәбия – Чүрчи авылында Сабантуена бирнә җыю йоласында катнаштылар. Авыл халкы белән бергәләп, җигүле атларга утырып, бирнә җыйдылар, Әбрар Кәримуллин турындагы иң җылы истәлекләрне кадерләп саклаучы авылдашлары белән аралаштылар.
Саба китапханәсенең өлкән методисты Рәзинә Дәминова
27 майда китап сөюче түбәнкамалылар ТР атказанган сәнгать эшлеклесе, Саҗидә Сөләйманова, Һади Такташ исемендәге әдәби бүләкләр иясе, танылган шагыйрь, журналист Шәмсия Җиһангирова белән очрашты. Сагынган, һай, бик тә сагынган идек шул үзен! Апрель аена тәгаенләнгән очрашуыбыз билгесез вакытка кичектерелгәч, кәеф төшеп, күңелгә шом да кергән иде: кайчан килер, әллә бу теләк татлы хыял гына булып калырмы? Ә ул, әнә, форсатның шәбрәген көтеп торган, диярсең: Түбән Кама китапханәчеләрен Бөтенроссия китапханәләр көне белән котлады. Һөнәри бәйрәмебезгә, чын мәгънәсендә, зур бүләк булды бу!
Шәһәребезнең иң матур урыннарының берсе саналган Г. Тукай исемендәге уку һәм ял паркында, татар халкының сөекле улына куелган һәйкәл янында узган чара шигърият, җыр бәйрәменә әйләнде. Әйе, тамашачылар шагыйрәнең үзе һәм китапханәче кызлар укуында шигырьләр тыңлап хозурланды, истәлекләрен тыңлады.
Чара җыр-моң белән үрелеп барды. Күпләр Шәмсия Җиһангированы моң иясе буларак та ачкандыр: аның башкарудагы “Кызыл төлке” җыры ямь өстенә ямь булды.
Татарстан Республикасы Язучылар берлеге «Әдәби галәм» лекцияләр циклын башлап җибәрә. Әдәбият, театр, кино, музыка һәм фольклор арасындагы бәйләнешләр, аларны берләштергән мирас — лекцияләрнең төп темалары. Беренче очрашуда без татар опералары турында сөйләшербез.
⭐ Кайчан: 28 май | 18:30
⭐ Кайда: ТР Язучылар берлеге, Мөштәри ур., 14
⭐ Кем: Айдар Әхмәдиев, драматург, «Кави-Сәрвәр» операсының либретто авторы
Язучылар Фатих Әмирхан һәм Мәҗит Гафуриның беренче татар опералары авторлары белән ничек бәйле? Әлеге әсәрләр идеясы, либреттолары нинди шартларда туды? Тамашачылар аларны ничек кабул итте? Бу сорауларга җавапларны бергә табарбыз.
Заманча драматургия буенча интенсив семинарның икенче турында Мәскәү, Уфа һәм Санкт-Петербургтан килгән экспертлар катнашачак. Алар беренче турдан узган тугыз авторның пьесаларын укып, аларга бәя бирәчәк, уңышлы урыннарын билгеләп, җитешсез җирләренә авторларның игътибарын юнәлтәчәк.
— Интенсив семинарның икенче туры 15-17 августта Әлмәт театрында узар, дип планлаштырыла. Һәр яшь драматург экспертлар комиссиясе әгъзалары арасыннан индивидуаль эшләр өчен үзенә остаз сайлап алачак, — диде Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге җитәкчесе Равил Сабыр.
Исегезгә төшерәбез, беренче тур быелның 30 гыйнварыннан алып 2 февраленә кадәр дәвам иткән иде. Оештыручылар — Татарстан Язучылар берлеге, Әлмәт татар дәүләт драмтеатры, «Татнефть» хәйрия фонды.
Семинарда 19дан алып 57 яшькә кадәр 14 кеше катнашты. Алар арасында драматик әсәрләре театрда куелган авторлар белән беррәттән пьеса язып карарга хыялланып кына йөргән яшьләр дә бар иде. Болар — «Татнефть» оештырган «Аулак» театраль мәйданчык артистлары, журналистлар, нефть сәнәгате предприятиеләрендә эшләүчеләр һ.б.
Башкортостанның заманча драматургия һәм режиссура үзәге сәнгать җитәкчесе Зиннур Сөләймәнов үзенең авторлык методикасы нигезендә семинарда катнашучыларны туры мәгънәсендә кулларыннан тотып булачак пьесаларының контурын булдырырга өйрәтте. Беренче тур нәтиҗәсе буларак Әлмәт, Түбән Кама, Бөгелмә, Яр Чаллы шәһәрләрендә яшәүче тугыз яшь драматург пьеса язды.
Икенче турда театраль белгечләр шул пьесаларны «сүтеп җыячаклар». Экспертлар комиссиясендә Зиннур Сөләймәновтан тыш күренекле режиссёр Искәндәр Сакаев (Санкт-петербург) һәм танылган театровед Павел Руднев (Мәскәү) эшлиячәкләр. Аннары авторларга әсәрләрен камилләштереп язып бетерер өчен бер ай вакыт бирелә.
Яшь драматурглар төзәтелгән пьесаларын тапшыргач, алар Татарстан һәм Башкортостан театрлары режиссёрларына тәкъдим ителәчәк. Алар семинар барышында язылган пьесалар буенча эскизлар әзерлиячәк. Мәртәбәле театр белгечләреннән торган жюри 2026 елның 2-4 февраль көннәрендә эскизларны карап җиңүчеләрне билгелиячәк. Аларга акчалата бүләкләр тапшыру каралган. Интенсив семинарның нәтиҗәләре Әлмәт театрында 4 февральдә ясалыр, дип көтелә.
— Безнең семинарның нәтиҗәсе буларак театрларның репертуарлары яңа кызыклы спектакльләр белән баер, дип өметләнәбез, — диде Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге җитәкчесе Равил Сабыр. — Ә иң мөһиме — татар драматургиясендә яңа исемнәр барлыкка килер, яшь авторлар актив иҗат итә башлар, дип ышанабыз!
Резедә Шәмсуллина
22 майда Чүпрәле районының Кече Чынлы авыл китапханәсендә, Ватанны саклаучылар елы кысаларында, «Ватанны саклаучылар елында китапханәләр эшчәнлеген оештыру» темасына семинар булып узды. Семинарда Татарстанның Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты, Татарстанның халык язучысы Нәбирә Гыйматдинова да катнашты.
Китапханәчеләр аңа әдәби барыш җәһәтеннән күп сораулар бирде, хәзерге әдәбият турында үз фикерләрен җиткерде. «Күренекле язучы белән әңгәмә әдәбият сөючеләр өчен үзе үк җан азыгы», – диде Татарстан Милли китапханәсе хезмәткәре Зәйнәп Җамалиева һәм язучыга китапханәчеләр исеменнән рәхмәтен белдерде.
21 майда Әтнә районы Күңгәр урта мәктәбендә данлыклы “Искра” хуҗалыгын ярты гасырга якын җитәкләгән рәис, язучы Фәйзи Галиевның тууына 100 ел тулу уңаеннан зур чара узды. Әлеге вакыйгада Язучылар берлегеннән олпат әдипләребез Фоат Галимуллин, Ринат Мөхәммәдиев, драматург Рәдиф Сәгъди, шагыйрь Гөлүсә Батталова катнашты. Очрашуга Фәйзи аганың чордашлары, гаиләсе дә чакырулы иде. Әдәби-музыкаль кичә буларак узган әлеге очрашу гомерен туган җиренә, аның халкына багышлаган фидакарь җан – Фәйзи Галиевның язмышына, хезмәтләренә бүгенге буынның хөрмәте һәм рәхмәте буларак кабул ителде.
Татарстанның халык артисты, шагыйрь Георгий Ибушев, прозаик Алинә Бикмуллина Татарстан Язучылар берлегенә кабул ителде. Котлыйбыз!
20 май көнне Аяз Гыйләҗев исемендәге Чаллы татар дәүләт драма театрының кече залында язучы Әлфия Ситдыйкованың яшүсмерләр өчен язылган “Канатлар ныгыганда” исемле китабын укучы балаларга тәкъдим итү булды.
Язучы апаларын укучылар бигрәк үз итте. Балаларга сораулар бирде ул, балалар язучыга сораулар бирделәр, чын күңелдән ихлас сөйләшү, аралашу булды. Үзенең яшүсмер, мәктәп еллары хәтирәләре белән дә уртаклашты, повестьнең язылу тарихын да сөйләде.
Повестьне укып чыккан укучыларның сораулары да, сорауга җаваплары да әзер иде. Җавап бирүчеләргә китапларын бүләк итте язучы. “Чаллыда яшәп иҗат итүче язучыларны беләсезме?,- дигән сорауга дәррәү кул күтәрделәр Мулланур Вахитов исемендәге 2 нче гимназия укучылары. 5 нче классны очрашуга алып килгән Эңҗе Азгамовна Нурисламова, китаптагы сюжет үзәге булган яшүсмерләр белән ата – ана һәм яшьтәшләре арасындагы каршылыклар турында фикерен әйтеп үтте.
Татарстан Язучылар берлеге рәисе урынбасары – Чаллы язучылар бүлеге җитәкчесе, язучы Факил Сафин, очрашу барышында туган телебезнең матурлыгы, аһәңлеге турында сөйләде. Әлфия Мирзанур кызының күңел түрендә яткан иң мөһим уйларын тоеп алып, аны укучыларга җиткерү сәләтен ассызыклады.
Әлеге әсәрне укыган яшүсмерләр яңа заманның әхлакый йөзе турында кат – кат уйланырга мәҗбүр булгандыр. Шушы китап битләре аша киләчәк буыннарга әхлак дәресе бирә бит язучы.
Чаллы язучылар бүлегенә дә сәяхәт кылдылар укучылар, стендтагы фоторәсемнәрне, киштәләрдәге китапларны кызыксынып карадылар. Факил Сафин татар язучыларының китапларын бүләк итте
Канатлар ныгыганда бер җылы сүз иңнәргә канат куя, бер җылы сүз яшәргә көч бирә. Җанлы әңгәмә укучылар күңелендә тәэсирле истәлек булып сакланыр.
20 май көнне Язучылар берлегенең драматургия остаханәсе кысаларында Г.Камал исемендәге театрның Камера залында Г.Тукай премиясе лауреаты Мансур Гыйләҗевның “Броник” дип аталган киносценариен уку узды. Киносценарийны автор үзе укыды. Мәңгелек кыйммәтләрнең бүгенге заманда җуела баруы шәхси фаҗигаләр һәм глобаль афәтләр яссылыгында талантлы каләм белән сүрәтләнгән киносценарий залдагы беркемне дә битараф калдырмады. Әсәр укылып беткәннән соң туган кайнар бәхәсләр, фикер алышу күтәрелгән проблемаларның никадәр актуаль икәнлегенә тагын бер кат инандырды. Киносценарий киләчәктә фильмга әйләнеп, зур экраннардан карарга насыйп булсын!
Әмир Камалиев районыбыз данын еракларга таныткан шәхес. Ул үзе арабызда булмаса да, аның исеме, иҗаты буыннан-буынга тапшырылып, мәңгеләштерелә. Туган авылы Шыгайда бертуган энесе Дамир Камалиев тырышлыгы белән шәхси музее эшли. Биредә якташыбызның шәхси истәлекләре – сәхнә киемнәре, фотосурәтләре, китаплары, язмалары, мактаулы бүләкләре саклана. Әмир Камалиевны авылдашлары һәрвакыт җылы итеп искә алалар. Исән булса, Әмир Камалиевка быел 29 май көнне 65 яшь тулган булыр иде. Күренекле шәхеснең туган көне якынлашканда туган авылы Шыгайда искә алу чарасы узды. Аны хөрмәтләп, искә алып, туганнары, якыннары, авылдашлары, иҗатташ, сәхнә дуслары, җыелды.
Биредә район мәдәният бүлеге Рөстәм Мингазиев, яшьләр эше һәм спорт бүлеге җитәкчесе Ленар Мотыйгуллин, иҗатташ дуслары якташыбыз Хәбир Ибраһим, Татарстанның халык артисты Раил Садриев катнашты. Алар Әмир Камалиевны турында матур хатирәләрен яңартып, бик күп җылы сүзләр яңгыраттылар. Искә алу чарасында тагын бер тарихи вакыйга булып узды. Күренекле якташыбыз Әмир Камалиевның исемен мәңгеләштерү һәм киләчәк буыннарга таныту максатыннан күренекле шәхеснең бертуган энесе Дамир Камалиев һәм аның гаиләсе тырышлыгы белән авыл башына истәлек тактасы урнаштырылды.
Бу көнне Шыгай авылы клубында район башлыгы тәкъдиме белән башланып киткән, танылган драматург, язучы, режиссер Әмир Камалиев исемендәге районкүләм балалар театр коллективлары фестиваленә йомгак ясалды.
https://apastovo.ru
Татарстан Язучылар берлегенең «Язучы» нәшриятында фронтовик шагыйрь, сугыш һәм әсирлек газапларын кичереп, ерак Польша туфрагында ятып калган Шамил Гәрәй (1916-1946) турында Фәридә Сәлимова мәкаләсе һәм шагыйрьнең балалар өчен язылган шигырьләре тупланган китап басылып чыкты. Җыентык Бөек Җиңүнең 80 еллыгы уңаеннан нәшер ителә.
Ташкентта үзбәк телендә Үзбәкстанның танылган язучысы Рисаләт Хәйдәрованың Казан ханлыгы тарихында онытылмас эз калдырган Сөембикә турында «Сөембикә» романы дөнья күрде.
17 нче май көнне Мамадыш шәһәренең 1 нче санлы урта гомуми белем бирү мәктәбендә журналист, язучы, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре, Шәйхи Маннур исемендәге әдәби һәм «Бәллүр каләм» премияләре лауреаты. Татарстан Республикасының Журналистлар һәм Язучылар берлекләре, СССР (Россия Федерациясе) Журналистлар берлеге әгъзасы Минневәрис Харис улы Мингалиев белән очрашу узды.
Язучы укучыларны үзенең иҗаты белән таныштырды, мәктәп еллары хәтирәләре белән уртаклашты, шигырьләрен укыды, кысыксындырган сорауларга җавап бирде.
16 майда Казанда Я.Е. Емельянов исемендәге мәдәни үзәгендә Зинаида Захарованың «Хыял канатында» дип исемләнгән иҗат кичәсе үтте. Шулай ук ике яңа китабының презентациясе дә булды.
Чарада ТР Язучылар берлеге рәисенең оештыру эшләре буенча урынбасары музыкант һәм шагыйрь Ильяс Фәрхуллин, поэзия остаханәсе җитәкчесе Рифат Сәлах, ТР керәшеннәр оешмасының Әлмәт бүлеге җитәкчесе Валентина Горбунова, шагыйрәләр Гөлзада Бәйрамова, Луиза Янсуар, Людмила Аланлы һ.б. катнашты.
Я.Е. Емельянов исемендәге мәдәни үзәк директоры Людмила Белоусова үз чыгышында Зинаида Захарованың иҗатын югары бәяләп, аңа яңадан-яңа иҗат уңышлары теләде. «Без бит туган телне сакларга кирәк дибез. Зинаида Кирилловна илебезгә, мәдәниятебезгә, телебезгә хезмәт итә. Ул продуктив язучы, аның китаплары даими басылып тора»,-дип ассызлыклады ул.
Луиза Янсуар да Зинаида Кирилловнага кагылышлы матур хәтирәләрен барлады. «Балалык рухы сезне гомерегез буе йөртсен, иң кыен, иң авыр вакытларда да саклап калсын», – диде ул үз чыгышында.
Гөлзада Бәйрамова язучының татар халкының телен, милләтенең гореф-гадәтләрен зурлавын билгеләп үтте.
Ильяс Фәрхуллин ТР Язучылар берлеге исеменнән Зинаида Захаровага татар әдәбиятын, сәнгатен үстерүгә юнәлдерелгән күркәм һәм киң кырлы иҗатын югары бәяләп, Рәхмәт хаты тапшырды.
Кичә шигырьләр, җырлар белән үрелеп барды. Каләмдәшебез Людмила Аланлы З.Захарованың шигырьләренә язылган җырларын башкарды. Шулай ук «Кәләем» ансамбле дә бу көнгә ямь өстәп, чыгышы белән сөендерде.
15 майда, Әлмәтнең Автор җыры клубында «Җиңүчеләр» («Лица Победы») әдәби бәйгесенә нәтиҗә ясауга багышланган бүләкләү тантанасы узды.
Һөнәрмәндләр арасында беренче урынны Татарстанның халык язучысы Фоат Садриев (татарча очерклар номинациясе) һәм танылган журналист Әнвәр Маликов (русча очерклар) яулап алды. Дөрес, алар икесе дә объектив сәбәпләр аркасында чарада катнаша алмадылар.
Исегезгә төшереп узабыз, конкурс «Татнефть» компаниясе (Хәйрия фондының «Рухият» программасы, җитәкчесе — Флюра Шайхутдинова) тарафыннан Татарстан Язучылар берлеге катнашында үткәрелде һәм Җиңүнең 80 еллыгына багышланды. Ул тарихи хәтерне саклауга, илнең азатлыгы һәм бәйсезлеге өчен көрәшкән нефтьче ветераннарның, тыл хезмәтчәннәренең һәм сугыш чоры балаларының батырлыкларын, Бөек Җиңүгә керткән өлешләрен мәңгеләштерүгә юнәлдерелгән.
Шушы ук тантанада «Татнефть» тарафыннан мәктәп укучылары арасында уздырылган «Тарихка яшьләр карашы» конкурсына да нәтиҗә ясалды. Җиңүчеләргә бүләкләрне «Татнефть» хәйрия фонды директоры Эльмира Газизова, «Татнефть» хәйрия фондының сәләтле балаларга булышлык итү программасы җитәкчесе Дмитрий Несмин, ТР Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге җитәкчесе Равил Сабыр, Татарстан китап нәшриятының бүлек мөдире Галимҗан Гыйльманов, ТР Журналистлар берлегенең Әлмәт бүлеге җитәкчесе Наилә Әл-Әйюби тапшырдылар.
Ике бәйгегә җәмгысы 130га якын әсәр кабул ителгән. Бу Татарстанның көньяк-көнчыгыш районнарында яшәүче халыкның югары иҗади һәм әдәби потенциалы булу турында сөйли, диделәр оештыручылар. Кайбер һәвәскәрләр язган очеклар һөнәрмәндләр әсәрләренә караганда да шәбрәк, җанны тетрәтә торган, ирексездән күз яшьләрен бәреп чыгара торган килеп чыккан, дип шаккатылар жюри әгъзалары.
«Җиңүчеләр» («Лица Победы») әдәби бәйгесе нәтиҗәләре
Язучылар берлеге һәм Журналистлар берлеге әгъзалары (татарча очерклар):
1 урын: Фоат Садриев (Мөслим).
2 урын: Илүсә Нәбиуллина (Әлмәт); Минзифа Әхмәтшина (Әлмәт).
3 урын: Фәрит Вәгыйзов (Түбән Кама); Рәмзия Габделхакова (Әлмәт).
Дипломантлар:
Рәфкать Шаһиев (Әлмәт).
Рәзимә Кашапова (Зәй).
Резедә Шәрипова (Азнакай).
Фәйрүзә Исмәгыйлева (Азнакай).
Язучылар берлеге һәм Журналистлар берлеге әгъзалары (русча очерклар):
1 урын: Әнвәр Маликов (Әлмәт).
2 урын: Айсылу Габбасова (Лениногорск).
3 урын: Марат Морев (Бөгелмә).
Дипломантлар:
Лира Ибраһимова (Алабуга).
Лилия Фәрхетдинова (Әлмәт).
Һәвәскәр авторлар (татарча очерклар):
1 урын: Гүзәлия Гибадуллина (Түбән Кама).
2 урын: Әнисә Мөбәрәкшина (Мөслим); Зөлфия Сираиева (Әлмәт районы Колшәрип авылы).
3 урын: Рәмзия Җиһаншина (Зәй районы Югары Пәнәче авылы); Сәлимә Мәхмүтова (Түбән Кама районы Кызыл Чапчак авылы); Исламия Галимова (Лениногорск).
Дипломантлар:
Айгөл Гәрәева (Түбән Кама).
Роза Сабирова (Нурлат).
Розалия Мостафина (Лениногорск).
Роза Шәмгунова (Сарман районы Сарайлы авылы).
Альбина Нургалиева (Әлмәт).
Дамира Гыйләҗева (Мөслим районы Тойгелде авылы).
Һәвәскәр авторлар (русча очерклар):
1 урын: Евгений Пахомов (Түбән Кама).
2 урын: Инсаф Низамиев (Әлмәт); Наил Батршин (Әлмәт).
3 урын: Виолетта Быкова (Казан); Денис Детистов (Әлмәт).
Дипломантлар:
Нина Хвалеева (Азнакай районы Актүбә посёлогы).
Светлана Нягашкина (Нурлат районы Андреевка авылы).
Алсу Макарова (Әлмәт).
14 майда «Әлмәт» иҗтимагый үзәгендә Гариф Ахуновның 100 еллыгы, «Татнефть»нең 75 еллыгы уңаеннан «Хәзинә» романы буенча төшерелгән «Клад» фильмын күмәк карау узды.
Катнашучылар арасында язучылар, «Кызыл каурыйлар» әдәби иҗат берләшмәсе вәкилләре, китапханәчеләр, мәктәп укучылары, студентлар, ветераннар һ.б. бар иде.
«Бу фильм бөтен Советлар Союзы киңлекләрендә уңышка ирешә, аның әһәмиятен бәяләп бетереп булмый, бигрәк тә безнең өчен, көньяк-көнчыгыш, бөтен Татарстан нефтьчеләре өчен. Нәкъ менә шушы фильм Советлар иленең иминлеге нинди авыр хезмәт белән бирелгәнен күрсәтте. Татарстанда чыгарылган нефть хисабына Бөек Ватан сугышыннан соң СССРның икътисады торгызылды», — дип билгеләп үтте Ренат Мамин — «Татнефть» генераль директорының социаль үсеш буенча урынбасары.
ТР Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге җитәкчесе Равил Сабыр исә Гариф Ахунов турындагы җылы истәлекләре белән уртаклашты. Шулай ук «Татнефть» компаниясенең үсеп килүче буынны тәрбияләүдә бәяләп бетергесез роле турында да әйтеп узды. «Татнефтьнең үз тарихын саклаудан, популярлаштырудан һәм өлкән буынга хөрмәт белән каравыннан тыш, яшьләрдә хезмәт батырлыгына, тарихка карата хөрмәт хисе тәрбияләве һичшиксез иң югары бәягә лаек», — диде ул.
Шунысын да искәртик, бүгенге чара Гариф Ахуновның 100 еллыгына багышланган күпсанлы мероприятиеләрнең берсе генә. 12 майда Лениногорскиның мәдәният үзәгендә шулай ук «Клад» фильмын күмәк карау оештырылган иде. Чарада мәктәп укучылары, ветераннар, китапханәчеләр, язучылар, «Чишмә» иҗади берләшмәсе вәкилләре алдында Лениногорски башкарма комитеты җитәкчесе Марат Гирфанов, «Лениногорскнефть» начальнигы Михаил Лыков, ТР Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге җитәкчесе Равил Сабыр чыгыш ясадылар.
Сентябрь аенда Әлмәттә юбилярга багышланган әдәби укулар, конференцияләр уздыру планлаштырылган, язучы белән бәйле истәлекле урыннар буенча экскурсияләр оештыру да көтелә. Моннан тыш, ноябрь аенда Казанда һәм Әлмәттә Гариф Ахуновның 100 еллыгына багышланган юбилей кичәләре уздырылачак.
Исегезгә төшерәбез, Гариф Ахунов (Гарифҗан Ахунҗан улы Ахунов, 1925-2000) — татар язучысы, драматург, публицист һәм күренекле җәмәгать эшлеклесе, Г.Тукай исемендәге дәүләт премиясе лауреаты. 1963 елның мартында Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге рәсми рәвештә теркәлгәннән соң, аның беренче җитәкчесе була (1963-1965 һәм 1967-1968). Нефть төбәгендә яшәүче язучыларны иҗади коллективка җәлеп итә, яңа яшь әдәби көчләрне эзләп таба һәм аларга үсәргә булыша.
1963 елда «Хәзинә» романы дөнья күрә. Бу китап 17 мәртәбә басылган, гомуми тиражы 6 млн экземплярдан артып китә. 1975 елда Свердловск киностудиясендә шул исемдәге нәфис фильм эшләнә. 1983 елда, «Кояшның да үз оясы була» дип исемләнгән инсценировка рәвешендә К.Тинчурин исемендәге Татар дәүләт драма һәм комедия театры сәхнәсендә куела.
«Хәзинә» фильмы белән бәйле кызыклы фактлар:
13 нче май көнне Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы, шагыйрь Айрат Шәйхетдиновның иҗат кичәсе узды.
Якты күңелле шагыйрьне зурлап килүче Чаллы язучылары, Чаллы язучылар бүлеге каршында эшләп килүче “Ләйсән” әдәби – иҗат берләшмәсе әгъзалары, әдәбият сөючеләр, иҗатташ дуслары, каләмдәшләре, Минзәләдән һәм туган авылыннан якташлары котладылар.
Татарстан Язучылар берлеге рәисе урынбасары – Чаллы язучылар бүлеге җитәкчесе, язучы Факил Сафин киләчәктә дә иҗат уңышлары теләп, Рәхмәт хатлары, бүләкләр тапшырды.
Түбән Камадан килгән «Кама таңнары» әдәби берләшмәсе әгъзалары шагыйрьнең иҗатын үз юлын тапкан челтер чишмәнең талгын агышы белән чагыштырдылар, иҗат уңышлары теләделәр.
Каләмдәшләре Айрат Шәйхетдиновка хас асыл сыйфатларны, иҗатына хас хисләр муллыгын, табигыйлекне атап үттеләр, матур теләкләрен шигъри юллар белән дә, җырлар аша да җиткерделәр.
Әдәби – музыкаль чара шагыйрь сүзләренә иҗат ителгән, Чаллының танылган җырчылары һәм иҗатташ дуслары башкаруында җырлар, шигъри театраль күренешләр белән үрелеп барды.
Аяз Гыйләҗев исемендәге татар дәүләт драма театры артисты Гөлфия Фәйзрахманова, шагыйрьнең үзенә язган хатларын укып, аның күңел дөньясына күз салды.
103 нче “Тургай” балалар бакчасы тәрбиячеләре Айгөл Валиева, Зөлфия Ахметзянова, Рамилә Фәтхетдиноваларның А,Шәйхетдинов шигырьләреннән күрсәтелгән театраль күренеш, кичәне җанландырып, алкышларга күмелде.
Танылган шагыйрә Лилия Гыйбадуллинаның үзенең шигырьләрен укыгандагы аһәңе, сихри мөхит уятып, күңелләргә иңде.
Шәһәрнең популяр җырчылары – Илсөяр Зарипова, Дания Сибгатуллина, Фәнилә Салихова. автор – башкаручылар Зөлфия Җиһан, Фәридә Сәхабиева, Валерий Манкушев башкарган җырлар да кичәгә үзгә ямь өстәде.
Җылы атмосферада узган кичә күңелләрне әйтеп бетерә алмаслык моңга салды.
Татарстанның халык рәссамы Мәдьяр Шәрипов бүләк иткән картинаны, Айрат Шәйхетдинов кичәнең истәлек – хәтирәсе итеп саклар. Хәтирә мәңгелек бит ул…
Күренекле татар язучысы Вакыйф Нуруллинга 90 яшь тулды. Татарстан Язучылар берлегендә әдип белән очрашу узды. Мәҗлескә өлкән язучылар чакырылган иде, алар үзара истәлекләр белән уртаклашты, татар әдәбиятының хәзерге хәле һәм киләчәге хакында сөйләштеләр, аксакал язучыга саулык-сәламәтлек һәм иҗатында яңа уңышлар теләделәр. Вакыйф ага яңа язылган хатирәләреннән өзекләр укыды.
Ренат Харис исемендәге «Киләчәге бар милләт без, шәхесләргә бай милләт без» XII республикакүләм фәнни-гамәли конференция Буа шәһәренең академик Р.З.Сәгъдиев исемендәге гомуми урта белем бирү мәктәбендә узды.
Бу зур чарада Татарстанның халык шагыйре Ренат Харис, Татарстанның халык язучысы Рабит Батулла, язучылар Рифә Рахман, Гөлзадә Бәйрәмова, Буа якташлык җәмгыяте президенты Ирек Закиров, конференциягә һәм музейга нигез салучы мөгаллимә-шагыйрә Гөлнур Айзат катнашты.
Чарада катнашучылар Р.Харис исемендәге “Сәнгатьне күрү” музеенда булдылар, аның иҗатына багышланган “Р.Харис һәм Бөек Җиңү” дигән мастер-класста катнаштылар.
Конференциядә төрле юнәлешләрдә республика районнарыннан килгән укучылар көч сынашты. Төрле секцияләрдә уңышлы чыгыш ясаган укучыларга ТР Язучылар берлегенең җиңүче һәм лауреат дипломнары, Буа районының иң сәләтле укучыларына Ренат Харис исемендәге премияләр тапшырылды.
23-24 апрель көннәрендә Кыргызстан башкаласы Бишкек шәһәрендә Халыкара китап ярминкәсе узды. Бу зур чарада Татарстаннан шагыйрә, прозаик, драматург Илсөяр Иксанова, “Казан” журналы баш мөхәррире Альбина Әпсәләмова катнашты. Илсөяр Иксанова Татарстан Язучылар берлегенең Әдәби тәрҗемә үзәге әзерләп чыгарган китаплар белән таныштырды. Ярминкәдән соң алар Кыргызстан Язучылар берлегендә кыргыз язучылары һәм киң җәмәгатьчелек белән очрашты.
Г.Кариев исемендәге яшьләр театрында ТР Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдулла Н.И. Лобачевский исемендәге академик лицей укучылары белән очрашты һәм Бөек Ватан сугышында катнашкан татар язучыларының гомер юлы, иҗаты турында сөйләде.
Татарстан Язучылар берлеге мәрхүмәнең туганнарының, якыннарының тирән кайгысын уртаклаша. Каләмдәшебезнең урыны җәннәттә булсын.
Бөек татар шагыйре Габдулла Тукайның тууына 139 ел тулу уңаеннан Чаллыда шигърият бәйрәме узды. Шигъри митингта Чаллы язучылары, балалар бакчаларында тәрбияләнүче балалар, укучылар, укытучылар, сәнгать әһелләре, җәмагатьчелек, әдәбият сөючеләр катнашты.
26 апрельдә Казанда Габдулла Тукайның туган көне һәм Туган тел көненә багышланган тантаналы кичәдә Татарстан Республикасының Габдулла Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреатлары игълан ителде. Лауреатларга премияне Татарстан Рәисе Рөстәм Миңнеханов тапшырды.
Татарстан Рәисе Указы белән 2025 елда дәүләт премиясенә лаек булды:
— язучы Рәниф Шәрипов («Җомга», «Бөртек бөртек яктылык» һ.б. китаплары өчен);
— драматург Мансур Гыйләҗев («Словарь любви» җыентыгы, «Баскетболист», «Игезәк» һ.б. әсәрләре өчен);
— «Иакинф» балеты куелышы өчен Айрат Кашаев, Александр Полубенцев, Илнур Гайфуллиннан торган авторлык коллективы;
— фотограф Рифхәт Якупов (Татарстанда фотосәнгатьне үстергән, «Сабантуй» фотоальбомы өчен).
Бүген, 26нчы апрель көнне, татар җәмәгатьчелеге Габдулла Тукайның туган көнен һәм Туган тел көнен билгеләп үтә. Шул уңайдан, Габдулла Тукай скверындагы Тукай һәйкәленә чәчәкләр салынды.
Чара Татарстан Республикасы Рәисе Рөстәм Миңнеханов катнашында узды.
Шулай ук, чәчәк салу тантанасында Татарстан Республикасының беренче президенты, сәясәтче, дәүләт эшлеклесе Минтимер Шәймиев, Татарстан Республикасы Дәүләт Советы Рәисе Фәрит Мөхәммәтшин, Татарстан Республикасы Дәүләт Советы депутаты, Бөтендөнья татар конгрессы Милли Шура рәисенең беренче урынбасары — Бөтендөнья татар конгрессы Башкарма комитеты җитәкчесе Данис Шакиров, Казан шәһәре мэры Илсур Метшин, Татарстан Республикасы мәдәният министры Ирада Әюпова, Татарстан Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдулла, Филология һәм мәдәниятара багланышлар институты директоры Рәдиф Җамалетдинов һәм башка дәүләт эшлеклеләре, артистлар, язучылар, Габдулла Тукай премиясе ияләре, фән, мәгариф һәм мәдәният учреждениеләре вәкилләре катнашты.
Язучылар Опера һәм балет театры янында урнашкан Тукай һәйкәленә чәчәкләр салды. Быел биредә Шигырь бәйрәме булмаячак. Шулай да һәйкәл янына алтмышлап кеше жыелган иде.
«Быел шигырь бәйрәме яңа урында булса да, без бу урынны ташламыйбыз», – диде Татарстан Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдулла һәм Тукай шигырен укыды.
Бөтендөнья татар конгрессы Башкарма комитеты җитәкчесе Данис Шакиров регионнарда да Тукай һәйкәле янында шигъри чалалар булуын әйтте.
Шагыйрьләр Мөхәммәт Мирза, Рүзәл Мөхәммәтшин, Фәнил Гыйләҗев, Наил Касыймов шигырьләрен укыды.
tatar-inform.tatar/news/Рузилә Мөхәммәтова
Республикабызда Шигьрият көннәре төрле яссылыкта билгеләп үтелә.
Балаларга туган телебезнең, китапның кадерен, аларның кеше тормышындагы әһәмиятен тагын да ныграк төшендерү өчен, Арча районы Шушмабаш авылы мәдәният һәм мәгариф хезмәткәрләре дә шул уңайдан якташ шагыйрә Сания Әхмәтҗанова белән очрашу уздырдылар.
“Тезим әле Шигырь-гәрәбәмне” дип исемләнгән Шигырь кичәсен китапханәче Чулпан Зарипова, мәдәният йорты директоры Динар Бариев, сәнгать җитәкчесе Эльвира Бариева бергәләп оештырды.
Кичәгә шигърият сөюче һәм үзләре дә шигырьләр иҗат итүче мөхтәрәм кунаклар: Казанда яшәүче Шушмабаш егете Зөфәр Бохаров, авылдашлар Кәүсәрия, Гөлсинә, Әлфия апалар да чакырылган иде.
Кичәдә балалар укуында Сания Әхмәтҗанованың шигырьләре, өлкәннәр башкаруында популяр җырлары яңгырады, укучылар шагыйрә апалары белән якыннан да аралашты. Очрашу һәркемдә бик җылы тәэсир калдырды.
Апрель — бөек шагыйрь Габдулла Тукайны искә алу, аның иҗатын барлау ае. Ул 27 ел гына яшәп калса да, үзеннән соң бәяләп бетергесез иҗади мирас калдырган: 400дән артык шигырь, 9 поэма, 350 хикәя, очерк һәм истәлекләр иҗат иткән. Тукай хезмәтләре дөньяның 50дән артык теленә тәрҗемә ителгән. Бүген дә аның әсәрләре укыла, ятлана, җырлана.
Әлмәттә бөек татар шагыйре Габдулла Тукайның тууына 139 ел тулу һәм Туган тел көне уңаеннан тантаналы чаралар узды. Бәйрәм Ленин урамында урнашкан велосипедлы Тукай скульптурасы янында башланды. Анда балалар бакчаларында тәрбияләнүчеләр һәм укучылар шигырьләр укыдылар. Яшь буынның чыгышларын тыңларга Әлмәт язучылары да килгән иде.
Соңнан Туган тел көне Тукай проспектында дәвам итте. Яңгырлы көн булуга карамастан, шәһәрнең иҗат интеллигенциясе, шигърият сөючеләр шагыйрьне искә алырга аның һәйкәле янында җыелды. Рәсми өлеш алдыннан мәктәп укучылары Тукай шигырьләрен яттан сөйләп сөендерделәр. Тантананы Әлмәт районы башлыгы урынбасары Роза Әфләтунова ачты. Ул үзенең чыгышында мондый чараларның зур әһәмиятен билгеләп үтте.
«Үзенең телен хөрмәт иткән, яраткан һәм аның белән горурланган һәрбер татар кешесе өчен бүген бик зур бәйрәм», — диде үз чыгышын Бөтендөнья татар когрессының Әлмәт бүлеге җитәкчесе Ландыш Зарипова. Ул туган телгә мәхәббәт тәрбияләгән өчен мәгариф идарәсендә, мәдәният йортларында һәм балалар бакчаларында эшләүчеләргә рәхмәтен белдерде.
«Тукай — ул татарның улы, Тукай — ул татарның язмышы, Тукай – ул татарның үткәне, бүгенгесе һәм киләчәге. Дөньяда татарны беренче чиратта, Тукайлы халык булган өчен беләләр», — дип билгеләп үтте ТР Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге җитәкчесе Равил Сабыр.
Бәйрәм Рафаил Төхфәтуллин исемендәге премия ияләрен бүләкләү белән дәвам итте. «Әдәбият» номинациясендә премия Рәмзия Габделхаковага тапшырылды.
Әлмәт татар дәүләт драма театры артистларының чыгышы һәм Риза Фәхреддин исемендәге 1 нче гимназия укучыларының «Шәкертләр биюе» берсен дә битараф калдырмады. Бәйрәм бөек Тукайның «Туган тел» җырын күмәк башкару белән тәмамланды. Рәсми өлеш төгәлләнгәннән соң ачык микрофон эшләде, теләгән кешеләр үз шигырьләрен укыдылар.
Резедә Шәмсуллина. Автор фотолары
25 апрельдә, Әлмәттә Габдулла Тукайның тууына 139 ел тулу уңаеннан уздырылган Шигырь бәйрәмендә күренекле язучы Рафаил Төхфәтуллин исемендәге премияләр тапшырылды.
⠀
«Әдәбият» номинациясендә җиңүче дип каләмдәшебез, ТР Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге әгъзасы Рәмзия Габделхакова танылды! Чын күңелдән котлыйбыз! Бу аның беренче бүләге генә түгел. Р. Габделхакова — Ш. Бикчурин (1998), Утыз Имәни (2015), С. Сөләймәнова (2019), Фатих Хөсни (2025) исемендәге премияләр лауреаты. Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре (2015).
⠀
«Сәнгать» номинациясендә Әлмәт татар дәүләт драма театры артисты Фаил Сафиуллин һәм «Мириданс» халык бию ансамбленең сәнгать җитәкчесе Илнур Әһлиуллин лауреатлар дип игълан ителде.
«Журналистика» номинациясендә Әлмәт районы башлыгы урынбасары Роза Әфләтунова кулыннан бүләкне Рәмилә Хәмидуллина алды.
⠀
Иң күп бүләкләнүчеләр — «Иҗтимагый һәм мәгърифәтчелек эшчәнлеге өчен» номинациясендә. Премияләр Р. Нәгыймов исм. балалар сәнгать мәктәбе һәм Р. Фәхретдин исм. 1нче гимназия коллективларына, «ТаграС-ТрансСервис»ның әйдәп баручы инженеры Наил Вилдановка, шулай ук ветераннар хәрәкәте активисты Валентина Сабуровга тапшырылды.
КФУның Филология һәм мәдәниятара багланышлар институтында Бөтенроссия “Илһам” яшь язучылар бәйгесе җиңүчеләрен бүләкләү тантанасы булып үтте.
Җир яшәрмәс, гөл ачылмас – төшми яңгыр тамчысы;
Кайдан алсын шигъре шагыйрь, булмаса илһамчысы, – дип язган бөек Габдулла Тукай.
24 апрель көнне, Казан федераль университетының Филология һәм мәдәниятара багланышлар институтында “Илһам” – яшь язучылар бәйгесенең тантаналы йомгаклау чарасына нәкъ менә тормыштан “илһам” алып яшәүче укучылар җыелган иде.
Быелгы конкурс та бик югары активлык белән үтте – беренче турда барлыгы 680 әдәби әсәр кабул ителде, алар арасыннан икенче этапка 300 укучының эше сайланды. Йомгаклау тантанасына исә, поэзия, проза, драматургия һәм журналистика номинацияләрендә (5-7, 8-9, 10-11 нче сыйныфларга бүлеп) иң уңышлы 44 эш сайлап алынды.
Конкурста республикабызның төрле почмакларыннан – Яңа Чишмә, Балык Бистәсе, Арча, Саба, Азнакай, Әгерҗе, Буа, Яр Чаллы, Балтач, Актаныш кебек районнардан, шулай ук, Башкортстан, Чувашия, Оренбург, Ульяновск, Пермь, Саратов, Киров өлкәләреннән килгән яшь каләм ияләре үзләренең шигырьләре, проза һәм публицистик әсәрләре белән катнашты.
Бүләкләү тантанасын Филология һәм мәдәниятара багланышлар институты директоры Рәдиф Рифкать улы Җамалетдинов ачып җибәрде. Ул бәйгенең әһәмиятен һәм татар әдәбиятында бу бәйгенең яңа талантлар ачудагы әһәмиятен ассызыклады.
Җиңүчеләрне шулай ук, Габдулла Тукай исемендәге Милли мәдәният һәм мәгариф югары мәктәбе деканы Рамил Хәмитович Мирзаһитов, Мәгариф һәм фән министрлыгының милли мәгариф идарәсе җитәкчесе Алсу Самигулла кызы Шарипова, Татарстанның Дәүләт советы депутаты, Татарстан язучылар берлеге рәисе, шагыйрь Ркаил Зәйдулла, “Илһам” бәйгесенең жюри рәисе, филология фәннәре докторы, татар әдәбияты кафедрасы профессоры Ләйлә Ихсан кызы Минһаҗева, филология фәннәре докторы, татар әдәбияты кафедрасы мөдире, профессор Флера Сәгыйть кызы Сәйфуллина, Бөтендөнья татар конгрессы Башкарма комитеты җитәкчесе урынбасары Ирек Илдус улы Шәрипов һ.б. котлады.
680 укучыларның иҗат эшләрен бәяләп, мастер-класслар аша да аларга әдәбият дөньясына юл ачучылар исә, татар әдәбияты кафедрасы укытучылары һәм татар әдәбияты тарихында ул урыннарын булдырган – Данил Салихов, Галимҗан Гыйльманов, Рәдиф Сәгъди, Рәмис Әймәт, Марат Закир, Рифат Сәлах, Халисә Ширмән кебер танылган язучылар, шагыйрьләр, драматурглардан торган мәртәбәле жюри иде. Алар яшь авторларның һәрберсенә киңәшләр биреп, чыннан да, “яңа” әдәби дөньяга юл ачтылар.
Чара ахырында бөтен катнашучылар бертавыштан “Туган тел” җырын җырлап, бөек шагыйребезнең рухын кадерләде. Әлеге чарада катнашучылар, әйтерсең лә, “Тыныч йокла бөек Тукаебыз, синең эшеңне дәвам итүчеләр бар әле!”, – дип әйтәләр сыман иде…
“Илһам” бәйгесе, чыннан да, татар телендә иҗат итүче яшьләр өчен мөһим бәйге! Алга таба аларның каләмнәрен нәкъ менә безнең институт кысаларында чарларга насыйп булсын!
Татарстан Язучылар берлегенең Тукай клубында «Язучы» нәшриятында дөнья күргән «Татар халык әкиятләре» китабы тәкъдим ителде.
23 апрельдә ТР Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге, «Кызыл каурыйлар» әдәби иҗат берләшмәсе вәкилләре бакыйлыкка күчкән каләмдәшләр каберләренә зиярәт кылдылар. Саҗидә Сөләймәнова, Әдип Маликов, Гамил Афзал, Нәфисә Афзалова, Үзбәк Саттаров, Юныс Әминов, Альберт Хәсәнов — барысының да каберләре чистартылган, чүп-чардан арындырылган булуын, туган-тумачаларының, балаларының язучыларыбызны онытмавын күреп шатландылар, каләмдәшләребез рухына дога кылдылар.
20 нче апрель көнне “Авылым гүзәллеге” проекты авторы Раил Мәүлет улы Гатауллин җитәкчелегендә, Лаеш һәм Әлки районнары авылларында, әлеге проектның җиңүче финалистларын тәбрикләү булды. Әлеге тәрбияви чарада Татарстан язучылар берлегеннән Галия Гайнетдинова, Рәхимә Арсланова, Илмира Гыймаева, журналист Динара Әхмәт тә катнашты. Кунаклар авылларның тарихи урыннарында, китапханә, мәчет, мәктәпләр, музей, чишмәләрдә, мәдәният йортларында булдылар. Ачык күңелле, тырыш, кунакчыл авыл халкына үзләренең теләкләрен һәм рәхмәтләрен җиткереп, шигырьләрен укыдылар, китапларын бүләк иттеләр. Авыл халкы белән аралашу, аларның ихласлыгын, кунакчыллыгын, тырышлыкларын, талантларын, уңганлыкларын күрү, авыллары өчен җан атып яшәүләренә соклану, горурлану хисләре белән, иҗатлары өчен илһам алып кайттылар шагыйрәләребез.
Бөек Җиңүнең 80 еллыгын каршылаган бу көннәрдә Әлмәттә студентларга фронтовик язучыларның тормыш юлы, каһарманлыгы һәм иҗаты турында сөйли торган кызыклы чара узды. 22 апрельдә, Рафаил Төхфәтуллин исм. 8нче балалар китапханәсенә Казан инновацион университеты көллиятенең Әлмәт филиалының беренче курс студентлары кунакка килде. Алар арасында булачак финансистлар, балалар бакчалары тәрбиячеләре, башлангыч сыйныфлар укытучылары бар иде.
Очрашуны ачып җибәреп ТР Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге җитәкчесе Равил Сабыр чыгыш ясады. Ул китап укуның ни өчен кызыклы һәм файдалы шөгыль булуы, туган ягыңның күренекле кешеләренең тормыш юлын, иҗатын, каһарманлыкларын белүнең әһәмияте турында сөйләде. Шулай ук 25 апрельдә узачак Г.Тукайның 139 еллыгына багышланган Шигырь бәйрәмендә Рафаил Төхфәтуллин исм. премия лауреатларын (дүрт номинациядә) бүләкләү каралганын хәбәр итте.
Рөстәм Төхфәтуллин студентларга әтисе Рафаил һәм аның дуслары, фронтовик язучылар Әдип Маликов, Хисам Камал, Мәхмүт Хөсәен һәм Нәфик Яһудиннарның тормыш юлы һәм иҗаты турында кызыклы формада сөйләп бирде, китапханәдә урнашкан әтисенең музей бүлмәсендә Г. Тукай күргән Коръән китабын, әтисенең язу машинкасын, патефонын күрсәтте, биредә саклана торган иске фотоаппарат һәм кино төшерү аппаратының эшләү принципларын аңлатты. Ул сүзен тәмамлагач, студентлар таралышырга ашыкмады, Рөстәм Төхфәтуллинга күпсанлы сораулар яудырдылар. Хушлашканда яшьләр: «Тарихны саклаган өчен рәхмәт сезгә!» — дип киттеләр.
Шунысын да искәртик, биредә мондый очрашулар Рөстәм Төхфәтуллин инициативасы белән, шулай ук китапханә хезмәткәрләре, көллиятнең туган тел укытучысы Риана Саидова тырышлыгы белән 2019 елдан бирле, ягъни алты ел инде оештырылып килә.
Тукай муниципаль районы Күзкәй авылы мәдәният йортында шагыйрь, журналист Фәннүр Сафин исемендәге шигырь бәйрәме узды. Бәйрәмдә Татарстан Язучылар берлеге рәисе урынбасары – Чаллы язучылар бүлеге җитәкчесе, язучы Факил Сафин, язучылар – Әлфия Ситдыйкова, Лилия Гыйбадуллина, Зимфира Исламова катнаштылар. Алда узган шигырь бәйгесенә йомгак ясалды, җиңүчеләр бүләкләнде.
21 апрельдә ТР Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге җитәкчесе Равил Сабыр Әлмәт районы Яңа Нәдер авылында Клара Булатованың өендә булып өлкән язучының хәлләрен белешеп кайтты. Авырса да, әллә ни хәле булмаса да, Клара апа, аңа алып килгән букетны күргәч: «Рәхмәт! Матур чәчәкләрне яратам», — диде.
Әлмәт бүлеге җаваплы сәркатибе бер ай элек 89 яшен тутырган шагыйрәгә ТР Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдулладан кайнар сәлам җиткерде һәм иҗади оешма исеменнән акчалата матди ярдәм тапшырды.
Клара Булатова — 1970 елдан СССР Язучылар берлеге әгъзасы, Габдулла Тукай исм. дәүләт премиясе лауреаты, Татарстанның халык шагыйре, ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре, Р. Төхфәтуллин һәм С. Сөләйманова исм. әдәби бүләкләр иясе. Әлмәт һәм Сарман районының Почетлы гражданины.
Буа районы Яңа Чәчкап төп гомуми белем бирү мәктәбендә шагыйрь Әхмәт Рәшит исемендәге «Кояшлы ил» IX республикакүләм фәнни-гамәли конференция булып үтте. Әлеге чарада жюри сыйфатында язучылар һәм шагыйрьләр Рәдиф Гаташ, Галимҗан Гыйльманов, Ленар Шәех, Хәбир Ибраһим, Дания Нәгыйм, Рифат Сәлах катнашты.
17 апрельдә ТР Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге җитәкчесе Равил Сабыр Азнакайда «Гөлстан» әдәби берләшмәсе эшчәнлеге белән танышты. Алты дистә елдан артык тарихы булган бу иҗат оешмасы 30га якын каләм тибрәтүчене туплап тота. 2024 елда берләшмә әгъзалары 12 китап чыгарган. Менә бу атнакичтә дә районның үзәк китапханәсендә Халидә Галимованың «Гомер юлы — су юлы» исемле җыентыгын укучыларга тәкъдим итүгә багышланган кичә узды.
Авторны бу шатлыклы вакыйга белән район мәдәният идарәсе җитәкчесе Гөлсинә Хафизова, Равил Сабыр, «Маяк» гәҗите редакторы Фәрхәд Шәйхулов, китапханәнең методик үзәк җитәкчесе Зөлфия Саттарова, Мәнәвез авылы җирлеге башлыгы Назиф Хасанов, «Гөлстан» берләшмәсе әһелләре, туганнары, балалары, дуслары котлады. Мәдәният йорты һәм мәдәни үзәк хезмәткәрләре «Террористлар көткәндә» исемле юмореска нигезендә куелган театраль этюд уйнап күрсәттеләр.
«Гомер юлы — су юлы» җыентыгы өч бүлектән тора: юморескалар, гыйбрәтле дә, мавыктыргыч та проза әсәрләре һәм шигырьләр. Басманы нәшер итүдә Халидә Галимованың иҗатына гашыйк укучысы, эшмәкәр Әлфинур Дәүләтшина зур ярдәм күрсәткән. Ә китапны сатудан кергән акчаны автор туган ягында, Мөслим районы Иске Чакмак авылында, төзелә торган мәчеткә тапшырып бара.
«Соңгы елларда язу — ул минем яшәү рәвешенә әйләнде, дисәң дә була инде. Язмыйча тора алмыйм, түзә алмыйм. Халыкка әйтәсе сүзләрем фикерләрем бар, ничек аларны үзеңнең күңелеңдә генә саклап ятмак кирәк?!» — диде Халидә Галимова.
Презентация тәмамланганнан соң чәй өстәле янында Равил Сабыр «Гөлстан» әдәби берләшмәсе әгъзалары белән аралашты. Ул Язучылар берлеге алдында торган максат-мәсьәләләр, яшь иҗатчыларны берлеккә җәлеп итү һ.б. кайбер темаларга ачыклык кертте. Азнакайлылар үз эшчәнлекләре турында сөйләделәр, уй-фикерләре белән уртаклаштылар, Язучылар берлегенә яңа әгъзалар кабул итү тәкъдимнәре белән чыктылар.
Шунысын да искәртеп узыйк, төрле елларда «Гөлстан»ның эшчәнлегендә Нур Әхмәдиев, Мөсәгыйт Хәбибуллин, Мәхмүт Хәсәнов, Марсель Галиев, Илдус Гыйләҗев, Әнәс Исхаков, Рөстәм Зәкуанов һ.б. күренекле әдипләр катнашкан. Бүген иҗат оешмасын Гөлчәчәк Садретдинова-Хаҗиева җитәкли.
Әлмәт язучылары, «Кызыл каурый» әдәби иҗат берләшмәсе әгъзалары 17 апрельдә нефть башкаласының үзәк мәчетендә узган Ризаэддин Фәхреддиннең «Асар» («Эзләр») китабы буенча укучылар конференциясендә катнашты. Аны галим исемендәге музей директоры, филология фәннәре кандидаты Диләрә Гыймранова алып барды.
Бу форум — «Татнефть» Хәйрия фондының «Риза казый мирасы» мәдәни-мәгърифәт проектын тормышка ашыру программасы нигезендә үткәрелгән чираттагы мероприятиесе. Моңа кадәр «Р.Фәхреддин: кәгазь өстендә калган исем — бетмәс гомер», «Мәшһүр хатыннар», «Нәсыйхәт», «Җәвамигуль кәлим шәрехе» китапларына багышланган чаралар узган иде.
Р. Фәхреддин укуларында Татарстан язучылар берлеге әгъзасы, филология фәннәре докторы, ТР атказанган укытучысы Әнвәр Шәрипов, ТР Көнчыгыш төбәге казые, Әлмәт имам-мөхтәсибе, Р.Фәхреддин исм. мәдрәсә директоры Исмәгыйль Сингатуллин, Казан Ислам институты гарәб теле һәм гуманитар фәннәр кафедрасы мөдире Айдар Карибуллин, филология фәннәре кандидаты Сирина Трофимова, тарихчы, журналист, Рафаэль Төхфәтуллин премиясе лауреаты Дамир Таҗиевлар чыгыш ясады.
Мәшһүр татар галиме, тарихчы, дин белгече, педагог, журналист, «Шура» журналы мөхәррире, Эчке Россия һәм Себер мөселманнарының Диния нәзарәте мөфтие Ризаэддин Фәхреддиннең саллы хезмәте дүрт томнан торган. 15 җөзъәдән (кисәк) торган беренче ике том революция шаукымына кадәр Оренбург каласында гарәп графикасында басылып чыккан, калган ике том басылырга өлгермичә калган. Чөнки 1911 елда Р. Фәхреддиннең йортына жандармерия тарафыннан тентү ясалып, шул вакытта басмага әзерләнгән кулъязмалар төяп Сарапулга озатыла.
Соңыннан галим фактографик материалларны кабат туплый, әмма революциядән соң аларны бастырырга насыйп булмый. «Беренче мәртәбәдә «Асар»ны зур теләк вә зәвык белән язган булсам, бу юлы инде үземнең сынган күңелемә вә янган йөрәгемә юаныч табу, хәсрәт ялкынына су бөркү өчен язам. Әвәлге мәртәбә тәртип каләмемне карага манчып язган булсам, бу дәфгасында инде күземнән аккан яшь тамчыларына манчып язам», — дип язып калдырган Р.Фәхреддин. Шулай да ул хезмәтнең тулысынча басылып чыгасына чын күңелдән ышана, бәлки киләчәктә әлеге хезмәтне дәвам иттерүчеләр дә табылыр, дигән өмет белән яши.
“Татнетны үстерү фонды”ның башкаручы директоры Раил Гатауллин, Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре, шагыйрә Рәсимә Гарифуллина белән берлектә “Авылым гүзәллеге” кысаларында узган марафонда җиңүчеләр һәм финалистлар белән очрашу, аларны бүләкләү өчен 3 көнлек сәфәргә чыктылар.
Беренче көнне Алексеевск районының Коры Көрнәле, Урта Тигәнәле, Чирмешән районының Әмир, Леногорск районының Сарабиккол һәм Яңа Иштирәк авылларында халык белән очраштылар, тарихи урыннарда булдылар. Дипломнар һәм истәлекле бүләкләр тапшырдылар. Икенче көнне сәфәр Баулы районы Исергәп авылында дәвам итте.
26 апрельдә Туган тел көнендә үткәреләсе бәйрәм чаралары программасы билгеле булды.
«Быел 26 апрельдә бөек татар шагыйре Г.Тукайның 139 еллыгына багышланган Туган тел көнен бәйрәм итү тагын да киңрәк дәрәҗәдә узачак», – дип хәбәр итә Татарстан Мәдәният министрлыгының матбугат үзәге.
Чаралар 9:30 да Муса Җәлил исемендәге опера һәм балет театры янәшәсендәге Г.Тукай һәйкәленә Татарстан Республикасы Язучылар берлеге вәкилләре, киң җәмәгатьчелек тарафыннан чәчәкләр салудан башлана. Аннары Татарстан Республикасы җитәкчелеге, Дәүләт һәм муниципаль хакимият органнары, иҗат берлекләре, Бөтендөнья татар конгрессы вәкилләре, әйдәп баручы мәдәният учреждениеләре, массакүләм мәгълүмат чаралары, балалар коллективлары, язучылар җәмгыяте катнашында Тукай скверында (Пушкин-Островский урамнары киселешендә) традицион шигъри чәчәк салу тантанасы узачак.
Исегезгә төшерәбез, мондый чара нәкъ менә шушы урында узган гасырның 50 нче еллары ахырыннан үткәрелә башлаган иде.
Туган тел көнен киң колачлы бәйрәм итү яңа Галиәсгар Камал исемендәге Татар дәүләт академия театры территориясендә (Х.Такташ ур., 74) планлаштырылган, анда төп чаралар 10 мәйданчыкта узачак. Бәйрәмнәр буыннар бәйләнешен, милли сәнгатьнең төрле юнәлешләрен гәүдәләндерә һәм төрле максатчан аудиторияләргә исәпләнгән.
Төп сәхнәдә Татарстан Республикасы Рәисе тарафыннан традицион рәвештә Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясен тапшыру, ТНВ телеканалында туры эфирда трансляцияләнгән бөек шагыйрьгә багышланган театральләштерелгән чара узачак.
Шәрык залында «Апуш» балалар татар театр студиясенең «Авыл эте Акбай» спектакле күрсәтеләчәк – ул «Театральное Приволжье» округ фестивале җиңүчесе булды. Спектакль тәмамлангач, Шәрык залы сәхнәсендә дә музыкаль программа күрсәтеләчәк.
Театрның яңа бинасының универсаль залында шагыйрьләр, артистлар, иҗат җәмәгатьчелеге тарафыннан туры эфирда Г.Тукай шигырьләре укылачак, шуннан соң Г.Тукай премиясе номинанты «Казанга Тукай кайткан» спектакле күрсәтеләчәк.
Театр холлында киң җәмәгатьчелеккә Татарстан Республикасы Рәисе каршындагы татар телен һәм Татарстан Республикасында яшәүче халыкларның туган телләрен саклау, үстерү мәсьәләләре буенча комиссия ярдәмендә гамәлгә ашырылган тел проектлары күргәзмәсе тәкъдим ителәчәк.
Шулай ук бинада беренче тапкыр «Язгы Печән базары», конференц-залда «Ачык университеты» лекорие эшләячәк.
Урам территориясендә, Кабан күле яр буенда 14:00 сәгатьтән зур урам сәхнәсендә Татарстан Республикасы Язучылар берлеге оештырган шигъри митинг башланачак, ул ТНВ туры эфирында тәкъдим ителәчәк.
16:00 сәгатьтә урам сәхнәсендә социаль челтәрләрдә трансляцияләнәчәк «Мин татарча сөйләшәм» ХХ юбилей яшьләр акциясенең Гала-концерты башлана.
Мәйданчыкларның эш вакыты, режимы өстәмә рәвештә аерым матбугат конференциясе кысаларында тәкъдим ителәчәк.
Моннан тыш, бәйрәмнәр муниципаль районнарда, Россия Федерациясе төбәкләрендә һәм чит илләрдә татарлар тупланып яши торган урыннарда, мәдәният һәм мәгариф учреждениеләрендә узачак.
«Туган тел көненең статусы һәм масштабы даими үсә бара. 2014 елга кадәр лауреатлар Г.Тукай һәйкәле янында игълан ителсә, ә бүләкләү 30 августта булса, соңгы 10 елда премия рәсми рәвештә 26 апрельдә Муса Җәлил исемендәге опера һәм балет театры сәхнәсендә тапшырылса, театрда рәсми бәйрәм итү дә, шигъри митинг та бербөтен булып торды. Хәзерге вакытта Камал театрының берничә мәйданчыгы булган яңа бинасы тулы көченә эшли башлагач, яңа дәрәҗәдә төп бәйрәмнәр нәкъ менә шунда узачак. Яшь буын, гаиләләр, төрле мәйданчыкларда катнашучылар өлкән буын һәм язучылар җәмгыяте чараларын да күрә алачак, алар, үз чиратында, профессиональ сәхнә мөмкинлекләрен сынап караячак һәм гамәлгә ашырыла торган проектларны күрә алачак» диелгән хәбәрдә.
«Әлеге мәйданчыклар барлык буын кунакларын һәм бәйрәмдә катнашучыларны берләштерер, милли сәнгатебез өчен яңа мөмкинлекләр күрсәтер дип өметләнәбез. Туган тел көне бик бай булырга вәгъдә итә» – дип Мәдәният министрлыгы республика башкаласында яшәүчеләрне һәм кунакларны онытылмас вакыйгага чакыра.
https://tatar-inform.tatar/news/ Рузилә Мөхәммәтова
22 апрель көнне 18:00 сәгатьтә Г. Камал исемендәге Татар дәүләт академия театрының Кече залында үзенчәлекле шигъри кичә – «Шагыйрьләр vs Ясалма фәһем» узачак. Тамаша Татарстан Республикасы Язучылар берлеге, Бөтендөнья татар яшьләре форумы һәм Камал театры тарафыннан оештырыла.
Ясалма фәһем шагыйрьләр тарафыннан язылган шигырьләргә җавап итеп үз текстын тәкъдим итәчәк. Тамашачы ясалма интеллект һәм шагыйрьләр арасындагы иҗади көрәшне турыдан-туры күзәтеп бара алачак.
Катнашалар: Булат Ибраһим, Рүзәл Мөхәммәтшин, Фәнил Гыйләҗев, Рифат Сәлах, Йолдыз Миңнуллина, Эльвира Һадиева, Лилия Гыйбадуллина, Гөлүсә Батталова, Дания Нәгыйм һәм Алинә Хәбибуллина.
Керү – бушлай, теркәлү сорала.
https://tatar-inform.tatar
15 нче апрель көнне Чаллы “Энергетик” мәдәният сараенда Бөтендөнья мәдәният хезмәткәрләре көне уңаеннан тантаналы чара үтте. Бәйрәмдә шәһәрнең иң яхшы мәдәният хезмәткәрләре бүләкләнде. Язучы Зимфира Исламова “Ел язучысы” исеменә лаек булды. Каләмдәшебезне котлыйбыз! Яңа уңышлар, яңа иҗади ачышлар, шатлык-казанышлар теләп калабыз!
15 апрельдә ТР Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге җаваплы сәркатибе Равил Сабыр нефть башкаласының 2нче Идел буе халыклары китапханәсендә «Кызыл каурыйлар» әдәби-иҗади берләшмәсе әгъзалары белән очрашу үткәрде.
Сүз күптән түгел узган съезд нәтиҗәләре, яңа идарә алдында торган бурычлар, Әлмәт бүлегенең максатлары, яшь иҗатчыларны берлеккә җәлеп итү, китап чыгару проблемалары, каләм хакы һ.б. мәсьәләләр турында барды. Сөйләшү бик җанлы узды: Равил Сабыр күпсанлы сорауларга җавап бирде, берләшмә әгъзалары үз фикерләре белән уртаклашты, тәкъдимнәр белән чыктылар һәм яңа иҗат җимешләре белән таныштырдылар. Моннан тыш ТР Язучылар берлегенә яңа әгъзалар да тәкъдим ителде.
«Иҗади берләшмәләр – безнең иң якын дуслар. Бер-беребезне ишетеп, мәсьәләләрне хәл итеп торырбыз дип уйлыйм. Без сезнең өчен эшлибез», – дип мөрәҗәгать итте язучыларга Равил Сабыр. ⠀
Саҗидә Сөләйманова оештырган, үзе вафатыннан соң аның истәлегенә «Кызыл каурыйлар» дип исемләнгән әдәби-иҗат берләшмәсе 1963 елда эшли башлый. Аны төрле елларда Әдип Маликов, Әхтәм Фәтхетдинов, Ләйсән Кәшфиева һ.б. җитәкләгән. 2009 елдан алып «Кызыл каурыйлар»ның әйдәманы — Әлмәт язучылар бүлеге әгъзасы Минзифа Әхмәтшина. Бу еллар дәверендә 34 китап чыккан. Бүген берләшмәдә 30га якын актив әгъза исәпләнә, алар арасында нефтьчеләр, укытучылар, студентлар, тәрбиячеләр, табиблар, мәдәният хезмәткәрләре, җитештерүчеләр бар.
Бүген язучылар һәм әдәбият сөючеләр Яңа Татар бистәсе зиратында халкыбызның бөек шагыйре Г.Тукайның каберен зиярәт кылды, чәчәкләр салды. Шагыйрьнең рухына багышлап Коръән укылды.
Искә алу мәрасимен Татарстанның халык язучысы Зиннур Мансуров ачып җибәрде һәм алып барды. Чарада шулай ук Татарстан Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдулла, Татарстан Мәдәният министры урынбасары Ленар Хәкимҗанов, Г. Ибраһимов исемендәге Тел, әдәбият һәм сәнгать институты директоры Илгиз Халиков һ.б. чыгыш ясады.
14 нче апрель көнне Буа районы Адав-Толымбай гомуми урта белем бирү мәктәбендә күренекле язучы, фольклорчы, әдәбият галиме һәм тәнкыйтьче Гомәр Толымбайның 125 еллыгына багышлап “Талантлы син, Толымбаем!” исеме астында очрашу кичәсе үткәрелде.
Әлеге кичәгә Казаннан танылган әдәбият белгече, шагыйрь, Г.Толымбайның туганы Равил Рахмани, балалар шагыйре һәм драматург, язучы Рафис Корбан, тарихчы, җәмәгать эшлеклесе, журналист, берничә китап авторы Рифат Каюмов та кайтты.
11 апрель көнне Арча үзәк китапханәсендә язучы Лилия Гыйбадуллина белән очрашу узды. Әдәби мәҗлестә китапханәчеләр, мәдәният хезмәткәрләре, китап укучылар катнашты.
Күренекле язучы, җәмәгать эшлеклесе, Россия Федерациясенең мәдәният өлкәсендәге дәүләт премиясе лауреаты Сергей Шаргуновның «1993» романында шушы елда Мәскәү үзәгендә барган гражданнар сугышы тасвирлана. Бер гаилә – ир белән хатын баррикаданың ике ягында. Өметләр һәм тетрәнүләр чорында автор гаилә язмышын ил тарихы белән бәйләп сурәтли.
Казан шәһәренең Галимҗан Баруди исемендәге 4 нче санлы гимназиясендә “Мәгърифәт йолдызлыгы” дип исемләнгән халыкара фәнни-гамәли конференция булып узды. Биредә Казан шәһәреннән, Татарстан Республикасы районнарының мәктәп-гимназияләреннән сәләтле укучылар һәм укытучылар докладлар белән катнашты. Пленар утырышта Татарстан Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдулланың котлауларын һәм сәламнәрен идарә әгъзасы Рәҗәп Бәдретдин тапшырды.
Биредә 11 секциядә һәм 2 түгәрәк өстәлдә 130 га якын укучы һәм укытучы чыгыш ясады. Ә чит төбәкләрдән 12 дән артык илдән интернет элемтәсе аша аралашу булды. Төрле уку йортлары галимнәре, аспирантлары татар дөньясына кагылышлы, бүген бик әһәмиятле булган чыгышлар ясады. Әлеге мәртәбәле чарада Татарстан Язучылар берлеге әгъзалары, галимнәре Хатыйп МИҢНЕГУЛОВ, Рәҗәп БӘДРЕТДИН һәм шагыйрь, М.Җәлил исемендәге премия лауреаты Рифат СӘЛӘХ укучыларның һәм укытучыларның эшчәнлеген бәяләүдә, секция җитәкчеләре буларак катнаштылар һәм үз фикерләрен белдерделәр. Һәм алар, ахырдан йомгаклап, татар язучысының тормыштагы һәм яшәештәге роле, китаплары һәм укучылары, матур әдәбияның урыны һәм укучыга тәэсире, Туган телебезнең кадере, мәктәпләр белән иҗатташлык хакында да сөйләделәр. Бу ике як өчен дә бик кирәкле һәм әһәмиятле чара булды. Мондый конференцияләрдә язучыларның катнашуы, аларның төпле чыгышлары, Берлек белән Мәгарифнең тыгыз хезмәттәшлектә корылуында, уртак эшендә алда тагын да ныгыр, тирәнәер дип өметләнәбез.
«Бер очрашу үзе бер гомер». Бүген, 11 апрельдә, мондый исем астында Әлмәт шәһәренең 4 нче гомуми белем бирү мәктәбендә татар драма театрының каләмле артисты, Р. Төхвәтуллин исемендәге премияләр лауреаты Резеда Хәертдинова белән очрашу булды. Бу җылы чара мәктәптә милли мәдәни мохит тудыру аша балаларга туган тел өйрәнүгә кызыксыну формалаштыру семинары кысаларынды оештырылды. Катнашучылар – күпкырлы кунакның иҗатын яратучылар, районның татар телчеләре һәм мәктәп укучылары.
Кичә җыр-моң, шигърият белән үрелеп барды. Резеда Хәертдинова үзе турында сөйләде, иҗаты белән якыннан таныштырды, кызыксындырган сорауларга җавап бирде.
Очрашу азагында шагыйрә татар телендә җанлы җырлар башкаручыларга үзенең яңа китабын һәм театрга чакыру билетлары бүләк итте.
Моннан тыш семинарда «Яраткан шөгыльләрем», «Ел фасыллары», «Җиләк-җимешләр һәм яшелчәләр» дигән темаларга татар һәм инглиз телләреннән интеграль дәрес фрагментлары күрсәтелде, «Милли бизәкле брошь» ясарга өйрәткән мастер-класс үткәрелде, башлангыч сыйныф укучылары «Су анасы» әкиятен уйнап күрсәттеләр, татар мәдәниятен арт-терапия алымнары аша өйрәнүгә багышланган мастер-класс узды.
10 апрель көнне Яр Чаллы шәһәренең 16 нчы мәктәбендә Илдар Юзеев премияcен тапшыру тантанасы үтте.
Татарстан Язучылар берлеге һәм «ТАТМЕДИА» акционерлык җәмгыяте филиалы «Мәйдан» журналы премиясе лауреатлары:
— «Мәйдан» әдәби-нәфис, иҗтимагый журналының 2024 ел, № 7 санында басылып чыккан «Халык үтмәс үткел юк…» шигырьләр циклы һәм актив әдәби-иҗтимагый эшчәнлеге өчен шагыйрь, язучы, Татарстан Республикасы Язучылар берлеге әгъзасы Фирүзә Ислам кызы Җамалетдинова-Фәтхетдинова;
— Илдар Юзеев иҗатын пропагандалауга керткән өлеше өчен язучы, драматург, режиссер Салават Илдар улы Юзеев;
— “Мәйдан” әдәби-иҗтимагый журналы белән актив хезмәттәшлек иткәне өчен танылган фотожурналист, Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре, Россия фоторәссамнар берлеге әгъзасы Николай Петр улы Туганов;
— татар матбугатына, шул исәптән «Мәйдан» әдәби-нәфис, иҗтимагый журналына озак еллар ярдәм иткәне өчен Чаллы шәһәре хакиме ярдәмчесе Рамил Мәрван улы Хәлимов.
— татар матбугатына, шул исәптән «Мәйдан» әдәби-нәфис, иҗтимагый журналына озак еллар ярдәм иткәне өчен Чаллы шәһәре хакиме ярдәмчесе Рамил Мәрван улы Хәлимов.
Премияне тапшыру тантанасында Татарстанның халык шагыйре, ТР Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдулла, халык язучысы Рабит Батулла, халык шагыйрьләре Газинур Морат, Марсель Галиев, күренекле язучы Ринат Мөхәммәдиев, “Казан утлары” журналының баш мөхәррире Рөстәм Галиуллин, Чаллы иҗатчылары, шәһәр хакимияте вәкилләре катнашты.
Быел 26 апрельдәге традицион Шигырь бәйрәме яңа урында булачак. «Быел Шигырь бәйрәме Камал театрының яңа бинасы янында – Кабан күле буендагы мәйданында оештырыла», диде Татарстан Язучылар берлегенең идарә утырышында Берлек рәисе Ркаил Зәйдулла.
Шигырь бәйрәменең сценаристы – Рифат Сәлах, режиссеры – Булат Гатауллин. Алып баручылар – Булат Ибраһим һәм Эльвира Һадиева. Башлана – 14.00 сәгатьтә.
«Тукай премиясе лауреатларын шушы яңа бинада котлаячаклар. Шуннан тамашачы турыдан-туры Шигырь бәйрәменә чыга алачак», дип аңлатты Берлек рәисе урынбасары Дания Нәгыйм.
«Белгечләр әйтүе буенча ул мәйданга 900 кешегә кадәр сыя ала», дип искәртте Ркаил Зәйдулла. Шул ук мәйданда 16.00 сәгатьтә «Мин татарча сөйләшәм» фестивале башланачак.
Шигырь бәйрәме урыны вакытлыча күченәме, бөтенләйгәме – анысы билгесез.
Язучылар Шигырь бәйрәменең традицион урынына – Муса Җәлил исемендәге Татар дәүләт опера һәм балет театры янәшәсендәге Тукай һәйкәленә иртәнге якта чәчәкләр куярга җыеналар.
Тулырак: https://tatar-inform.tatar/Рузилә Мөхәммәтова
Татарстан Язучылар берлегенең «Язучы» нәшриятында «Хәзерге заман чечен шигърияте антологиясе» басылып чыкты. Бу китапта бүгенге көндә Чечня Республикасында киң танылу алган төрле буын чечен шагыйрьләренең шигырьләре урын алды.
Татарстан Язучылар берлегенең Тукай клубында «Мең дә бер мәзәк» дип исемләнгән юмор кичәсе узды. Кичәдә Ркаил Зәйдулла, Хәбир Ибраһим, Алмаз Хәмзин, Нәсүр Йөрешбаев, Марсель Шәрәпов, Булат Закиров, Альберт Гаделшин һәм Олег Фазылҗанов катнашты.
7 апрель көнне Татарстан Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдулла Казакъстанның Е.А.Букетов исемендәге Караганда дәүләт университеты укытучылары, аспирантлары белән очрашты. Очрашуда Жумагелдин Жанайдар, Несипбекова Арай, Амангельдина Мереке, Қайырбекова Аида, Баербекова Алия һәм аларның чит илдәге фәнни җитәкчесе, Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы Ләйлә Минһаҗева, танылган язучы Рифә Рахман катнашты. Алар татар-казах бәйләнешләре, тәрҗемәләр турында фикер алышты.
Биектау үзәк китапханәсендә һәрдаим мәшһүр язучылар, шагыйрьләр белән очрашу кичәләре оештырыла. Татарстан Республикасының атказанган сәнгать эшлеклесе, хезмәт ветераны, шагыйрә, язучы Шәмсия Гатуф кызы Җиһангирова белән очрашу да тамашачы тарафыннан җылы кабул ителде. Чара барышында шагыйрә тарафыннан, үзе иҗат иткән Аллаһ вә Ана хакы, яшәү мәгънәсе, милләт язмышы турында уйланырга мәҗбүр итә торган шигырьләрен укыганда ирексездән тамашачыларның күзләре яшьләнде. Шигырь сөючеләр тарафыннан бирелгән сорауларга бер дә тарсынмыйча, икеләнмичә җавап бирүе исә, Шәмсия ханымның халык өчен ачык булуын тагын бер кат дәлилләде. Китап сөючеләр, шигърияткә гашыйк тамашачылар яраткан шагыйрәләре белән кабат очрашулар насыйп булуын теләп саубуллаштылар.
Түбән Кама шәһәрендә яшәп иҗат итүче, 64 нче санлы “Сөембикә” балалар бакчасы мөдире, Татарстан Республикасының атказанган укытучысы, каләмдәшебез, дистәләгән китап авторы Нурзия Мирхазова, башкалабыз – Казанда татар теле укытучылары һәм тәрбиячеләре өчен республика күләмендә уздырыла торган “Туган тел” фестиваленең даими спикеры булып тора.
Алдагы елны “Туган тел” фестивалендә катнашучылар өчен яшь буынны тәрбияләүдә әби-бабаларыбызның роле алыштыргысыз булуын дәлилләп “Кабатланмас шәхесләр тәрбияләүдә гаилә йогынтысы” турында чыгыш ясап, осталык дәресе (мастер-класс) күрсәткән булса, бу юлы балаларга адресланган китапларын, әти-әниләр, педагоглар, студентлар өчен язган методик әсбапларын һәм тәрбияви мәкаләләрен үз эченә алган, “Иҗатымда – сабыйларга тәрбия, туган телгә мәдхия” дип исемләнгән саллы күргәзмә оештырды. Күргәзмәдә урын алган китаплар буенча кызыклы вә әһәмиятле әңгәмә куертты һәм фестиваль кунакларына “Бәхет орлыгы” дип исемләнгән китабын бүләк итте.
Гомумән фестивальдә спикер буларак катнашу республикабыз буенча бары тик биш балалар бакчасына бәхет елмайган: Казан, Түбән Кама шәһәре, Мөслим, Бөгелмә, Питрәч муниципаль районнарында хезмәт куючы алдынгы педагоглар тәҗрибә уртаклашканнар. Бәйрәм төсмерен чагылдырган, мөһим эчтәлекле чарада Мәгариф һәм фән министры урынбасары Минзәлия Закирова һәм педагогика фәннәре докторы, профессор Фираз Харисов кебек күренекле шәхесләр дә катнашты. Татар мохитен булдыру, укыту һәм тәрбия бирүнең нәтиҗәлелеген күтәрү, балаларның туган телгә булган кызыксынуларын арттыру мәсьәләләре яктыртылды.
“Туган тел фестивале”н оештыруда күрсәткән ярдәме һәм алдынгы тәҗрибә белән уртаклашканы өчен каләмдәшебез – Нурзия Мирхазова рәхмәт хаты белән бүләкләнде.
4 март көнне Казанның Абдулла Алиш исемендәге 20 нче гимназиясендә республикакүләм катнашу хокукы алган “Шигърият бакчасында” II шәһәр әдәби иҗат бәйгесен йомгаклау тантанасы узды. Быел ул А. Алиш премияләре лауреатлары: Ләбиб Лерон, Эльмира Шәрифуллина, Ленар Шәех, Нәкыйп Каштанов һәм Рәхимә Арсланова иҗатларына багышланган иде. Бәйгегә 761 эш кабул ителде. Шуларның 100 дән артыгы җиңүче булып танылды һәм бүләкләү тантанасына чакырылыш. Чара җыр- биюләр белән үрелеп барды.
Рәхимә Арсланова премиясенә быел Хәбибрахманова Сәфинә( Кукмара), Шагиев Әмир( Казан, 281 нче балалар бакчасы), Фәсхетдинова Ләйсән ( Казан, 155 нче гимназия), Кәлимуллина Әминә( Казан, 37 гимназия) лаек булдылар.
Бертуган сеңлесе – Гыйбадуллина Луиза Фаис кызының вакытсыз вафат булуы сәбәпле, каләмдәшебез, күренекле шагыйрә Лилия Гыйбадуллинаның һәм аның якыннарының тирән кайгысын уртаклашабыз.
Ижау шәһәренең Муса Җәлил исемендәге китапханәсендә шагыйрә, журналист, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе, Татарстан Язучылар берлеге рәисе урынбасары Илсөяр Иксанова белән очрашу узды. Очрашуда җирле шагыйрьләр, язучылар, китап укучылар, Удмуртия Республикасы “Ак калфак” оешмасы, мәктәп укучылары, Әгерҗе шәһәре китапханә хезмәткәрләре, язучылары катнашты. Чара шигырьләр, җырлар белән үрелеп барды. Шагыйрә тамашачыларның сорауларына җавап бирде, тел һәм әдәбият темасына борчыган сораулар күтәрелде.
Төркиядә нәшер ителә торган “Кардәш каләмнәр” журналының апрель санында күренекле татар шагыйрьләре Илсөяр Иксанова һәм Чулпан Зарифның шигырьләре басылды.
https://www.kardeskalemler.com/…/kardes…/67ddbff4e6e93
VIII Бөтенроссия «Ак калфак» укучы кызлар һәм егетләр бәйгесе лауреатлары татар конгрессы бинасында татар язучысы, Муса Җәлил исемендәге Республика премиясе, Г.Тукай исемендәге Дәүләт премиясе лауреаты, Татарстанның халык язучысы Нәбирә Гыйматдинова белән очрашты. Нәбирә ханым язучылыкка килү юллары белән уртаклашты, һөнәр сайлау һәм башка темаларга фикерләре белән бүлеште. Очрашу әңгәмә белән дәвам итте. Катнашучылар кызыксындырган сорауларын бирделәр. Егет-кызлар очрашудан илһам алды.
“Казан утлары” журналы мөхәррирләре Балтач районы үзәк китапханәсендә “Шигъри тәлгәшләр” әдәби берләшмәсе әгъзалары һәм районның әдәбият сөючеләре белән очрашты.
Балтач үзәк китапханәсе уку залында узган әлеге чараны китапханә директоры Зарипова Резеда Мөдәррис кызы алып барды.
“Казан утлары” журналының баш мөхәррир урынбасары Вакыйф Нуриев журналның тарихы вә бүгенгесе белән таныштырды, “Әбиемә әфлисун” бәяныннан өзек укыды.
Журналының проза бүлеге мөхәррире, “Әдәби берләшмәләрдә” проектын җитәкләүче әдибебез Рафис Корбан, җирле әдәби берләшмә әгъзаларының иҗатына югары бәясен бирде, кайбер авторларның хәтта Татарстан язучылар берлегенә кабул ителергә дә мөмкинлекләре барлыгын әйтте. Аларны киләсе елда Г. Тукайга багышланган әдәби бәйгедә катнашырга өндәде. Үзенең соңгы елларда дөнья күргән романнарын телгә алып узды, балалар һәм зурлар өчен язган шигырьләрен сөйләде.
Поэзия бүлеге мөхәррире, шагыйрь Фәнил Гыйләҗев Балтачның соңгы дәвердә татар шигъриятенә иң күп яшь авторлар биргән район булуын ассызыклап, аларның исемнәрен атады. Җыелучыларны Нәүрүз вә поэзия көне белән котлап, шигырьләрен вә шаржларын сөйләде. Кыскача “Казан утлары” журналы каршында оештырылучы “Яңа исем” проекты, журналның сайты һәм социаль челтәрләрдәге сәхифәләр белән таныштырды. Моңарчы Рамазанова буларак укучыларга мәгълум булган Балтач шагыйрәсе Зөһрәнең шигырьләр шәлкеме журналның киләсе санында дөнья күрәчәген, шулай ук күптән түгел шәхси китабы басылган Алмаз Әхмәтгалиевның да шигырьләрен алдагы саннарда бастырылырга әзерләве хакында әйтте.
Зөһрә үзе исә, очрашуда катнашучыларны яңа шәлкемгә керәчәк “Яз” шигыре һәм Такташка ияреп язылган әсәре белән таныштырды.
Очрашуга моңа кадәр журнал битләрендә әсәрләре урын алган Гөлназ Әхмәдиеваның әнисе Гөлнур ханым һәм Гөлинә Шәйхиның әнисе Лилия ханым да килгән булып чыкты. Үз авылларында китапханәче булып эшләүче әлеге ханымнар белән безне Резеда Мөдәррис кызы таныштырып узды.
Аксакал әдибебез Гарифҗан Мөхәммәтшин белән дә күрештек. Ул үзенең шаян робагыйларын укыды.
Ике шигырь китабы авторы Мәгъмурә Хөрмәтуллина исә, сүзне Вакыйф Нуриевның кайчандыр үзенә тәкъдим ясавыннан башлады. Баксаң, Вакыйф Вәкил улы аны Татарстан язучылар берлегенә керергә кыстаган булган икән. Мәгъмурә ханымның бу көннәрдә өченче китабын чыгарырга хәстәрләнеп йөрүен дә белдек. Шул китапка керәчәк берничә шигырен дә тыңлап уздык.
Сәлимә Габделхакова белән Гөлия Хәйруллина үз шигырьләрен сөйләде. Рафис Корбан аларга журналның әле яңа басылып чыккан, үз иҗат үрнәкләре дә кергән санын тапшырды. Финзия Әсхәдуллина да үз шигырен тәкъдим итте.
Салавыч авылыннан килгән китап укучы Җәмилә Сибгатуллина Рафис Корбан шигыренә нигезләнеп язган саубуллашу шигырен сөйләде. Ә Әминә Мөхәммәтҗанова исә, язучыларны Балтачның авыл мәктәпләренә ешрак килергә, очрашулар үткәрергә өндәп чыгыш ясады.
26 мартта Татарстан Милли китапханәсендә Якутиядә якут телендә чыккан «Хәзерге заман татар балалар әдәбияты антологиясе»н һәм Татарстан Язучылар берлегенең «Язучы» нәшриятында дөнья күргән башка китапларны тәкъдим итү кичәсе була.
Чарада Татарстан язучыларының XX корылтаена килгән шәрәфле кунаклар – Якутия (Саха) Язучылар берлеге рәисе Гаврил Андросов, Якутиянең халык язучысы Наталья Харлампьева, Башкортстан Язучылар берлеге рәисе Айгиз Баймөхәммәтов, Казахстаннан «Простор» журналы баш редакторы Фәрхад Таминдаров, Үзбәкстаннан «Шәрык йолдызы» журналы баш редакторы Сироҗетдин Рауф катнашачак.
Башлана 17 сәгатьтә. Керү ирекле.
Казакъстанның Алматы шәһәрендә нәшер ителә торган “Таң-Шолпан” журналында “Татар әдәбияты елы” шигаре астында хәзерге заман татар әдипләренең әсәрләре дөнья күрде. Киләсе саннарда да ел дәвамында журналның өчтән бере хәзерге татар әдәби әсәрләреннән тәшкил булачак.
17 март көнне «Китап поезды» фестивале кысаларында Татарстан Язучылар берлегенең Тукай клубында язучы, Санкт-Петербург Язучылар берлеге рәисе Валерий Попов, «Аврора» журналының баш редакторы Кира Грозная һәм медицина фәннәре докторы, язучы Григорий Григорьев белән очрашу булды.
Татарстан Республикасы Мәгариф һәм фән министрлыгы, Язучылар берлеге, КФУның Филология һәм мәдәниятара багланышлар институты, Габдулла Тукай исемендәге Милли мәдәният һәм мәгариф югары мәктәбе тарафыннан оештырылган «Илһам» бәйгесе иң кызыклы әдәби проектларның берсе. 2025 елда, конкурсның беренче этабында 680гә якын эш — шигърият, проза, драматургия һәм публицистика юнәлешләрендә кабул ителде. Экспертлар комиссиясе сайлаган 300 эш арасында Башкортостан, Чувашия, Мордовия, Ульяновск, Пенза, Оренбург өлкәләреннән килгән 25 яшь автор да бар.
14 март көнне Мөслим районында бәйгенең икенче этбы башланып китте. 17 март – Арча, соңрак, Казан, Чаллы һәм Чистай шәһәрләрендә финалга сайлап алулар узачак. Мөслим һәм Арчада узган очрашуларда бәйгенең жюри рәисе, Татарстан Язучылар берлеге әгъзасы, филология фәннәре докторы Ләйлә Минһаҗева, Татарстан Язучылар берлеге әгъзалары Марат Закир, Рәдиф Сәгъди, Мәгариф һәм фән министрлыгының әйдәп баручы хезмәткәре Зульфия Закирзянова катнашты. Очрашу барышында алар яшь язучыларга сюжет, образ, конфликт, шигъри алымнар турында “серләр” белән дә бүлештеләр.
“Бездә талантлы шагыйрьләр, прозаиклар, драматурглар үсә. Аларны танып, дөньяга чыгару – безнең бурычыбыз ул”, – ди бәйгенең жюри рәисе Ләйлә Минһаҗева.
14 мартта Әлмәт татар дәүләт драма театрында тамашачылар хозурына шәхси тугралар күргәзмәсе тәкъдим ителде. Барлыгы 28 эш. Аларның авторы — язучы, филология фәннәре кандидаты, Р.Төхвәтуллин, С. Сөләйманова исемендәге премияләр лауреаты, «Әлмәт таңнары» газетасының баш мөхәррире, Татарстан Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеген ун ел буена җитәкләгән Рәфкать Шаһиев.
«Җәй көне ниятьләгән гамәлебез, изге Рамазан аенда тормышка ашты Аллаһка шөкер. Без бөтен театрыбыз белән бәхетле, чөнки артситларыбызның үзләренең тугралары бар. Тугра — ул элек ханнарда гына булган», — дип билгеләп үтте драмтеатр директоры Фәридә Исмәгыйлева.
Рәфкать Шаһиев сүзләренчә, тугралар — ул театрга булган мәхәббәтенең чагылышы.
«Беренчедән, мин актерларның хезмәтен яратам, хөрмәт итәм. Башта Роза Салихованың туграсын ясаган идем, аннары үземә дә кызык булып китте һәм алар белән аралашкан, газетада мәкаләләр чыгарган актерларның тугралары эшләнде, алга таба барысын да эшләп чыгармын дип уйлыйм. Холыкларын ничек күрәм, шулай бирергә тырыштым. Бу гарәп язуы Рамазан аенда, шушы Коръән хәрефләре, Аллаһының көдрәте белән безнең артисларга иҗат уңышлары, сәламәлек бирсен һәм минем ихластан аларга булган мәхәббәтемнең чагылышы итеп кабул ителсен иде», — диде ул.
Артислар рәхмәт йөзеннән Рәфкать Шаһиевка атынгыч кәнәфи бүләк иттеләр.
14 мартта нефть башкаласында Саҗидә Сөлейманова исемендәге «Тормыш, исәнме!» әдәби-музыкаль фестиваленең йомгаклау концерты үтте. Фестиваль Татарстанның төрле төбәкләрендә яшәүче 12 яшьтән алып 23 яшькә кадәр 120дән артык катнашучыны берләштерде. Форумны «Югары нефть мәктәбе» Әлмәт дәүләт технологик университеты уздыра, «Татнефть» компаниясе һәм ТР Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге аңа булышлык итә.
Быел фестиваль ике көн дәвам итте. Анда Әлмәт, Лениногорск, Яр Чаллы, Азнакай, Бөгелмә шәһәрләре, Мөслим һәм Тукай районнарының югары һәм урта махсус һөнәри уку йортлары студентлары, гомуми белем бирү мәктәпләре укучылары катнашты.
Чараның тарихына күз салсак, ул 2003 елда башланып киткән. Башта нефть институтында гына уздырганнар, аннары катнашучы уку йортлары саны үсеп республикакүләм дәрәҗәгә ирешкәннәр. Шул вакыттагы ректор урынбасары Рәсимә Рахимова башлангычы булган бу фестиваль 2016 елга кадәр үткәрелеп килә. Студентлар «Әдәбият», «Фәнни-тикшерү эше», «Ялгыз җыр», «Ансамбльләр», «Нәфис сүз», «Фоторәсемнәр», «Рәсем сәнгате» номинацияләре буенча ярышалар.
Фестивальнең жюри әгъзалары итеп заманында бик мөхтәрәм шәхесләр чакырылган. Араларында — җырчы, мөгаллим, Татарстанның халык артисты Миңгөл Галиев, күренекле татар композиторы, педагог, Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе Мәсгүт Имашев, Татарстанның һәм Каракалпакстанның халык җырчысы Вафирә Гыйззәтуллина һ.б. Алар бәя бирүдән тыш, мастер-класслар да үткәргәннәр.
Бу фестивальдә җиңү яулаган, иҗат өлкәсендә уңышларга ирешкән студентлар ел саен «Татнефть» компаниясе тарафыннан бирелә торган С. Сөләйманова премиясе стипендиатлары булалар. Фестивальгә йомгак ясалган көннәрдә, ике елга бер тапкыр катнашучылар язмаларыннан торган «Шигърият хәзинәләре» дип исемләнгән альманах чыгарылган. Аны әзерләүдә шагыйрә, ТР Язучылар берлегенең Әлмәт бүлеге әгъзасы Минзифа Әхмәтшина зур хезмәт куйган.
Институтта барган үзгәртеп корулар заманында, 2016-2023 елларда фестиваль уздырылмый. Аннары яңартылып, Югары нефть мәктәбенең социаль һәм тәрбия эшләре буенча проректоры Ольга Ильясова тырышлыгы белән яңадан тергезелә.
«Тормыш, исәнме!» әдәби-музыкаль фестиваленең йомгаклау концерты Саҗидә Сөләйманованың шигырьләре һәм җырлары белән үрелеп барды. Моннан тыш, бүләкләү тантанасы да булды.
Номинацияләрдә җиңүчеләр:
«Эстрада вокалы» — Сәид Әхмәтҗанов, Анастасия Григорьева, Эимлия Хәсәнянова, Илнар Идиятов, Оксана Снигирева, «Лисуяр» вокаль коллективы.
«Халык вокалы» — Маиза Гыйлфанова.
«Патриотик җыр» — Злата Мельцер, Регина Якунина һәм Александр Клименко. Абсолют җиңүчеләр — Радмилла Басырова һәм Павел Консантинов.
«Нәфис сүз» — Дарья Астаева, Камил Кашапов.
«Патриотик әсәр» — Адилә Исмәгыйлева, Алия Сәетшина, Ясминә Харисова, Дамир Динекаев, Рамазан Шиһапов.
«Әсәр авторы» — Дарина Мороз.
«Патриотик әсәр» — Максим Лобанов.
«Шигърият» — Дамир Деникаев.
Төркиядә нәшер ителә торган “Кардәш каләмнәр” журналының март санында күренекле татар шагыйре Ләис Зөлкарнәйнең “Ак һәм кара мунча” хикәясе дөнья күрде.
«Татар-информ» мәгълүмат агентлыгында «Татарстан Язучылар берлеге рәисе нинди булырга тиеш?» дигән темага дискуссион матбугат очрашуы узды.
Очрашуда «Безнең мирас» журналы, «Мәдәни җомга» газетасы баш мөхәррире Ләбиб Лерон, «Казан утлары» журналының баш мөхәррире Рөстәм Галиуллин, «Татар-информ», «Интертат» журналисты Рузилә Мөхәммәтова, дин белгече һәм яшь язучы Айдар Шәйхин, язучы Равилә Шәйдуллина, «Идел» журналы хезмәткәрләре, яшь язучылар Гүзәл Закирова һәм Зөләйха Камалова катнашты.
Очрашуның әһәмиятле нәтиҗәләренең берсе — әлегә рәислеккә дәгъва кылучы кандидатлар ачыкланмаган. «Сүзләр генә йөри», – ди Ләбиб Лерон. Ә «Сез рәис булырга телисезме?» дигән сорауга, ул: «Үземнең эшем дә бик әйбәт», — дип җавап бирде. Аның әйтүенчә, рәис булып сайлануга шатлана торган кеше «юләр булырга тиеш».
Киләсе рәиснең иҗат белән идарә итә белүе, команда төзи алуы һәм язучыларның тормыш шартларын яхшыртуы кирәк дигән фикерләр әйтелде. Рөстәм Галиуллин исә «Безгә, беренче чиратта, акча һәм медальләр түгел, ә язучының иҗаты әһәмиятле», – дип кисәтү ясады.
Шулай ук яшьләрне Татарстан Язучылар берлегенә җәлеп итү, кызыктыру кирәклеге турында бәхәс чыкты. Гүзәл Закирова язучылар берлегенә барасы килмәве турында әйтте. «Татар китабы йорты, милли китапханә бар. Ә Язучылар берлегенә ремонт та кирәк шикелле», – ди ул. Зөләйха Камалова да рәисне яшь кеше булырга тиеш дип саный. «Язучылар берлеген исән калдырыйк дисәк, аны яшләр кулына тапшырырга кирәк», — ди ул.
Очрашу нәтиҗәләре буенча, язучылар берлеге үсешендә яңа карашлар һәм яшьләрнең катнашуына игътибар күбрәк бирелергә тиешлеге күз алдында тотылачак, диелде.
https://tatar-inform.tatar / Айнур Замалтдинов
Фото: © «Татар-информ», Рамил Гали
13 мартта, 14:00 сәгатьтә, «Татар-информ» мәгълүмат агентлыгында «Татарстан Язучылар берлеге рәисе нинди булырга тиеш» темасына дискуссион матбугат очрашуы булачак
Чарада әдәбият галиме Әлфәт Закирҗанов, язучы Камил Кәримов, журналист Рузилә Мөхәммәтова, яшь язучы, Нурихан Фәттахның оныгы Зөләйха Камалова, «Казан утлары» журналы баш мөхәррире, язучы Рөстәм Галиуллин, дин белгече, яшь язучы Айдар Шәйхин, язучы Равилә Шәйдуллина катнаша.
«Татар-информ» мәгълүмат агентлыгының татар сайтында матбугат конференциясенең онлайн-трансляциясе күрсәтеләчәк.
tatar-inform.tatar
12 мартта Мамадыш шәһәренең Балалар сәнгать мәктәбендә күренекле язучы Рафаил Газизовның “Бусага” исемле китабын тәкъдир итү кичәсе булды. Чарада Татарстанның халык шагыйре Газинур Морат, Татарстан Язучылар берлеге рәисе урынбасары – Яр Чаллы бүлеге җитәкчесе, язучы Факил Сафин һәм язучы Рәкит Аллабирде катнашты.
Төркиянең Карс шәһәрендә урнашкан Кавказ университетының Чордаш төрки телләр һәм әдәбиятлар кафедрасында эшләүче милләттәшебез, шагыйрә һәм галимә, филология фәннәре докторы, профессор Чулпан Зарипова-Четин 21-28 гыйнварда Куба башкаласы Гаванада үткәрелгән «IX Халыкара мультидисциплинар һәм глобаль тикшеренүләр» конгрессында катнашты. Чулпан Зарипова-Четин әйтүенчә, Куба Җөмһүриятенә баруының максаты – Латин Америкасында Кариб диңгезендә урнашкан утрау-дәүләттә татар әдәбиятын, татар шигырен танытудан гыйбарәт булган. Биредә ясаган чыгышы татар халкының күренекле шагыйре Сибгат Хәкимнең иҗатына багышланган: «Татар шагыйре Сибгат Хәкимнең шигъриятендә ватан концепциясе». Чулпан Зарипова-Четин бу теманы сайлавын шигырләрендә туган җиренә даими мәдһия укучы шагыйрьнең иҗатын башка кыйтгаларда да яңгыратырга теләве белән аңлата. «Якташ шагыйремнең иҗаты моңа лаек», – ди ул.
«Сибгат Хәким туып үскән Күлле-Киме авылы хәзер Әтнә районына керсә дә, шагыйрьнең иҗаты чәчәк аткан дәвердә ул Арча районында иде. Минем туып үскән Субаш Аты авылына да якын. Сибгат Хәким күп кенә шигырләрендә Арча турында яратып яза. Ә инде «Бер горурлык хисе» дигән шигырендә «Нигезләрен биек итеп сала / Яңа Куба, яңа Вьетнам», дип язганда, ул минем азатлыкның халык өчен дә мөкатдәс булуын тасвирлый. Бөтенләй башка кыйтгада татар шигъриятен таныта алуыма мин бик шатмын. Үзем дә туып үскән Арчаның бәрәкәтле туфрагыннан илһам алып язган Сибгат Хәкимнең исемен һәм шигырләрен Атлантик океанның теге ягында яңгыратудан иксез-чиксез горурлык хисләре кичердем. Кубага килеп чыгыш ясаган, биредә татар әдәбиятын, татар шигырен һәм татар шагыйре Сибгат Хәкимне таныткан беренче татар галимәсе булдым», – ди ул.
Галимә Чулпан Зарипова-Четинның ясаган чыгышы төрле илләрдән килгән галимнәрдә зур кысыксыну уяткан. Аңа моннан соң да дөньяның төрле кыйтгаларында, төрле илләрендә татар халкының күренекле язучыларын таныту эшен дәвам итәргә насыйп булсын.
Мөслимдә яшәп иҗат итүче күренекле язучы, шушы көннәрдә 84 яшен тутырган Фоат ага Садриев җирле «Җәмигъ» мәчетендәге «Вакыт комы» дип исемләнгән Мәгърифәт үзәге музеена язу машинкасы тапшырды.
Татарча хәрефләре булган әлеге экслюзив җиһазны Фоат Садриев прозаик һәм драмаург Аяз Гыйләҗевтан 80нче елларда сатып ала. Кайбер хәрефләре төшкән булу сәбәпле, Фоат ага Мәскәүгә укырга баргач, аны төзәттереп алып кайта һәм машинка язучыга озак еллар тугры хезмәт күрсәтә. Өч романнан торган «Бәхетсезләр бәхете» трилогиясе да шунда басылган. Моннан тыш күп кенә повестьләр, хикәяләр дә аның ярдәме белән дөнья күрә.
Өстәп шунысын дә әйтик, Мөслимнең «Җәмигъ» мәчетендәге «Вакыт комы» Мәгърифәт үзәге музее ачылуда узган ялларда Казаннан килгән Татарстан Республикасы мөфтие Камил хәзрәт Сәмигуллин, районы башлыгы Альберт Хуҗин һәм башка рәсми затлар катнашты.
Казан (Идел буе) федераль университетының татар әдәбияты кафедрасы профессоры, филология фәннәре докторы, ТР язучылар берлеге әгъзасы Ләйлә Ихсан кызы Минһаҗева Казахстанның Е.А. Букетов исемендәге Караганда дәүләт университеты чакыруы буенча, сәфәрдә булды. Бу бару татар-казах әдәби, мәдәни һәм фәнни бәйләнешләрне ныгыту максатын күз алдында тотты.
Ләйлә Минһаҗева университетның докторантлары, бакалаврлар һәм магистрлар өчен “Мәдәниятләр диалогы: татар-казах бәйләнешләре” темасына лекцияләр укыды. Шулай ук, университет укытучылары өчен мастер-класс оештырды. Лекцияләрнең бер өлеше казах әдәбиятының татарчага тәрҗемәсе, һәм, киресенчә, татар әдәбиятының казах теленә тәрҗемә ителүенә багышланган иде.
«Безнең очрашулар – күңелләр арасындагы юл да ул. Тарихны, әдәбиятларны чагыштырма планда өйрәнү безгә киләчәкне төзүгә ярдәм итә», – дип билгеләде Ләйлә Ихсан кызы.
Программа кысаларында университет җитәкчелеге белән очрашулар үткәрелде. Ректор Нурлан Орынбасар улы Дулатбеков Ләйлә Минһаҗевага, хезмәттәшлекнең күпеллык тарихын искә алып “Рәхмәт хаты” тапшырды. Стратегик үсеш буенча проректор Ербол Жаңбырбай улы Сармурзин белән филология факультеты деканы Елдос Ерғазы улы Түйте һәм кафедра җитәкчеләре тикшеренү эшләрен бергәләп алып бару, студентлар алмашы һәм уртак грантларга проектлар эшләү турында фикер алышты.
Программада «Bolashaq» академиясе белән дә очрашу булды. Академия ректоры Куанышбек Булан улы Аданов, үз ягыннан, уртак проектлар оештыруның кирәклеген ассызыклары.
Сәфәрнең иң тәэсирләндергән өлешеннән берсе – КарЛаг музее-мемориалына бару булды. Бу урын – совет чорында сәяси тоткыннар лагерьларе комплексы. Музей директоры белән әңгәмә вакытында Ләйлә Ихсан кызы әлеге лагерь белән тарихи һәм әдәби матераллар аша таныш булуын әйтте. «Тарихны хәтерләү – киләчәккә юл ачу» икәнен ассызыклады. Шулай ук, С.Сәйфуллин исемендәге казах дәүләт театрына (театр нигезләүчеләр – татарлар) һәм “Дуслык өенә” сәяхәтләр булды.
Башкортстанның Тәтешле районы Күрдем авылында күренекле шагыйребез Әнгам Атнабайның энесе Мәгъдән ага вафат булган. Якыннарының кайгысын уртаклашабыз. Әдәбиятыбызның фидакяре иде.
Рәсемдә: М. Атнабай уртада (Тукай клубы, 27 февраль)
«Счастливые истории» хәйрия фонды «Глаголица» XII халыкара бәйсез әдәби премиясен башлап җибәрде. 10–17 яшьлек егет-кызларны бәйгебездә татар телендә проза һәм поэзия номинацияләрендә катнашырга чакырабыз.
2025 елның 26–31 август көннәрендә финалистлар Казанда узачак әдәби сменага чакырылачак. Әдәби сменада жюри әгъзалары тарафыннан мастер-класслар, танылган язучылар, тәрҗемәчеләр, журналистлар белән очрашулар һәм башка күп төрле мәдәни чаралар узачак. Нәтиҗәдә, 8 номинациядә 13 җиңүче билгеләнәчәк.
Төп приз – «Бәллүр ябалак» һәм планшет оту мөмкинлеген кулдан ычкындырмагыз. Бүләкләү тантанасы С. Сәйдәшев исемендәге зур концертлар залында узачак, сәхнәдә Казанның La Primavera камера оркестры чыгыш ясаячак. Тантананың алып баручысы Россиянең атказанган артисты Сергей Чонишвили.
РФ Мәгариф министрлыгының 2024 елның 30 августындагы карары нигезендә «Глаголица» бәйгесе югары уку йортларына кергәндә исәпкә алына, шул исәптән җиңүчеләргә БДИгә өстәмә балл бирелә торган олимпиадалар һәм конкурслар исәбенә кертелгән.
Глаголицаның аерылгысыз бер өлеше булып өлгергән дөньяның 54 илендә яшәгән 15000 нән артык яшь авторлар төркеменә кушыл. Нина Дашевская, Сергей Махотин, Виктор Лунин, Надежда Ажгихина, Ольга Варшавер, Евгений Пастернак, Андрей Жвалевский, Галимҗан Гыйльманов, Рифат Сәлах һәм башка язучылардан торган жюри иҗатыңа гадел бәя бирер һәм талантыңны ачарга тырышыр.
Конкурста катнашу өчен 2025 елның 16 июненә кадәр http://www.glagolitsa-rt.ru сайтында теркәл һәм әсәреңне калдыр. Катнашу бушлай. Сезгә уңышлар теләп, әсәрләрегезне көтеп калабыз!
Оргкомитет «Глаголицы»:
Телефон: +7 (843) 561-06-12
Email: info@glagolitsa-rt.ru
Сайт: https://www.glagolitsa-rt.ru/
Шушы көннәрдә Татарстан Язучылар берлегенең Тукай клубында шагыйрә, Әнгам Атнабаев исемендәге әдәби премия лауреаты, Россия Федерациясенең “Мәгариф отличнигы” Гайнетдинова Галия Михей кызының 65 яшьлек юбилее уңаеннан иҗат кичәсе үткәрелде.
Юбилярны Татарстан Язучылар берлеге рәисе Ркаил Зәйдулла, шагыйрәнең остазы, профессор Фоат Галимуллин, Татарстан Республикасының Мәгариф һәм фән министрлыгыннан Лилия Сәхбиева котлады.
Башкортостан Республикасы Тәтешле һәм Яңавыл районнарыннан, Атнабайның туган авылы Күрдемнән Галия Гайнетдинованың якташлары, район администрациясе вәкилләре, Башкортостанның Халык шагыйре, Әнгам Атнабаевның бертуган энесе Мәгъдән Атнабаев, Ветераннар Советы председателе Әнәс Мәгъзүмов, Тәтешле авыл биләмәсе администрациясе башлыгы урынбасары Лариса Нисапова, Галиянең иҗатташ дусты Рәсилә Мостаева һәм башкалар килгән иде.
Казан шәһәре Шәүкәт Биктимеров исемендәге театр училищесы студентлары юбилярның шигырьләрен укыдылар, драматург Сәет Шәкүровның “Мәхәббәт газабы” пьесасыннан өзек күрсәттеләр. Шулай ук “Адымнар” мәктәбенең 4 сыйныф укучысы Раянә Шаһиева, 5 гимназиянең 5 сыйныф укучысы Зәлинә Нотфуллина, 33 гимназиянең 8 сыйныф укучысы (Галия Гайнетдинованың оныгы) Алинә Жукованың чыгышлары тамашачы күңеленә хуш килде.
Шула ук шагыйрәне котларга хезмәттәшләре, төрле еллардагы чыгарылыш укучылары да килгәннәр.
Галия Гайнетдинованың шигырьләрен халык артисты Рәшит Сабиров укыды. Шагыйрә сүзләренә язылган җырларны яңгыратып, җырчылар Мәүлидә Нургали, Чулпан Фәйзелгатова бәйрәмне музыкаль яктан бизәделәр. Журналист, тәрҗемәче Томас Нигамәтҗанов, журналист Хәмидә Гарипова һәм Данил Сәфаровның чыгышларына да тамашачы, дикъкать белән тыңлаганнан соң кул чабулар белән җавап бирде.
Кичәне Илзирә Вәлиуллина белән Азат Фазылҗанов алып бардылар.
Әлеге әдәби-музыкаль кичә кунаклар башкаруында Габдулла Тукайның “Туган тел” җыры белән тәмамланды.
Кайгылы хәбәр…
Бүген, 4 март көнне, 78нче яшендә әдәбият тәнкыйтьчесе һәм язучы Мансур Вәли-Барҗылы вафат булды.
Хушлашу иртәгә, 12 сәгатьтә Казан шәһәре 12нче клиник хастаханәсенең бәхилләшү залында була (Лечебная, 7).
Татарстан Язучылар берлеге мәрхүмнең якыннарының тирән кайгысын уртаклаша. Рухы шат, урыны җәннәттә булсын!
Түбән Кама шәһәренең 28 нче мәктәбендә татар әдәбияты күгендә балкып янучы язучы, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре, Габдулла Тукай, Гаяз Исхакый, Абдулла. Алиш, Илдар Юзеев исемендәге премияләре лауреаты, Бөтендөнья татар конгрессының Чаллы бүлеге җитәкчесе, Мөслим районының һәм Яр Чаллы шәһәренең мактаулы гражданины Факил Сафин иҗатына багышланган әдәби-музыкаль кичә үткәрелде. Чарада 26 нчы, 27 нче, 28 нче, 34 нче мәктәп укучылары катнашты. Факил Сафин укучыларны тормыш юлы белән таныштырды, ялкынлы шигырьләрен укыды. Чара матур биюләр, җырлар, шигырьләр, курай моңнары белән үрелеп барды. Алып баручылар сораулар ярдәмендә укучыларның белемнәрен дә тикшереп алдылар. Әдәби кичә барысының да күңеленә хуш килде.
